Η έρευνα διεξήχθη με δείγμα 1.000 συμμετεχόντων (74,8% γυναίκες και 24,5% άντρες) από διάφορες ηλικιακές και κοινωνικές ομάδες, εκ των οποίων το 50,4% ήταν άγαμοι χωρίς παιδιά. Η απουσία συμμετοχής των γονέων στην έρευνα γεννά ερωτήματα για την πιθανή αίσθηση ευθύνης, αποστασιοποίησης ή και ενοχής απέναντι στο φαινόμενο της βίας μεταξύ ανηλίκων.  

Από τα αποτελέσματα είναι ξεκάθαρο πως το 75% των ερωτηθέντων πιστεύει ότι οι μορφές βίας μεταξύ ανηλίκων έχουν διαφοροποιηθεί σημαντικά και ενταθεί σε σχέση με το παρελθόν, ιδίως στα αστικά κέντρα. Η λεκτική και ψυχολογική βία κυριαρχεί, ενώ και οι υπόλοιπες μορφές βίας (σωματική, σεξουαλική, διαδικτυακή) αυξάνονται ανησυχητικά. Το 79,6% πιστεύει, επίσης, πως οι έφηβοι είναι πιο επιρρεπείς σε τέτοιες συμπεριφορές από τα παιδιά, λόγω της αναπτυξιακής φάσης στην οποία βρίσκονται, της αδυναμίας συναισθηματικού ελέγχου και των κοινωνικών πιέσεων που δέχονται.

Ο ρόλος της οικογένειας

Κεντρικός παράγοντας της βίας μεταξύ ανηλίκων φαίνεται να είναι η κρίση που διέρχεται σήμερα ο θεσμός της οικογένειας. Η έλλειψη επικοινωνίας, η συναισθηματική αποστέρηση, η παραμέληση των ανηλίκων και η ενδοοικογενειακή βία συνδέονται άμεσα με την παραβατικότητα. Οι συμμετέχοντες συμφωνούν πως ένα παιδί που μεγαλώνει σε περιβάλλον βίας συχνά την αναπαράγει, καθώς στερείται την ασφάλεια, την καθοδήγηση και τα υγιή πρότυπα που χρειάζεται για να αναπτύξει ισορροπημένη προσωπικότητα. Ενδιαφέρον προκαλεί πως η κοινωνία αποτυπώνει μια μετριοπαθή στάση σχετικά με τη άμεση σύνδεση της βίαιης συμπεριφοράς με τις μονογονεϊκές οικογένειες, αφού το 51,4% απάντησε «ίσως», ενώ το 15% υποστήριξε πως ένα διαζύγιο επηρεάζει αρνητικά την συμπεριφορά των ανηλίκων.

Ο ρόλος του σχολείου

Παρόλο που οι περισσότεροι αναγνωρίζουν τον παιδαγωγικό ρόλο του σχολείου, υπάρχει σκεπτικισμός σχετικά με την αποτελεσματικότητά του στη συναισθηματική αγωγή. Το επιβαρυμένο και εξαντλητικό πρόγραμμα των ανηλίκων, η κατανάλωση γευμάτων χαμηλής διατροφικής αξίας και η έλλειψη ψυχολογικής υποστήριξης οδηγούν τους νέους στην αποξένωση και την αντιδραστικότητα. Το 71,3% του δείγματος συμφωνεί πως το σχολείο μπορεί να συμβάλλει άμεσα στην επίλυση των παραπάνω προβλημάτων, ωστόσο, σύμφωνα με τα στατιστικά, αδυνατεί να δράσει αποτελεσματικά λόγω του εξεταστικοκεντρικού συστήματος, της απαξίωσης του ρόλου των εκπαιδευτικών και της υπονόμευσης της δημόσιας εκπαίδευσης, που δεν οδηγούν παρά μόνο στην συνεχή πίεση και παραβατική συμπεριφορά παιδιών και εφήβων.

Διαβάστε την Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη και την Αντιμετώπιση της Βίας και της Παραβατικότητας Ανηλίκων που παρουσίασε η Κυβέρνηση στις 5 Μαΐου στο Μέγαρο Μαξίμου εδώ: https://www.minedu.gov.gr/news/61445-05-05-25-i-ethniki-stratigiki-gia-tin-prolipsi-tis-vias-kai-tin-antimetopisi-tis-paravatikotitas-anilikon-2025-2030-dipla-sta-paidia-apenanti-sti-via.

Η κοινωνία και τα σύγχρονα πρότυπα

Η επιρροή της τραπ μουσικής, των social media και των influencers επισημαίνεται ως επιβαρυντικός παράγοντας. Η μίμηση γίνεται μηχανισμός ένταξης σε ομάδες, συχνά με τίμημα την υιοθέτηση βίαιων προτύπων. Παράλληλα, η πανδημία και η κοινωνική απομόνωση επιδείνωσαν την ψυχική υγεία των νέων, οδηγώντας σε αύξηση βίαιων περιστατικών. Το 57,3% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι η περίοδος του εγκλεισμού είχε άμεσο αρνητικό αντίκτυπο στη συμπεριφορά των ανηλίκων.

Το διαδίκτυο

Το διαδίκτυο, αν και απαραίτητο στη σύγχρονη ζωή, μπορεί να αποτελέσει έδαφος για εθισμό, εκφοβισμό και μη υγιή πρότυπα. Η ανωνυμία και η ελευθερία κινήσεων χωρίς εποπτεία δημιουργούν έναν σκοτεινό εικονικό κόσμο γεμάτο κινδύνους (π.χ. έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο ή συμμετοχή σε επικίνδυνα παιχνίδια και trends όπως τη Μπλε Φάλαινα, το Salt And Ice Challenge, το Chocking Game ή το Camgirl Challege). Η έρευνα καταγράφει ευρεία αναγνώριση του ρόλου της τεχνολογίας στην ενίσχυση του ανταγωνισμού και της βίας, τονίζοντας την ανάγκη για επιπλέον προγράμματα γονικού και κρατικού ελέγχου, αυστηροποίηση και τήρηση της σήμανσης καταλληλότητας, διαρκείς εκπαιδεύσεις και οριοθετήσεις.

Νομική προσέγγιση και λύσεις

Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει διαφοροποιημένη αντιμετώπιση της παραβατικότητας ανηλίκων, ανάλογα με την ηλικία τους. Παιδιά κάτω των 12 ετών δεν φέρουν ποινική ευθύνη, ενώ για εκείνους ηλικίας 12 έως 15 ετών εφαρμόζονται κυρίως αναμορφωτικά μέτρα, με στόχο την αγωγή και την κοινωνική τους επανένταξη. Στην περίπτωση μεγαλύτερων ανηλίκων, η απονομή της δικαιοσύνης λαμβάνει υπόψη τόσο τη σοβαρότητα της πράξης όσο και την προσωπικότητά τους, ώστε να επιλεγεί η κατάλληλη μορφή παρέμβασης. Αν και παρατηρείται αυξανόμενη τάση υπέρ της αυστηροποίησης των ποινών, κυρίως από νεότερους, το ζητούμενο παραμένει η πρόληψη.

Οι προτάσεις της κοινωνίας βάσει της έρευνας περιλαμβάνουν τον πολλαπλασιασμό υπηρεσιών και προγραμμάτων ψυχικής υγείας, την ενίσχυση των οικογενειακών δεξιοτήτων, την ανάπτυξη ενσυναίσθησης μέσω καλλιτεχνικών και αθλητικών ομάδων ή μέσω δημιουργικής απασχόλησης και τέλος, την ουσιαστική συνεργασία σχολείου-οικογένειας.

Βασικά συμπέρασμα της έρευνας

Η βία μεταξύ ανηλίκων είναι ένα φαινόμενο που αντικατοπτρίζει βαθύτερα προβλήματα στο σύνολο της κοινωνίας. Η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να περιορίζεται σε αποσπασματικές κινήσεις· απαιτείται συντονισμένη προσπάθεια από όλους: την οικογένεια, το σχολείο και την ευρύτερη κοινότητα. Η πρόληψη παραμένει το πιο ουσιαστικό και αποτελεσματικό μέσο, και αυτή ξεκινά από την καλλιέργεια της κατανόησης, της ενσυναίσθησης και του αμοιβαίου σεβασμού. Ακόμα και μικρές, στοχευμένες παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλουν σταδιακά σε μια θετική αλλαγή.

Τα μέλη της έρευνας

Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Έλενα Μπολονάση (Εγκληματολόγος, Δικηγόρος, Συγγραφέας)

Επικεφαλής ερευνητικής ομάδας: Κατερίνα Πολατίδη

Ερευνητική ομάδα: Δόμνα Μητάκου, Ζαχαρούλα Αποστολίδου, Κατερίνα Πολατίδη, Λίνα Βαλασσά, Μάνος Λουλούδης, Μαρία Κομπογιάννη, Μαρία Παπαδοπούλου, Μαρία Πολυζώη, Μαρία Φωτοπούλου, Μυρτώ Σπηλιοπούλου, Νικόλαος Φασούλας, Παύλος Ιορδανίδης, Στέλλα Κοκκινέλη, Χαρά Ξαξήρα, Blanca Sterzen

Ομάδα παρουσίασης: Κατερίνα Πολατίδη, Μάνος Λουλούδης, Μαρία Παπαδοπούλου,  Μυρτώ Σπηλιοπούλου

Στατιστικολόγος: Άντυ Βρόσγος

Φωτογράφος: Θύμιος Συμεωνίδης

Μαθητές που συμμετείχαν στο φωτορεπορτάζ: Κωνσταντίνος Βίδος, η Παναγιώτα-Μαρίνα Μπαμιατζή, Ραφαήλ Αγγελής.