Trong truyện thơ:

+Phản ánh đời sống nhân dân (ví dụ: cảnh áp bức, nghèo đói, bất công).

+Tố cáo xã hội phong kiến tàn bạo, phơi bày thân phận con người nhỏ bé.

+Ghi lại ước mơ, niềm tin, khát vọng của nhân dân về một cuộc sống công bằng, hạnh phúc.

-Giá trị nội dung là ý nghĩa tư tưởng, tình cảm, thông điệp nhân sinh mà tác phẩm gửi gắm.Nói cách khác, nó trả lời cho câu hỏi: Tác phẩm muốn nói gì? Muốn người đọc hiểu và cảm gì?

+Thể hiện tư tưởng nhân đạo: thương người, trân trọng phẩm giá, cảm thông với nỗi đau của con người.

+Ca ngợi tình yêu, lòng hiếu thảo, lòng thủy chung, khát vọng công lý, ước mơ hạnh phúc.

+Phản ánh quan niệm sống, triết lý nhân sinh của thời đại.

-Giá trị nghệ thuật là cách thức, phương tiện biểu hiện nội dung của tác phẩm – tức là cái “làm nên vẻ đẹp” của nó.

+Ngôn ngữ nghệ thuật: tinh tế, giàu hình ảnh, nhạc điệu.

+Kết cấu truyện: hấp dẫn, giàu kịch tính, có tình huống, cao trào, nút mở.

+Nghệ thuật miêu tả và biểu cảm: khắc họa tâm lý nhân vật sâu sắc, dùng ẩn dụ, so sánh, nhân hóa,...

+Thể thơ: thường là lục bát – dễ nhớ, dễ thuộc, đậm chất dân tộc

- Không gian: rừng núi ngoại ô, nơi gia đình nhân vật cháu đến
dựng nhà ,canh tác. Ngôi nhà giữa rừng là nơi diễn ra xung đột , cuộc chiến sinh tồn của con người đối với thiên nhiên (bầy kiến)

-Thời gian: Thời gian diễn ra trong một khoảng ngắn , tập trung vào giai đoạn bầy kiến xuất hiện và tấn công

2.Nhân vật

-Nhân vật người cha

+Ngoại hình: Không miêu tả cụ thể → nhấn mạnh hành động.

+Tính cách: Quyết liệt, cứng cỏi, có trách nhiệm.

+Quan điểm sống: Tin vào sức mạnh con người, muốn chinh phục thiên nhiên.

+Cuộc đời: Người trụ cột gia đình, dẫn dắt cả nhà vào rừng sinh sống.

+Số phận: Bất lực trước thiên nhiên, chứng kiến gia đình tan vỡ.

3.Cốt truyện

-Tác phẩm kể về cuộc xung đột khốc liệt giữa gia đình con người và đàn kiến khi con người xâm phạm không gian sống của chúng.Cao trào là khi người bố đốt nhà để cứu gia đình nhưng vẫn không thể cứu được vợ.

-Thông điệp: con người không phải là trung tâm tuyệt đối của thế giới; nếu coi thường và đối đầu với thiên nhiên, con người sẽ phải trả giá đắt

4.Sự kiện chính

-Gia đình nhân vật “cháu” vào rừng sinh sống, phá vỡ môi trường sống tự nhiên của đàn kiến.

-Sự kiện chính ban đầu: đàn kiến xuất hiện ngày càng nhiều, tràn vào nhà, tấn công con người.

-Sự kiện sau khi nhân vật thay đổi nhận thức: người bố nhận ra mức độ nguy hiểm, chống trả quyết liệt bằng cách đốt nhà, nhưng vẫn không thể cứu được vợ → bi kịch lên đến đỉnh điểm.

5.Điểm nhìn và sự thay đổi điểm nhìn

-Điểm nhìn : câu chuyện được kể theo ngôi thứ nhất – nhân vật “cháu”, người trực tiếp chứng kiến toàn bộ sự việc.

-Sự thay đổi điểm nhìn: người kể không chỉ quan sát bên ngoài mà còn đặt mình vào vị trí của người bố để cảm nhận nỗi đau, sự bất lực của ông.

6.Lời kể chuyện và lời nhân vật

-Câu văn có sự kết hợp giữa lời kể chuyện và lời nhân vật “-Cái mùng!-Bố hét-Bốn người bốn góc,hai đứa nhỏ giữa mùng mà thoát”

-Lời kể chuyện:”Bố hét-Bốn người bốn góc,hai đứa nhỏ giữa mùng mà thoát”

-Lời nhân vật:”-Cái mùng!”

7.Tác động của tác phẫm đến người đọc, xã hội

Tác phẩm Kiến và người để lại ấn tượng mạnh mẽ, buộc người đọc suy ngẫm về mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên. Qua bi kịch của gia đình người bố, tác phẩm cảnh tỉnh con người trước thái độ kiêu ngạo, coi mình là trung tâm và có thể chinh phục tự nhiên bằng mọi giá. Đồng thời, truyện góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, nhắc nhở con người cần sống hài hòa, tôn trọng các quy luật tự nhiên để tránh những hậu quả đau lòng cho bản thân và xã hội.