การฟังและการดูอย่างมีวิจารณญาณ  หมายถึง  การฟังและดูโดยใช้สติปัญญา  วิเคราะห์  ไตร่ตรองสารจากการฟังและดูอย่างรอบคอบ  มีเหตุผล  ก่อนนำไปใช้ประโยชน์ การฟังและดูจะเกิดประโยชน์สูงสุดได้ต้องรู้จักพิจารณาสารที่ได้รับทั้งการฟังและการดูว่าเหมาะสมถูกต้องน่าเชื่อถือและมีคุณค่ามากน้อยพียงใด

2.  วิเคราะห์เรื่อง  จะต้องพิจารณาว่าเรื่องเป็นเรื่องประเภทใดเป็นข่าว  บทความ เรื่องสั้น นิทาน นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้นต้องวิเคราะห์ลักษณะของตังละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3.  วินิจฉัยเรื่อง  คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง  ความรู้สึกความคิดเห็นและผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง  อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวในจรรโลงหรือแสดงความคิดเห็น  เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผลมีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่ามีประโยชน์เพียงใด

ลงชื่อเข้าใช้|กิจกรรมล่าสุดของไซต์|รายงานการละเมิด|พิมพ์หน้าเว็บ|ขับเคลื่อนโดย Google

          สวัสดีครับนักเรียนที่น่ารักทุกคน....                 สังคมปัจจุบันสื่อต่าง ๆ ที่เป็นช่องทางการนำเสนอข้อมูลให้ดูและฟังมีหลากหลาย  เราจึงควรรู้จักเลือกที่จะดูและฟัง  เลือกที่จะรับข้อมูลเหล่านั้น  และเมื่อได้รับรู้ข้อมูลแล้ว  ต้องรู้จักวิเคราะห์ วิจารณ์ เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในทางสร้างสรรค์  ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่งเพราะผลจากการดูและฟังจะเป็นผลบวกหรือลบแก่สังคม  ก็ขึ้นอยู่กับการที่ผู้ดูและฟังนำผลที่ได้นั้นไปใช้อย่างสร้างสรรค์  หรือในปัจจุบันจะมีสำนวนที่ใช้กันอย่างแพร่หลายว่า "คิดบวก" นั่นเอง

                ๒.  ต้องเข้าใจลักษณะของข้อความ  ข้อความแต่ละข้อความต้องมีใจความสำคัญของเรื่องและใจความสำคัญของเรื่องจะอยู่ที่ประโยคสำคัญ ซึ่งเรียกว่า ประโยคใจความ  ประโยคใจความจะปรากฏอยู่ในตอนใดตอนหนึ่งของข้อความ  โดยปกติจะปรากฏอยู่ในตอนต้น ตอนกลาง และตอนท้าย  หรืออยู่ตอนต้นและตอนท้ายของข้อความผู้รับสารต้องรู้จักสังเกต  และเข้าใจการปรากฏของประโยคใจความในตอนต่าง ๆ ของข้อความ  จึงจะช่วยให้จับใจความได้ดียิ่งขึ้น

                ๓.  ต้องเข้าใจในลักษณะประโยคใจความ  ประโยคใจความ คือข้อความที่เป็นความคิดหลัก  ซึ่งมักจะมีเนื้อหาตรงกับหัวข้อเรื่อง เช่น เรื่อง “สุนัข” ความคิดหลักคือ สุนัขเป็นสัตว์เลี้ยงที่รักเจ้าของ  แต่การฟังเรื่องราวจากการพูดบางทีไม่มีหัวข้อ  แต่จะพูดตามลำดับของเนื้อหา  ดังนั้นการจับใจความสำคัญต้องฟังให้ตลอดเรื่องแล้วจับใจความว่า  พูดถึงเรื่องอะไร คือจับประเด็นหัวเรื่อง  และเรื่องเป็นอย่างไรคือ สาระสำคัญหรือใจความสำคัญของเรื่องนั่นเอง

                ๔.  ต้องรู้จักประเภทของสาร  สารที่ฟังและดูมีหลายประเภท  ต้องรู้จักและแยกประเภทสรุปของสารได้ว่า เป็นสารประเภทข้อเท็จจริง  ข้อคิดเห็นหรือเป็นคำทักทายปราศรัย ข่าว ละคร สารคดี จะได้ประเด็นหรือใจความสำคัญได้ง่าย

                ๕.  ต้องตีความในสารได้ตรงตามเจตนาของผู้ส่งสาร  ผู้ส่งสารมีเจตนาที่จะส่งสารต่าง ๆ กับบางคนต้องการให้ความรู้  บางคนต้องการโน้มน้าวใจ และบางคนอาจจะต้องการส่งสารเพื่อสื่อความหมายอื่น ๆ ผู้ฟังและดูต้องจับเจตนาให้ได้  เพื่อจะได้จับสารและใจความสำคัญได้

                ๖.  ตั้งใจฟังและดูให้ตลอดเรื่อง  พยายามทำความเข้าใจให้ตลอดเรื่อง  ยิ่งเรื่องยาวสลับซับซ้อนยิ่งต้องตั้งใจเป็นพิเศษและพยายามจับประเด็นหัวเรื่อง  กริยาอาการ ภาพและเครื่องหมายอื่น ๆ ด้วนความตั้งใจ

               ๗.  สรุปใจความสำคัญ  ขั้นสุดท้ายของการฟังและดูเพื่อจับใจความสำคัญก็คือสรุปให้ได้ว่า เรื่องอะไร ใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไร อย่างไรและทำไม หรือบางเรื่องอาจจะสรุปได้ไม่ครบทั้งหมดทั้งนี้ย่อมขึ้น

                 สังคมปัจจุบันช่องทางการนำเสนอข้อมูลให้ดูและฟังจะมีมากมาย  ดังนั้นผู้เรียนควรรู้จักเลือกที่จะดูและฟัง เมื่อได้รับรู้ข้อมูลแล้ว  การรู้จักวิเคราะห์ วิจารณ์ เพื่อนำไปใช้ในทางสร้างสรรค์  เป็นสิ่งจำเป็นเพราะผลที่ตามมาจากการดูและฟังจะเป็นผลบวกหรือลบแก่สังคม  ก็ขึ้นอยู่กับการนำไปใช้นี่เอง  นั่นคือผลดีจะเกิดแก่สังคมก็เมื่อผู้ดูและฟังนำผลที่ได้นั้นไปใช้อย่างสร้างสรรค์  หรือในปัจจุบันจะมีสำนวนที่ใช้กันอย่างแพร่หลายว่าคิดบวกนั่นเอง

    วิจารณญาณ หมายถึงปัญญาที่สามารถรู้หรือให้เหตุผลที่ถูกต้อง ปัญญาสามารถในการพิจารณาจัดแจง วางแผนสืบสวน แสวงหา ไตร่ตรองเหตุผล หลักการฟังอย่างวิจารณญาณ
การฟังอย่างวิจารณญาณ มีหลักปฏิบัติดังนี้
           ผู้ฟังพิจารณาว่าฟังเรื่องอะไรเป็นการฟังประเภทบทความ บทสัมภาษณ์การเล่าเรื่องสรุปเหตุการณ์ใครเป็นคนพูดคนสัมภาษณ์ ใครเป็นคนเขียนบทความ
และหัวข้อนั้นมีคุณค่าแก่การฟังหรือไม่

                1.  ฟังและดูให้เข้าใจเรื่อง  เมื่อฟังเรื่องใดก็ตามผู้ฟังจะต้องตั้งใจฟังเรื่องนั้นให้เข้าใจตลอดเรื่อง  ให้รู้ว่าเนื้อเรื่องเป็นอย่างไร  มีสาระสำคัญอะไรบ้าง พยายามทำความเข้าใจรายละเอียดทั้งหมด

2.  วิเคราะห์เรื่อง  จะต้องพิจารณาว่าเรื่องเป็นเรื่องประเภทใดเป็นข่าว  บทความ เรื่องสั้น นิทาน นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้นต้องวิเคราะห์ลักษณะของตังละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3.  วินิจฉัยเรื่อง  คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง  ความรู้สึกความคิดเห็นและผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง  อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวในจรรโลงหรือแสดงความคิดเห็น  เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผลมีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่ามีประโยชน์เพียงใด

2. วิเคราะห์เรื่อง จะต้องพิจารณาว่าเป็นเรื่องประเภทใด เป็นข่าว บทความ เรื่องสั้น นิทาน
นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้น ต้องวิเคราะห์
ลักษณะของตัวละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3. วินิจฉัยเรื่อง คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง ความรู้สึกความคิดเห็นและ
ผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวใจหรือแสดง
ความคิดเห็น เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผล มีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่า มีประโยชน์เพียงใด

 1.  สารนั้นเรียกร้องความสนใจมากน้อยเพียงมด หรือสร้างความเชื่อถือของผู้พูดมากน้อยเพียงใด

2.  สารที่นำมาเสนอนั้น สนองความต้องการพื้นฐานของผู้ฟังและดุอย่างไรทำให้เกิดความปรารถนาหรือความว้าวุ่นขึ้นในใจมากน้อยเพียงใด

3.  สารได้เสนอแนวทางที่สนองความต้องการของผู้ฟังและดูหรือมีสิ่งใดแสดงความเห็นว่าหากผู้ฟังและดูยอมรับข้อเสนอนั้นแล้วจะได้รับประโยชน์อะไร

4.  สารที่นำมาเสนอนั้นเร้าใจให้เชื่อถือเกี่ยวกับสิ่งใด และต้องการให้คิดหรือปฏิบัติอย่างไรต่อไป

5.  ภาษาที่ใช้ในการโน้มน้าวใจนั้นมีลักษณะทำให้ผู้ฟังเกิดอารมณ์อย่างไรบ้าง

​

2.  วิเคราะห์เรื่อง  จะต้องพิจารณาว่าเรื่องเป็นเรื่องประเภทใดเป็นข่าว  บทความ เรื่องสั้น นิทาน นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้นต้องวิเคราะห์ลักษณะของตังละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3.  วินิจฉัยเรื่อง  คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง  ความรู้สึกความคิดเห็นและผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง  อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวในจรรโลงหรือแสดงความคิดเห็น  เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผลมีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่ามีประโยชน์เพียงใด

        การดู หมายถึง การรับสารผ่านทางสายตา ทำให้มองเห็นภาพของสิ่งต่างๆ ไม่ว่าจะมีชีวิตหรือไม่มีชีวิตก็ตาม
ตอนปลายประวัติครูผู้สอนวิชาภาษาไทย1. การฟังการดู2.การพูด3. การเขียน4. หลักการใช้ภาษาวิชาวิทยาศาสตร์1. กระบวนการทางวิทยาศาสตร์2. โครงงาน3. สิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อมแผนผังไซต์คณะผู้เข้ารับการอบรมครูนงนุช สิธิรามครูศิริพร บางสุขครูเสาวลักษณ์ เอี่ยนเล่งครูณิชากร มานะกิจมงคลนางสาวนันทิยา นุ่นปานครูกมลลักษณ์ เพชรเสนนายสามารถ จงนอกครูนันท์ณภัส บำรุงผลครูปิยมาศ ลูกเจ๊ะครูธราดล ปากลาว | วิชาภาษาไทย‎ > ‎1. การฟังการดู1.หลักเบื้องต้นของการฟังและการดู
1.1ความหมายของการฟังและการดู
การฟังและการดู หมายถึง การที่มนุษย์รับรู้เรื่องราวต่างๆ จากแหล่งของเสียง
หรือภาพ หรือเหตุการณ์ ซึ่งเป็นการฟังจากผู้พูดโดยตรงหรือฟังและดูผ่านอุปกรณ์ หรือ
สิ่งต่างๆ แล้วเกิดการรับรู้แล้วนาไปใช้ประโยชน์ได้ โดยต้องศึกษาจนเกิดความถูกต้องว่องไว
ได้ ประสิทธิภาพ
1.2 หลักการฟังและการดูที่ดี
1) ต้องรู้จุดมุ่งหมายของการฟังและการดูและต้องจดบันทึกเพื่อเตือนความจำ
2) ต้องฟังและดูโดยปราศจากอคติ เพื่อการวิเคราะห์วิจารณ์ที่ตรงประเด็น
3) ให้ความร่วมมือในการฟังและการดู ด้วยการร่วมกิจกรรม
2. จุดมุ่งหมายของการฟังและการดู
2.1 ฟังและดูเพื่อความรู้ ส่วนใหญ่เป็นเรื่องทางวิชาการเพื่อพัฒนาสติปัญญาของตน
2.2ฟังและดูเพื่อความเพลิดเพลิน ได้แก่ การฟังเพลง ฟังดนตรี ดูภาพยนตร์
ดูภาพสวยงาม ฟังนิทาน เป็นต้น
2.3 ฟังและดูเพื่อความซาบซึ้งต้องมีพื้นฐานในเรื่องที่ฟังและดู จึงจะเกิดประโยชน์
เช่น ฟังบทกลอน กวีนิพนธ์ ดูภาพนามธรรมต่างๆ
3. การฟังและดูเพื่อวิเคราะห์เรื่องจากสาร
เป็นทักษะต่อจากการฟังและดู แล้วสรุปและจับใจความสำคัญ แล้ววิเคราะห์ว่า
สิ่งใดเป็นข้อเท็จจริง สิ่งใดเป็นข้อคิดเห็น สิ่งใดเป็นเหตุ สิ่งใดเป็นผล เพื่อจะใช้ข้อมูลใน
การประเมินค่าและการตัดสินใจ

จุดมุ่งหมายในการฟังและดู
การฟังและการดูเป็นทักษะทางภาษาที่สำคัญในการสื่อสารในชีวิตประจำวัน โดยอาจได้รับสารจากบุคคลหรือจากสื่ออิเล็กทรอนิกส์ต่าง ๆ สื่อเหล่านี้อาจรับสารด้วยวิธีการฟังหรือการดูในลักษณะตอบโต้หรือสื่อสารทาง เดียวก็ได้ จุดมุ่งหมายของการฟังและการดูมีดังนี้

1. เพื่อติดต่อสื่อสารในชีวิตประจำวัน เป็นการฟังและการดูที่ต้องใช้สติปัญญาและวิจารณญาณ ตลอดจนทักษะในการตัดสินใจ การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าอย่างฉับไว
2. เพื่อความเพลิดเพลิน เป็นการฟังและดูเพื่อความสนุกสนาน ผ่อนคลาย และคล้อยตามไปกับเรื่องที่ฟังและดู เช่น ฟังและดูดนตรี นิยาย ละคร บทร้อยกรอง โดยผู้ฟังและดูควรมีความรู้ในเรื่องที่ฟังและดูพอสมควร
3. เพื่อรับความรู้ เป็นทักษะที่ผู้รับสารใช้มากที่สุดในชีวิตประจำวัน เช่น ฟังคำอบรมสั่งสอนของพ่อแม่ ฟังครูอธิบาย ผู้ฟังต้องฝึกทักษะการจับใจความ และฝึกการบันทึกช่วยจำ
4. เพื่อได้คติชีวิตและความจรรโลงใจ เป็นการฟังเพื่อเก็บเกี่ยวความรู้และประสบการณ์ เพื่อกลั่นกรองความรู้ ความคิดเหล่านั้นมาเป็นองค์ความรู้ เพื่อเป็นความคิดและประสบการณ์ของตนเอง เพื่อให้เกิดคุณค่าในชีวิต

การฟังและการดูที่มีการตั้งจุดมุ่งหมายไว้เบื้องต้น จะทำให้ผู้รับสารพุ่งจุดสนใจจากที่ได้รับได้ดียิ่งขึ้น และส่งผลให้ผู้รับสารมีสรรถภาพในการฟัง การดู เพิ่มมากขึ้น


(อ้างอิง : https://www.youtube.com/watch?v=HPO9mnr5kCU)

การจับใจความการสรุปประเด็น

การจับใจความ
การจับใจความสำคัญ เป็นการอ่าน/ฟังเพื่อให้ทราบว่า ใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไหร่ และผลเป็นอย่างไร เเล้วจดบันทึกใจความสำคัญนั้นไว้
หลักการจับใจความสำคัญ มีวิธีปฏิบัติดังนี้
1. ตั้งใจอ่าน/ฟังเรื่อง
2. คิดตั้งคำถาม และตอบคำถามจากเรื่อง ใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไหร่ ผลเป็นอย่างไร และให้ข้อคิดอย่างไร แล้วเขียนเป็นแผนภาพโครงเรื่อง
3. เขียนเรียบเรียงสรุปใจความสำคัญของเรื่องด้วยสำนวนภาษาของตนเอง
4. อ่านทบทวน เพื่อตรวจสอบความเรียบร้อย และความถูกต้อง
การสรุปประเด็น
ประเด็นคือ สาระสำคัญ ใจความสำคัญ แก่นของเรื่อง ดังนั้นเราจึงต้องฝึกทักษะในการจับประเด็นเพราะเราต้องสื่อสารและรับสารจากผู้อื่น

การจับประเด็นจะต้องปฏิบัติดังนี้
1. การหาสาระของเรื่อง
2. การจับใจความสำคัญของเรื่อง
3. การสรุปใจความสำคัญของเรื่อง
4. การจับหลักคิด/แนวคิดของเรื่อง
จากนั้นหยิบเอาความคิดหลักหรือประเด็นสำคัญมากล่าวย้ำให้เด่นชัด โดยใช้ประโยคสั้นๆ เรียบเรียงให้เป็นระเบียบ
สิ่งที่เราได้จากการฝึกทักษะจับประเด็น คือ ทำให้เราได้ฝึกหัดตั้งคำถามตนเองทุกครั้งที่อ่านหนังสือหรือฟังเรื่องราวต่างๆ ว่า
* อะไร คือ ประเด็นสำคัญของเรื่องนี้
* หัวใจของเรื่อง อยู่ที่ไหน
* คนเขียน/คนพูดเรื่องนี้ ต้องการบอกอะไรกับเรา
* สาระสำคัญของเรื่อง อยู่ที่ไหน

การใช้เทคนิค 5W1H ในการวิเคราะห์ปัญหา หรือจับใจความการสรุปประเด็น
การใช้เทคนิค 5W1H จะใช้ในขั้นตอนของการวิเคราะห์ข้อมูลและทดสอบสมมุติฐานมีรายละเอียดดังนี้
ปัญหาคืออะไร หรือ อะไรคือปัญหา
Who ใคร (ในเรื่องนั้นมีใครบ้าง)
What ทำอะไร (แต่ละคนทำอะไรบ้าง)
Where ที่ไหน (เหตุการณ์หรือสิ่งที่ทำนั้นอยู่ที่ไหน)
When เมื่อไหร่ (เหตุการณ์หรือสิ่งที่ทำนั้นทำเมื่อวัน เดือน ปี ใด)
Why ทำไม (เหตุใดจึงได้ทำสิ่งนั้น หรือเกิดเหตุการณ์นั้นๆ)
How อย่างไร (เหตุการณ์หรือสิ่งที่ทำนั้นทำเป็นอย่างไรบ้าง)

มารยาทในการฟัง


มารยาทในการฟังที่ดี มีดังนี้
1.ฟังด้ายความสงบ
2.ฟังด้วยความตั้งใจ
3.ปรบมือเมื่อชอบใจ
4.มองหน้าผู้พูด
5.เมือมีขอสงสัยควรถาม เมื่อผู้พูดเปิดโอกาสให้ถาม ไม่ควรถามแทรกขณะที่ผู้พูดกำลังพูดอยู่
6.ไม่สงเสียงรบกานผู้อื่น
7.ไม่ควรแสดงท่าทางไม่พอใจเมื่อไม่ชอบใจ
8.ตั้งใจฟังตังแต่ต้นจนจบ
9.ไม่ควรแสดงกิริยาที่ไม่เหมาะสม เช่น โฮร้อง
10.ไม่ควรเดินเข้าเดินออกขณะที่ผู้พูดกำลังพูดหากมีความจำเป็นควรทำความเข้ารพก่อน

มารยาทในการดู
มารยาทในการดู มีดังนี้
1.ดูอย่างสงบเรียบร้อยไม่สงเสียงดังรบกวนผู้อื่น
2.ดูอย่างตังใจ
3.ไม่คุยหรือเล่นในขณะที่ดู ไม่สงเสียงดังรบกวนผู้อื่น
4.ปรมมือเมื่อจบการแสดง
5.ไปถึงสถานที่ที่มีการแสดงก่อนเวลา ประมาณ ๑๕ นาที่
6.ไม่นำอาหาร-เครื่องดื่มเข้ไปในงาน
7.ไม่ลุกเดินไปมา

                1.  ฟังและดูให้เข้าใจเรื่อง  เมื่อฟังเรื่องใดก็ตามผู้ฟังจะต้องตั้งใจฟังเรื่องนั้นให้เข้าใจตลอดเรื่อง  ให้รู้ว่าเนื้อเรื่องเป็นอย่างไร  มีสาระสำคัญอะไรบ้าง พยายามทำความเข้าใจรายละเอียดทั้งหมด

2.  วิเคราะห์เรื่อง  จะต้องพิจารณาว่าเรื่องเป็นเรื่องประเภทใดเป็นข่าว  บทความ เรื่องสั้น นิทาน นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้นต้องวิเคราะห์ลักษณะของตังละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3.  วินิจฉัยเรื่อง  คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง  ความรู้สึกความคิดเห็นและผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง  อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวในจรรโลงหรือแสดงความคิดเห็น  เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผลมีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่ามีประโยชน์เพียงใด

 1.  สารนั้นเรียกร้องความสนใจมากน้อยเพียงมด หรือสร้างความเชื่อถือของผู้พูดมากน้อยเพียงใด

2.  สารที่นำมาเสนอนั้น สนองความต้องการพื้นฐานของผู้ฟังและดุอย่างไรทำให้เกิดความปรารถนาหรือความว้าวุ่นขึ้นในใจมากน้อยเพียงใด

3.  สารได้เสนอแนวทางที่สนองความต้องการของผู้ฟังและดูหรือมีสิ่งใดแสดงความเห็นว่าหากผู้ฟังและดูยอมรับข้อเสนอนั้นแล้วจะได้รับประโยชน์อะไร

4.  สารที่นำมาเสนอนั้นเร้าใจให้เชื่อถือเกี่ยวกับสิ่งใด และต้องการให้คิดหรือปฏิบัติอย่างไรต่อไป

5.  ภาษาที่ใช้ในการโน้มน้าวใจนั้นมีลักษณะทำให้ผู้ฟังเกิดอารมณ์อย่างไรบ้าง

                1.  ฟังและดูให้เข้าใจเรื่อง  เมื่อฟังเรื่องใดก็ตามผู้ฟังจะต้องตั้งใจฟังเรื่องนั้นให้เข้าใจตลอดเรื่อง  ให้รู้ว่าเนื้อเรื่องเป็นอย่างไร  มีสาระสำคัญอะไรบ้าง พยายามทำความเข้าใจรายละเอียดทั้งหมด

2.  วิเคราะห์เรื่อง  จะต้องพิจารณาว่าเรื่องเป็นเรื่องประเภทใดเป็นข่าว  บทความ เรื่องสั้น นิทาน นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้นต้องวิเคราะห์ลักษณะของตังละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3.  วินิจฉัยเรื่อง  คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง  ความรู้สึกความคิดเห็นและผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง  อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวในจรรโลงหรือแสดงความคิดเห็น  เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผลมีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่ามีประโยชน์เพียง

การฟังอย่างวิจารณญาณ มีหลักปฏิบัติดังนี้
           ผู้ฟังพิจารณาว่าฟังเรื่องอะไรเป็นการฟังประเภทบทความ บทสัมภาษณ์การเล่าเรื่องสรุปเหตุการณ์ใครเป็นคนพูดคนสัมภาษณ์ ใครเป็นคนเขียนบทความ
และหัวข้อนั้นมีคุณค่าแก่การฟังหรือไม่

           ๑. ตรงต่อเวลา  ควรไปถึงสถานที่ก่อนการบรรยายเพื่อหาที่นั่งที่เหมาะสม  มีเวลาในการเตรียมพร้อมในหารฟังหรือดู  เพราะบางครั้งผู้บรรยายจะมีข้อเสนอแนะที่น่าสนใจก่อนการบรรยายจริง

           ๒. ตั้งใจ  ฟังและดูด้วยความตั้งใจ  ไม่พูดคุยหรือนั่งหลับในที่ประชุม

           ๓. จดบันทึก  จดบันทึกส่วนสำคัญ  และข้อสงสัยต่างๆ

           ๔. ซักถาม  เมื่อจบการบรรยาย  หากผู้บรรยายเปิดโอกาสให้ผู้สงสัยซักถามถึงข้อสงสัย  ควรยกมือซักถามอย่างสุภาพ  และกล่าวคำขอบคุณทุกครั้ง

           ๕. ปรบมือ  ปรับมือในจังหวะที่เหมาะสมหากพอใจเรื่องที่ฟัง  แต่อย่าทำบ่อยเกินไป  เพราะอาจเป็นการบกวนสมาธิของผู้อื่น

           ๖. สำรวมกิริยามารยาท  ไม่ลุกเดินไปมาบ่อยๆ

           ๗. มารยาทการรับประทานอาหาร  ไม่นำอาหารและเครื่องดื่มเข้าไปรับประทานในห้องประชุม  หรือโรงมหรสพ

           ๘. ระงับอารมณ์  เมื่อเกิดความไม่พึงพอใจในสิ่งใดก็ตามในขณะที่ฟัง   ควรรู้จักระงับสติอารมณ์และสำรวมกิริยาให้เป็นปกติ

           ๙. ใช้วิจารณญาณ  ใช้ความคิดและวิจารณญาณไตร่ตรองว่าสารที่รับนั้นมีความน่าเชื่อถือเพียงใดและมีการใช้ภาษาที่เหมาะสมหรือไม่

           ๑๐.  ตั้งใจฟังคู่สนทนา  ในการสนทนาทั่วไป  ควรตั้งใจฟังคู่สนทนา  สบตาผู้พูด  ผู้ฟัง  เพื่อแสดงว่ากำลังสนใจเรื่องที่สนทนา

           ๑๑. ตั้งใจฟังจนจบ  ไม่พูดสอดแทรกขณะที่คู่สนทนากำลังพูด

           ๑๒. มารยาทในการชมภาพยนตร์หรือโทรทัศน์  ควรตั้งใจดูไม่พูดคุย  ไม่เล่าเรื่องหรือวิพากษ์วิจารณ์เรื่องที่  เป็นการทำลายสมาธิผู้อื่น

           ๑๓. ในโรงมหรสพ  ต้องรักษามารยาทกับเพศตรงข้าม 

           การฟังและการดูเพื่อเกิดประโยชน์สูงสุดนั้น  ผู้ฟังหรือผู้ดูจะต้องมีความตั้งใจ  เป็นลักษณะของผู้ฟังและผู้พูดที่ดี  คือ  การมีมารยาทในการฟังและการดู  เพราะเป็นสิ่งสำคัญในการสื่อสาร  ที่ผู้ส่งสารและผู้รับสารพึงมีเพื่อให้การสื่อสารนั้นเกิดสัมฤทธิ์ผล

           ผู้ส่งสารหรือผู้พูด  ควรมีความคิดที่ดี  เพื่อที่จะส่งสารที่ดีมายังผู้ฟังโดยมี  “ความจริงใจ  ความตั้งใจ  ความเต็มใจ”  ซึ่งเป็นพื้นฐานในการส่งสาร

           ส่วนผู้ฟังผู้ดูหรือผู้รับสาร   ควรรับสารโดยปราศจากอคติและแยกแยะข้อเท็จจริงออกจากข้อคิดเห็น  ตลอดจนเลือกฟังและเลือกดู  “สิ่งที่เป็นประโยชน์”  และใช้วิจารณญาณในการฟัง 

และการดูอย่างเหมาะสม ซึ่งถ้ามีการเตรียมตัวให้พร้อมในการรับฟังและดู  จะได้รับประโยชน์อย่างคุ้มค่ากับเวลาที่เสียไป

        การดู หมายถึง การรับสารผ่านทางสายตา ทำให้มองเห็นภาพของสิ่งต่างๆ ไม่ว่าจะมีชีวิตหรือไม่มีชีวิตก็ตาม

       เช่น  การฟังข้อมูลข่าวสารต่างๆ การฟังเรื่องทางวิชาการ  และการฟังเกี่ยวกับสาขาวิชาชีพที่ตนสนใจ  มีข้อสังเกตเกี่ยวกับการฟังสารประเภทนี้ดังนี้

              ๑. ฟังเพื่อเก็บสาระสำคัญของเรื่อง

              ๒. ฟังอย่างใช้ความคิด  ทำความเข้าใจ และจับใจความสำคัญ

              ๓. ฟังแล้วแยกแยะข้อเท็จจริงออกจากข้อคิดเห็น

              ๔. ฟังอย่างตั้งใจ  และมีสมาธิตลอดเรื่อง

              ๕. ฟังแล้วจดบันทึกช่วยจำ

              ๖. ฟังแล้วนำความรู้ที่ได้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน

                                                                                                ๗. ฝึกฟังจนเป็นนิสัยเพื่อเพิ่มพูนความรู้ของตนเอง

2.  ถ้าเรื่องที่ต้องใช้วิจารณญาณไม่ว่าจะเป็นข่าว บทความ สารคดี ข่าว หรือความรู้เรื่องใดก็ตาม  ต้องฟังด้วยความตั้งใจจับประเด็นสำคัญให้ได้  ต้องตีความหรือพินิจพิจารณาว่า ผู้ส่งสารต้องการส่งสารถึงผู้รับคืออะไร  และตรวจสอบหรือเปรียบเทียบกับเพื่อน ๆ ที่ฟังร่วมกันมาว่าพิจารณาได้ตรงกันหรือไม่อย่างไร  หากเห็นว่าการฟังและดูของเราต่างจากเพื่อนด้อยกว่าเพื่อนจะได้ปรับปรุงแก้ไขให้มีปะสิทธิภาพการฟังพัฒนาขึ้น

3.  ฝึกการแยกแยะข้อเท็จจริง ข้อคิดเห็น เจตคติของผู้พูดหรือแสดงที่มีต่อเรื่องที่พุดหรือแสดงและฝึกพิจารณาตัดสินใจว่าสารที่ฟังและดูนั้นเชื่อถือได้หรือไม่  และเชื่อถือได้มากน้อยเพียงใด

4.  ขณะที่ฟังควรบันทึกสาระสำคัญของเรื่องไว้  ตลอดทั้งประเด็นการอภิปรายไว้เพื่อนำไปใช้

5.  ประเมินสารที่ให้ความรู้ว่า  มีความสำคัญมีคุณค่าและประโยชน์มากน้อยเพียงใด มีแง่คิดอะไรบ้าง และผู้ส่งสารมีกลวิธีในการถ่ายทอดที่ดีน่าสนใจอย่างไร

6.  นำคุณค่าประโยชน์ข้อคิด ความรู้และกลวิธีต่าง ๆ ที่ได้จากการฟังไปใช้ในการดำเนินชีวิตประจำวัน การประกอบอาชีพและพัฒนาคุณภาพชีวิต  พัฒนาชุมชนและสังคมได้อย่างเหมาะสม

ควย

3.  วินิจฉัยเรื่อง  คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง  ความรู้สึกความคิดเห็นและผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง  อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวในจรรโลงหรือแสดงความคิดเห็น  เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผลมีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่ามีประโยชน์เพียงใด

           สารโน้มน้าวใจส่วนใหญ่มักพบเห็นในโฆษณาและการหาเสียงเลือกตั้ง  จากการพูดปลุกใจ  การอภิปรายในที่ชุมนุมทางการเมือง  ผู้ฟังไม่ควรเชื่อในทันที  แต่ต้องใช้วิจารณญาณแยกแยะให้ดี  เพื่อประเมินค่าและพิจารณาหาเหตุผล  ค้นหาความถูกต้องว่าควรเชื่อถือมากน้อยเพียงใด

           หลักการฟังและดูสารโน้มน้าวใจอย่างมีวิจารณญาณ  มีข้อแนะนำดังนี้

     ๑. สังเกตผู้พูดว่ามีเจตนารมณ์ต่อผู้ฟังอย่างไร  และเรื่องที่นำมาพูดเป็นเรื่องอะไร

      ๒.ใช้สติปัญญาคิดตามไปว่า  เนื้อหาสาระหรือสารที่ผู้พูดๆ  นั้นเชื่อถือได้หรือไม่  และเชื่อได้มากน้อยเพียงใด

      ๓. พิจารณาว่าสารที่ฟังนั้นมีประโยชน์มากน้อยเพียงใด  หากนำไปปฏิบัติจะเกิดผลดีและผลเสียอย่างไรแก่ตนเองและผู้อื่น

      ๔. ผู้พูดเร่งเร้าผู้ฟังให้เชื่อถือและปฏิบัติตามอย่างไร

      ๕. ผู้พูดใช้ภาษาเร้าอารมณ์ให้คล้อยตามอย่างไร

      ๖. ผู้พูดเสนอแนะแนวทางในการปฏิบัติหรือชวนให้ทำ  ซึ่งการเสนอแนวทางในการกระทำนั้นมีความเหมาะสมหรือไม่  เป็นไปได้หรือไม่  ต้องพิจารณาด้วยเหตุและผล  การกระทำนั้นจะเกิดผลเสียหรือผลดีต่อไปในวันข้างหน้าหรือไม่  และเรื่องนั้นสนองความต้องการของผู้ฟังหรือไม่  หากสนองความต้องการ  การกระทำนั้นเป็นวิธีการที่ถูกต้องหรือไม่

การฟังอย่างวิจารณญาณ มีหลักปฏิบัติดังนี้
           ผู้ฟังพิจารณาว่าฟังเรื่องอะไรเป็นการฟังประเภทบทความ บทสัมภาษณ์การเล่าเรื่องสรุปเหตุการณ์ใครเป็นคนพูดคนสัมภาษณ์ ใครเป็นคนเขียนบทความ
และหัวข้อนั้นมีคุณค่าแก่การฟังหรือไม่

     1.พิจารณาผู้ส่งสารว่ามีจุดมุ่งหมาย และมีความจริงใจในการส่งสารนั้นเพียงใด

     2. พิจารณาผู้ส่งสารว่ามีความรู้ประสบการณ์หรือความใกล้ชิดกับเรื่องราวในสารนั้นเพียงใด

     3.พิจารณาผู้ส่งสารว่าใช้กลวิธีในการส่งสารนั้นอย่างไรคือวิธีการธรรมดาหรือยอกย้อนซ่อนปมอย่างไร

     4. พิจารณาเนื้อหาของสารว่าส่วนใดเป็นข้อเท็จจริง ส่วนใดเป็นข้อคิดเห็น

     5. พิจารณาสารว่าเป็นไปได้และควรเชื่อเพียงใด

     6.ผู้ฟังควรประเมินว่าสิ่งที่ฟังมีประโยชน์และมีคุณค่ามากน้อยเพียงไรหลักการแยกข้อคิดเห็นและข้อเท็จจริงในการรับฟังสารนอกจากจะจับใจความสำคัญของเรื่องที่ฟังแล้ว นักเรียนจะต้องแยะแยะได้ว่าใจความตอนใดเป็นข้อคิดเห็นส่วนตัวของผู้พูดซึ่งจะมีลักษณะเมื่อพิจารณาความถูกต้องได้ยากและตอนใดเป็นข้อเท็จจริง ซึ่งเป็นเรื่องที่สามารถพิสูจน์ความถูกต้องได้

2.  ถ้าเรื่องที่ต้องใช้วิจารณญาณไม่ว่าจะเป็นข่าว บทความ สารคดี ข่าว หรือความรู้เรื่องใดก็ตาม  ต้องฟังด้วยความตั้งใจจับประเด็นสำคัญให้ได้  ต้องตีความหรือพินิจพิจารณาว่า ผู้ส่งสารต้องการส่งสารถึงผู้รับคืออะไร  และตรวจสอบหรือเปรียบเทียบกับเพื่อน ๆ ที่ฟังร่วมกันมาว่าพิจารณาได้ตรงกันหรือไม่อย่างไร  หากเห็นว่าการฟังและดูของเราต่างจากเพื่อนด้อยกว่าเพื่อนจะได้ปรับปรุงแก้ไขให้มีปะสิทธิภาพการฟังพัฒนาขึ้น

3.  ฝึกการแยกแยะข้อเท็จจริง ข้อคิดเห็น เจตคติของผู้พูดหรือแสดงที่มีต่อเรื่องที่พุดหรือแสดงและฝึกพิจารณาตัดสินใจว่าสารที่ฟังและดูนั้นเชื่อถือได้หรือไม่  และเชื่อถือได้มากน้อยเพียงใด

4.  ขณะที่ฟังควรบันทึกสาระสำคัญของเรื่องไว้  ตลอดทั้งประเด็นการอภิปรายไว้เพื่อนำไปใช้

5.  ประเมินสารที่ให้ความรู้ว่า  มีความสำคัญมีคุณค่าและประโยชน์มากน้อยเพียงใด มีแง่คิดอะไรบ้าง และผู้ส่งสารมีกลวิธีในการถ่ายทอดที่ดีน่าสนใจอย่างไร

6.  นำคุณค่าประโยชน์ข้อคิด ความรู้และกลวิธีต่าง ๆ ที่ได้จากการฟังไปใช้ในการดำเนินชีวิตประจำวัน การประกอบอาชีพและพัฒนาคุณภาพชีวิต  พัฒนาชุมชนและสังคมได้อย่างเหมาะสม

                1.  ฟังและดูให้เข้าใจเรื่อง  เมื่อฟังเรื่องใดก็ตามผู้ฟังจะต้องตั้งใจฟังเรื่องนั้นให้เข้าใจตลอดเรื่อง  ให้รู้ว่าเนื้อเรื่องเป็นอย่างไร  มีสาระสำคัญอะไรบ้าง พยายามทำความเข้าใจรายละเอียดทั้งหมด

2.  วิเคราะห์เรื่อง  จะต้องพิจารณาว่าเรื่องเป็นเรื่องประเภทใดเป็นข่าว  บทความ เรื่องสั้น นิทาน นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้นต้องวิเคราะห์ลักษณะของตังละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3.  วินิจฉัยเรื่อง  คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง  ความรู้สึกความคิดเห็นและผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง  อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวในจรรโลงหรือแสดงความคิดเห็น  เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผลมีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่ามีประโยชน์เพียงใด

           ๑. ตรงต่อเวลา  ควรไปถึงสถานที่ก่อนการบรรยายเพื่อหาที่นั่งที่เหมาะสม  มีเวลาในการเตรียมพร้อมในหารฟังหรือดู  เพราะบางครั้งผู้บรรยายจะมีข้อเสนอแนะที่น่าสนใจก่อนการบรรยายจริง

           ๒. ตั้งใจ  ฟังและดูด้วยความตั้งใจ  ไม่พูดคุยหรือนั่งหลับในที่ประชุม

           ๓. จดบันทึก  จดบันทึกส่วนสำคัญ  และข้อสงสัยต่างๆ

๑.เพื่อการนำไปใช้ เช่น เพื่อข้อมูลที่ได้มาเขียนเรียงความ เพื่อช่วยทบทวนความรู้ ความคิด และความจำ เพื่อนำใจความสำคัญไปใช้ในการติดต่อสื่อสาร ช่วยให้การฟังและการดูได้ผลดียิ่งขึ้น                                              

๒.เพื่อความเพลิดเพลิน ได้แก่ การรับสารเพื่อความสนุกสนาน ผ่อนคลายความตึงเครียด ไม่เน้นความสำคัญของเนื้อหาสาระ ไม่จำเป็นต้องมีสมาธิมากนักในการรับสาร                     

๓.เพื่อความจรรโลงใจ ได้แก่ การรับสารที่ก่อให้เกิดสติปัญญาหรือช่วยยกระดับจิตใจให้สูงขึ้น ผู้รับสารต้องมีวิจารณญาณที่จะเชื่อหรือปฏิบัติในสิ่งที่ถูกต้อง                                              

๔.เพื่อประเมินผลและวิจารณ์ ได้แก่ การรับสารที่ต้องอาศัยความรู้อย่างละเอียด ถูกต้องในเรื่องที่จะประเมินหรือวิจารณ์ นอกจากนั้น ต้องมีความเป็นธรรม ไม่มีอคติต่อผู้ส่งสารหรือตัว

          การฟังโดยมีหลักเกณฑ์ย่อมจับใจความได้รวดเร็วและพินิจวิเคราะห์สารได้อย่างมีประสิทธิภาพมากกว่าการฟังโดยไม่มีจุดมุ่งหมายและไม่มีหลักเกณฑ์ยึดถือ การปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ในการฟังจะทำให้ผู้ฟังฟังแล้วไม่หลงทาง ไม่มีอคติต่อผู้พูดและได้เนื้อหาจากการฟังที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

          การฟังและการดูเป็นกิจกรรมในการดำเนินชีวิตที่ทุกคนในสังคมมักจะต้องเข้าไปมีส่วนร่วมเกือบทุกวัย การเป็นผู้มีมารยาทที่ดีในการฟัง นอกจากเป็นการสร้างบุคลิกภาพที่ดีให้กับตนเองแล้ว ยังเป็นสื่อแสดงให้เห็นว่าเป็นผู้ได้รับการอบรมฝึกฝนมาอย่างดี เป็นผู้มีมารยาทในสังคม การที่ทุกคนมีมารยาทที่ดีในการฟัง และการดู ยังเป็นการสร้างระเบียบในการอยู่ร่วมกันในสังคม ช่วยลดปัญหาและความขัดแย้ง และยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการฟังอีกด้วยมารยาทในการฟังและการดูถือเป็นสิ่งสำคัญที่ควรยึดถือปฏิบัติ เพราะหากขาดมารยาทที่ดีจะทำให้ขาดผลสัมฤทธิ์และประสิทธิภาพในการรับสาร นอกจากนี้ยังเป็นการไม่ให้เกียรติผู้ส่งสาร และทำให้เสียเวลาในการฟังและการดูไปอย่างเปล่าประโยชน์

          1. การฟังหรือดูเฉพาะหน้าผู้ใหญ่ ควรสำรวม กิริยาอาการ สบตาผู้พูดเป็นระยะๆ ให้พอเหมาะ ไม่ชิงพูดก่อนที่จะพูดจบความ เมื่อไม่เข้าใจให้ถามเมื่อผู้ใหญ่พูดจบกระแสความ

          2. การฟังหรือดูในห้องประชุม ตั้งใจฟัง จดบันทึกสาระสำคัญ ไม่กระซิบพูดกันไม่ทำกิจส่วนตัว ถ้าจะพูดให้ยกมือขออนุญาตจากประธานในที่ประชุมก่อน

          3. การฟังหรือดูการพูดในที่ประชุมการฟังหรือดูการพูดอภิปราย ปาฐกถา บรรยายต้องฟังด้วยความสำรวม แสดงความสนใจ ถ้าจะซักถามหรือแสดงความคิดเห็น ควรรอให้การพูดนั้นสิ้นสุดลงก่อน

          4. การฟังหรือดูในที่สาธารณะต้องรักษาความสงบและเพื่อไม่ให้รบกวนสมาธิของผู้พูด ไม่ควรเดินเข้าออกพลุกพล่าน ไม่พูดคุยเสียงดัง ซึ่งถือว่าเป็นการแสดงความไม่รู้กาลเทศะและไม่ให้เกียรติผู้พูด

          การรับสารโดยใช้ทักษะการฟัง การดูเพื่อให้สัมฤทธิผลนั้ น ผู้รับสารต้องอาศัยปัจจัยต่างๆ ในการฟัง การดู เพื่อให้การรับสารมีประสิทธิภาพ โดยอาศัยการพิจารณาสาร แยกแยะข้อเท็จจริง และสรุปใจความสำคัญ วิเคราะห์ ใคร่ครวญ วินิจสาร และประเมินค่า ซึ่งสิ่งเหล่านี้ต้องอาศัยการหมั่นฝึกฝนเป็นประจำ จึงจะช่วยให้ผู้รับสารสามารถนาสารที่ได้รับไปใช้ให้เกิดประโยชน์ในชีวิตประจาวันได้อย่างเกิดสัมฤทธิผล

           ๑. ตรงต่อเวลา  ควรไปถึงสถานที่ก่อนการบรรยายเพื่อหาที่นั่งที่เหมาะสม  มีเวลาในการเตรียมพร้อมในหารฟังหรือดู  เพราะบางครั้งผู้บรรยายจะมีข้อเสนอแนะที่น่าสนใจก่อนการบรรยายจริง

           ๒. ตั้งใจ  ฟังและดูด้วยความตั้งใจ  ไม่พูดคุยหรือนั่งหลับในที่ประชุม

           ๓. จดบันทึก  จดบันทึกส่วนสำคัญ  และข้อสงสัยต่างๆ

           ๔. ซักถาม  เมื่อจบการบรรยาย  หากผู้บรรยายเปิดโอกาสให้ผู้สงสัยซักถามถึงข้อสงสัย  ควรยกมือซักถามอย่างสุภาพ  และกล่าวคำขอบคุณทุกครั้ง

           ๕. ปรบมือ  ปรับมือในจังหวะที่เหมาะสมหากพอใจเรื่องที่ฟัง  แต่อย่าทำบ่อยเกินไป  เพราะอาจเป็นการบกวนสมาธิของผู้อื่น

           ๖. สำรวมกิริยามารยาท  ไม่ลุกเดินไปมาบ่อยๆ

           ๗. มารยาทการรับประทานอาหาร  ไม่นำอาหารและเครื่องดื่มเข้าไปรับประทานในห้องประชุม  หรือโรงมหรสพ

           ๘. ระงับอารมณ์  เมื่อเกิดความไม่พึงพอใจในสิ่งใดก็ตามในขณะที่ฟัง   ควรรู้จักระงับสติอารมณ์และสำรวมกิริยาให้เป็นปกติ

           ๙. ใช้วิจารณญาณ  ใช้ความคิดและวิจารณญาณไตร่ตรองว่าสารที่รับนั้นมีความน่าเชื่อถือเพียงใดและมีการใช้ภาษาที่เหมาะสมหรือไม่

           ๑๐.  ตั้งใจฟังคู่สนทนา  ในการสนทนาทั่วไป  ควรตั้งใจฟังคู่สนทนา  สบตาผู้พูด  ผู้ฟัง  เพื่อแสดงว่ากำลังสนใจเรื่องที่สนทนา

           ๑๑. ตั้งใจฟังจนจบ  ไม่พูดสอดแทรกขณะที่คู่สนทนากำลังพูด

           ๑๒. มารยาทในการชมภาพยนตร์หรือโทรทัศน์  ควรตั้งใจดูไม่พูดคุย  ไม่เล่าเรื่องหรือวิพากษ์วิจารณ์เรื่องที่  เป็นการทำลายสมาธิผู้อื่น

           ๑๓. ในโรงมหรสพ  ต้องรักษามารยาทกับเพศตรงข้าม 

           การฟังและการดูเพื่อเกิดประโยชน์สูงสุดนั้น  ผู้ฟังหรือผู้ดูจะต้องมีความตั้งใจ  เป็นลักษณะของผู้ฟังและผู้พูดที่ดี  คือ  การมีมารยาทในการฟังและการดู  เพราะเป็นสิ่งสำคัญในการสื่อสาร  ที่ผู้ส่งสารและผู้รับสารพึงมีเพื่อให้การสื่อสารนั้นเกิดสัมฤทธิ์ผล

           ผู้ส่งสารหรือผู้พูด  ควรมีความคิดที่ดี  เพื่อที่จะส่งสารที่ดีมายังผู้ฟังโดยมี  “ความจริงใจ  ความตั้งใจ  ความเต็มใจ”  ซึ่งเป็นพื้นฐานในการส่งสาร

           ส่วนผู้ฟังผู้ดูหรือผู้รับสาร   ควรรับสารโดยปราศจากอคติและแยกแยะข้อเท็จจริงออกจากข้อคิดเห็น  ตลอดจนเลือกฟังและเลือกดู  “สิ่งที่เป็นประโยชน์”  และใช้วิจารณญาณในการฟัง 

และการดูอย่างเหมาะสม ซึ่งถ้ามีการเตรียมตัวให้พร้อมในการรับฟังและดู  จะได้รับประโยชน์อย่างคุ้มค่ากับเวลาที่เสียไป

   มารยาทในการฟัง ควรปฏิบัติ ดังนี้ 1. ฟังอย่างตั้งใจ ตามองผู้พูด ไม่คุยหรือเล่นในขณะที่ฟัง 2. ไม่แสดงกิริยาที่ไม่เหมาะสม เช่น กระทืบเท้า เป่าปากโห่ และไม่ทำความรำคาญให้กับผู้อื่น 3. ปรบมือเพื่อเป็นการให้เกียรติผู้พูด ก่อนที่ผุ้พูดจะพูด และหลังจากที่ผู้พูดพูดจบเเล้วมารยาทในการพูด ควรปฏิบัติ ดังนี้1. เตรียมตัวให้พร้อมก่อนที่จะพูด โดยการหาความรู้เกี่ยวกับเรื่องที่จะพูด โดยการหาความรู้เกี่ยวกับเรื่องที่จะพูด2. ใช้น้ำเสียงที่นุ่มนวล ไม่กระโชกโฮกฮาก และใช้ถ้อยคำที่สุภาพ เหมาะสม3. พูดเสียงดังฟังชัด และมองผู้ฟังอย่างทั่วถึง4. กล่าวคำขอโทษเมื่อพูดผิด และกล่าวคำขอบคุณเมื่อได้รับการยกย่อง ชมเชยมารยาทในการดู ควรปฏิบัติ ดังนี้1. ดูด้วยความตั้งใจ ไม่คุยเล่นในขณะที่ดู2. ไม่ส่งเสียงดัง หรือทำความรำคาญให้กับผู้อื่น3. เมื่อต้องเดินผ่านผู้อื่นที่กำลังดู ให้เดินอย่างสำรวม และระมัดระวังมิให้กระทบผู้อื่นที่มาและได้รับอนุญาตจาก :เอกรินทร์ สี่มหาศาล และคณะ. ภาษาไทย ป. 2. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: อักษรเจริญทัศน์.

      สารจรรโลงใจ  ได้แก่เรื่องราวที่ให้แง่คิด  มีคติสอนใจ  รวมไปถึงการแสดงความชื่นชมยินดีให้กำลังใจแก่ผู้ฟังไม่ย่อท้อกับชีวิต  รู้จักปรับปรุงชีวิตของตนเองให้ดีขึ้น  มีจิตใจเบิกบานมีความสุข และเกิดทัศนคติที่ดีในการดำเนินชีวิต  ผู้ฟังหรือผู้ดูที่มีวิจารณญาณในการฟังจะได้รับแง่คิดและคติสอนใจมากมายที่สามารถนำมาปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้ เช่น  เรื่อง  "ต้นแอปเปิ้ลกับเด็กน้อย" ให้แง่คิดเรื่อง  "การปฏิบัติต่อพ่อแม่"
           หลักการฟังและการดูสารจรรโลงใจอย่างมีวิจารณญาณ  มีข้อแนะนำสำหรับผู้ฟังหรือดู  ดังนี้

               ๑. ต้องทราบว่าฟังเรื่องอะไร  และต้องตั้งจุดประสงค์ในการฟังว่าจะฟังเพื่ออะไร  ต้องการความคิดหรือความเพลิดเพลินเท่านั้น
              ๒. มีความตั้งใจในการฟัง

               ๓. ทำความเข้าใจเนื้อหาสาระที่ฟัง

               ๔. พิจารณาสารที่ฟังว่าให้ความจรรโลงใจด้านใด  สารที่ฟังมีเหตุผลหรือไม่

               ๕. พิจารณาภาษาที่ใช้ว่าเหมาะสมกับรูปแบบ เนื้อหาหรือผู้ฟังหรือไม่อย่างไร

การฟังและการดูเป็นกิจกรรมในการดำเนินชีวิตที่ทุกคนในสังคมมักจะต้องเข้าไปมีส่วนร่วมเกือบทุกวัย การเป็นผู้มีมารยาทที่ดีในการฟัง นอกจากเป็นการสร้างบุคลิกภาพที่ดีให้กับตนเองแล้ว ยังเป็นสื่อแสดงให้เห็นว่าเป็นผู้ได้รับการอบรมฝึกฝนมาอย่างดี เป็นผู้มีมารยาทในสังคม การที่ทุกคนมีมารยาทที่ดีในการฟัง และการดู ยังเป็นการสร้างระเบียบในการอยู่ร่วมกันในสังคม ช่วยลดปัญหาและความขัดแย้ง และยังช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการฟังอีกด้วยมารยาทในการฟังและการดูถือเป็นสิ่งสำคัญที่ควรยึดถือปฏิบัติ เพราะหากขาดมารยาทที่ดีจะทำให้ขาดผลสัมฤทธิ์และประสิทธิภาพในการรับสาร นอกจากนี้ยังเป็นการไม่ให้เกียรติผู้ส่งสาร และทำให้เสียเวลาในการฟังและการดูไปอย่างเปล่าประโยชน์

บางครั้งชีวิตเราก็ต้องมีพลั้งมีพลาดกันบ้างครับ ผมเชื่อว่าไม่มีคนไหนที่ไม่เคยทำผิดพลาด แต่ถ้าเราผิดพลาดแล้วเราจะดึงสติแล้วแก้ปัญหาได้ดีแค่ไหน บางครั้งก็ท้อแท้ไปเลย เลยอยากมอบคำพูดดีๆ ที่ได้รวบรวมมา สอนใจและเป็นกำลังใจ เราแพ้ได้ เราท้อได้ แต่เราต้องใช้ชีวิตต่อด้วยสติ… ชีวิตของเรานั้นแสนสั้นเกินกว่าจะคิดลบกับมันจงใช้ชีวิตซะ แม้จะเจอทั้งเรื่องดีหรือไม่ดีคิดซะว่ามันคือรสชาติของชีวิตซึ้งทุกคนต้องพบเจออยู่แล้ว

                1.  เมื่อได้รับสารที่ให้ความรู้เรื่องใดต้องพิจารณาว่าเรื่องนั้นมีคุณค่าหรือมีประโยชน์ควรแก่การใช้วิจารณญาณมากน้อยเพียงใด

2.  ถ้าเรื่องที่ต้องใช้วิจารณญาณไม่ว่าจะเป็นข่าว บทความ สารคดี ข่าว หรือความรู้เรื่องใดก็ตาม  ต้องฟังด้วยความตั้งใจจับประเด็นสำคัญให้ได้  ต้องตีความหรือพินิจพิจารณาว่า ผู้ส่งสารต้องการส่งสารถึงผู้รับคืออะไร  และตรวจสอบหรือเปรียบเทียบกับเพื่อน ๆ ที่ฟังร่วมกันมาว่าพิจารณาได้ตรงกันหรือไม่อย่างไร  หากเห็นว่าการฟังและดูของเราต่างจากเพื่อนด้อยกว่าเพื่อนจะได้ปรับปรุงแก้ไขให้มีปะสิทธิภาพการฟังพัฒนาขึ้น

3.  ฝึกการแยกแยะข้อเท็จจริง ข้อคิดเห็น เจตคติของผู้พูดหรือแสดงที่มีต่อเรื่องที่พุดหรือแสดงและฝึกพิจารณาตัดสินใจว่าสารที่ฟังและดูนั้นเชื่อถือได้หรือไม่  และเชื่อถือได้มากน้อยเพียงใด

4.  ขณะที่ฟังควรบันทึกสาระสำคัญของเรื่องไว้  ตลอดทั้งประเด็นการอภิปรายไว้เพื่อนำไปใช้

5.  ประเมินสารที่ให้ความรู้ว่า  มีความสำคัญมีคุณค่าและประโยชน์มากน้อยเพียงใด มีแง่คิดอะไรบ้าง และผู้ส่งสารมีกลวิธีในการถ่ายทอดที่ดีน่าสนใจอย่างไร

6.  นำคุณค่าประโยชน์ข้อคิด ความรู้และกลวิธีต่าง ๆ ที่ได้จากการฟังไปใช้ในการดำเนินชีวิตประจำวัน การประกอบอาชีพและพัฒนาคุณภาพชีวิต  พัฒนาชุมชนและสังคมได้อย่างเหมาะสม

2. วิเคราะห์เรื่อง จะต้องพิจารณาว่าเป็นเรื่องประเภทใด เป็นข่าว บทความ เรื่องสั้น นิทาน
นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้น ต้องวิเคราะห์
ลักษณะของตัวละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3. วินิจฉัยเรื่อง คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง ความรู้สึกความคิดเห็นและ
ผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวใจหรือแสดง
ความคิดเห็น เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผล มีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่า มีประโยชน์เพียงใด

                1.  ฟังและดูให้เข้าใจเรื่อง  เมื่อฟังเรื่องใดก็ตามผู้ฟังจะต้องตั้งใจฟังเรื่องนั้นให้เข้าใจตลอดเรื่อง  ให้รู้ว่าเนื้อเรื่องเป็นอย่างไร  มีสาระสำคัญอะไรบ้าง พยายามทำความเข้าใจรายละเอียดทั้งหมด

2.  วิเคราะห์เรื่อง  จะต้องพิจารณาว่าเรื่องเป็นเรื่องประเภทใดเป็นข่าว  บทความ เรื่องสั้น นิทาน นิยาย บทสนทนา สารคดี ละคร และเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง เป็นเรื่องจริงหรือแต่งขึ้นต้องวิเคราะห์ลักษณะของตังละคร และกลวิธีในการเสนอสารของผู้ส่งสารให้เข้าใจ

3.  วินิจฉัยเรื่อง  คือการพิจารณาเรื่องที่ฟังว่าเป็นข้อเท็จจริง  ความรู้สึกความคิดเห็นและผู้ส่งสารหรือผู้พูดผู้แสดงมีเจตนาอย่างไรในการพูดการแสดง  อาจจะมีเจตนาที่จะโน้มน้าวในจรรโลงหรือแสดงความคิดเห็น  เป็นเรื่องที่มีเหตุมีผลมีหลักฐานน่าเชื่อถือหรือไม่และมีคุณค่ามีประโยชน์เพียงใด