Nekazaritzan klima hobetu zen. Tresnak hobetu ziren.

Gaixotasun aurkako hobetu zuen eta heriotza tasak behera egin zuen. Horren ondorioz, Euripako biztanleria asko handitu zen.

Bestalde, landa-eremuetako biztanleria- hazkundeak nekazariak hirietara emigratzera bultzatu zituen.

Pruduktu-truke horrek merkataritza eta artisautza ekoizpena suspertu zituen.

• Berrikuntzak garraioan :

  Lepokoak eta ferrek zaldi eta mandoen trakzio ereagotzen zuten eta horri esker garraioak hobetu ziren

• Merkataritza-berrikuntzak:

  Diru gehiago zegoen zirkulazioan eta merkataritza-teknika hobetu ziren

  
  

  ...ibilbideak seguruagoak zirelako eta urrunago joaten zirelako:

  Xl. eta Xlll. mendeena artean, segurtasun handiagoa izan zen eta horri esker hedatu zen markataritza.

• Lehorreko ibilbideak:

  Monarkek, merkatariei eta artisauri kobratutako zergak baliatuz, beren autoritatea inposatu zieten nobleei, eta hiriak babestu zituzten. Horri esker, bideak gero eta seguragoak izan ziren.

• Itsas ibilbideak.

  Bikingoen inbasioak bukatu ondoren, Ozeano Atlantikoa seguruagoa izan zen.

  
  

Erdi Aroko hirak komunikazio-bideetatik gertu kokatzen ziren.

...bertako hirigintza irregularra zen...

Hiri-nukleoa harresiz inguratuta egoten zen, hiria defendatzea errazagoa egiteko.

Oinplanoa oso irregularra izaten zen eta erdigunean kokatutako plaza baten inguruan antolatzen zen.. Plazan katedrala, udaletzea eta lonja egoten ziren.

Harresitik kanpo, auzo berri batzuk sortu ziren, errebalak.

...eta hiriko patrizioek osatzen zuten gobernua

Biztanleek beren magistratuak (zinegotziak) hautatzen zituzten, finantzez, ordenaz eta justiziaz arduratzeko. Magistratuen burua burgumaisua edo alkatea zen. Udaletxean biltzen ziren eta hor gordetzen ziren hiriko zigilua, zutoihala, artxiboa eta altxorra.

Poliki poliki merkatari eta bankari familia aberatsenek hirietako gobernua bereganatu. Familia horiek, hirietako nobleziarekin batera, talde probilegiatu bat osatu zuen: hiriko patrizioak.

Hirietak ekoizten ziren produktu gehienak eta egiten ziren merkataritza-truke gehienak. Hiriak txikiak ziren.

Artisauak lanbideen gremiotan antolatzen ziren. Gremioek beren arauak ezartzen zituzten, beste leku batzuetako artisauen lehia eragozteko eta beren ekoizpenaren kalitatea, kantitatea eta prezioak erautzeko.

... eta gizarte-talde berriak sortu ziren haietan

Burgu edo hirietan, gizarte-talde berri bat sortu zen, burgesia. Aniztasun handiko gizarte- taldea zen eta honako hauek bereiztein ziren: goi- burgesia eta behe burgesia.

Burgesiaz gain, Erdi Aroko hirietan, nobleak, klerikoak eta herri zeheko jende asko bizi zen, hala nola mirabeak eta eskaleak.

Alde sozioekonomikoak handiak izan arren, hiretako biztanleak pertsona askeak ziren, ez baitzeuden jaun feudal baten menpe.

Feudalismoaten garai bete-betean, XII. medearen erdialdera arte, erregea "berdinkideen arteko lehena" zen. Hori dela eta, bere lurrak zituen (koroaren lurrak), eta, hor, erabateko jurisdikzioa (eskumenak) zuen.

Monarkek burgesiaren babesa behar zuten beren autoritatea nobleziariinposatzeko, erresumaren lurralde-batasuna bematzeko eta monarkia nazionalak eratzeko.

Burgesek babesa beahr zuten jaun feudalen kontra, erresuma guztiko bideetan, itsasoetan eta hirietan merkataritza aritzeko.

Burgesiaren babesa lortzeko, errege-erreginek legeak edo hirigutunak sinatu zituzten. Horien bidez, hiriei pribilegioak edo foruak ematen zitzaizkien, eta bertako biztanleak pertsona askeak zirela eta beren gobernua izateko eskubidea zutela aitortzen zen. Erresuma lege berriak merkataritza-monopolioak, merkatuek irikitzeko baimenak eta erresuma osoan zirkulatzeko bereak ere ziurtatzen zituzten.

Pribilegio horien truke, burgesek ordaintzen zituzten zergek aukera eman zieten monarkei soldadu mertzenarioak kontratatzeko, erta erresuma hobeta asministratzeko funtzioanarioak izateko.

... eta goreen edo parlamentuen sorrera bultzatu zuen

Gobernatzeko, monarkek Curiaren (Errege Kontseilua) laguntza zuten. Kontseilu hori nobleziako eta kleroko zenbait handikik osatzen zuten, eta erregeak egiten zituen erakunde hori biltzeko deialdiak.

Hiru estamentuek (noblezia, kleroa eta burgesia) monarkarekin egiten zuten bilera horiei gorte edo parlamentu esaten zitzaien.

Burgesiaren boterea handiagoa zen erresuma batzuetan beste batzuetan baino, eta monarkak haien eskaerak onartu ondoren baino ez zituzten diru-laguntzak ematearen aldeko botoa ematen burgesek.

Izurrite Beltza Europara iritsi zen...

Izurrite beltza 1348. urtearen inguruan iritsi zen Europara, Asiatik. Gaixotasun infekziosoa zen, eta ez zekiten zerk eragiten zuen eta nola hedatzen zen; beraz, hipotesi zentzugabeak ere adierazi zituzten: batzuek esaten zuten juduak zirela errudunak, urak pozoitu zituztelako; beste batzuek uste zuten jainkoaren zigorra zela, gizadiaren bekatuengatik edo Elizaten ustelkeriagatik.

Gaixotasun hori arkakusoen ziztaden bidez transmititzne zen, batez ere, eta oso hilkorra zen. Hauek sintoma nagusiak ziren: sukarra, arnasketa eta zirkulazio arazoak,eta azalak kolore beltzaxka hartza. Horregatik esaten zitzaion Izurrite Beltz.

Zeinbait neurri partzial aplikatu arren pandemia ez zen gelditu eta handiagoa sortu zen Europan, zenbait boladatan. Bolada horrek gero eta itentsitate txikiagokoak izan ziren.

...eta jada ahulduta zegoen biztaleriari eragin zion

Gaixotasun horren hedapenak oso ondorio larriak izan zituen gizartenaa eta krisi orokorra eragin zuen Europan, beste hiru faktorerekin batera:

• XIV. mendean, gerra ugari gertatu ziren, eta, horren ondorioz hildako asko eta ekonomia-galera handiak izan ziren.

• Lurren zati handi baten produktibitatea oso txikia zen, aurreko mendeetan kalitate gutxiko lurrak mendeetan kalitate gutxiko lurrak lugorritu baitzituzten, demografia-hazkunde handiak behartuta.

• Aldi horretan, Izotz Aro Txikia hasi zen. Izotzaldi, txingor eta euri ugari izan ziren, eta, horren ondorioz, uztak galdu ziren eta goseteak gertatu ziren.