Lale Devri ve Edebiyat by Tuana Gökçay https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5 Tuana Gökçay FL 10/C en-us 2021-01-16 18:17:04 UTC 2025-11-15 08:39:40 UTC hello@padlet.com Lale Devri tgokcay https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1094492798 Lale devri, Osmanlı döneminde on iki yıl süren bir zamanı simgeler. 1718 yılında Pasarofça anlaşmasının imzalanması ile başlayan Lale devri, Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir. Lale devri süresince yenilikler ve eğlence hakim olmuştur. Batı ile olan ilişkiler gelişmiş ve reform hareketleri başlamıştır. Özellikle Avrupa ile olan kültürel etkileşim bu dönemde artmıştır.
Gündelik hayatta, gü­zel sanatlarda, ilim ve teknik alanlarında yenileşmenin kısa fakat yoğun bir döne­mi olan Lâle Devri edebiyatta da etkilerini göstermiştir. Dönemi yaşamış olan şair­lerin eserlerinin çoğunda toplum yaşayışıyla divan şiiri arasındaki ilişkinin geçmiş yüzyıllara kıyasla en üst seviyede olduğu dikkati çeker. Bu ilişkinin kuvvetlenmesinde örf ve âdetlerin, eğlence hayatının, çeşitli me­kân tasvirlerinin yalın ifadelerle şiire yansıması ve şiirin her dö­nemden daha fazla çeşitli halk tabakaları arasında ve gündelik hayat içinde okun­ması etkili olmuştur. Bu karşılıklı etkileşim­de, halkın itibar ettiği devletlerinin güzel sanatlara ve edebiyata gösterdikleri teş­vik edici ilginin de rolü önemlidir. Başta devrin hükümdarı III. Ahmed ve sadra­zamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ol­mak üzere devletin yönetiminden sorumlu kişilerin şiir, musiki (müzik), mimari, nakış gibi sanat eserlerine yakından ilgi duyması saray çevresinde sanat­çıların yer almasına, böylece giderek es­tetik duyarlığa sahip şahsiyetlerin yetiş­mesine zemin hazırlamıştır.]]> 2021-01-16 22:59:31 UTC https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1094492798 "Lale Devri" İsimlendirmesi Nereden Gelir? tgokcay https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1094499663 Lale Devri, "Zevk ve sefâ" devri olarak bilinir. Adını, o dönemde İstanbul'da yetiştirilen ve zamanla ünü dünyaya yayılan lale çiçeklerinden alması, çok sonradan olmuştur. Bu dönem Osmanlı İmparatorluğunun hiçbir devrinde Lale Devri olarak anılmamıştır.
Yahya Kemal samimi arkadaşı Ahmet Refik Altınay ile bir sohbeti sırasında, III. Ahmed'in Veziri Azamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa ile beraber 1718-1730 yılları arasında yaptıkları, Osmanlı İmparatorluğundaki yaşam biçimini değiştirme etkinliklerini Lale Devri olarak tanımlar. Ahmet Refik de bu dönemi anlatan kitabına "Lale Devri" ismini verir ve bir süre sonra bu dönem Lale Devri olarak anılmaya başlar.

]]> 2021-01-16 23:13:15 UTC https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1094499663 Nedim Kimdir? tgokcay https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1094502608 Osmanlı dönemindeki Lale Devri'nin en ünlü şairi Nedim’dir. Asıl adı Ahmed olan İstanbullu şairin 1681'de doğduğu tahmin edilmektedir. Babası Kadı Mehmed Efendi ise Sultan İbrahim devri (1640-1648) kazaskerlerinden Merzifonlu Mustafa Muslihiddin Efendi'nin oğludur. Aile çevresinde iyi bir eğitim gören Nedim, dönemin klasik ilimlerinin yanında Arapça ve Farsça öğrenmiştir. Tahsilini tamamladıktan sonra Şeyhülislam Ebezade Abdullah Efendi'nin de bulunduğu bir heyet tarafından yapılan sınavda Hariç medresesi müderrisliğini kazanmıştır.
Nedim, 3. Ahmed döneminin başlarında şiirleriyle tanınmaya başlanmıştır. Daha sonraki yıllarda bazı devlet adamlarının yakın çevresine giren şair, onlara kasideler sunarak dostluklarını kazanmıştır. Usta şair 1718'de başlayan Lale Devri'nin ünlü veziri Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın hemen her faaliyeti için devrin diğer şairleri gibi kıta ve kasideler yazmıştır. Daha sonra Lale Devri'nin sadrazamı olan Damat İbrahim'in himayesi altında  kendisini meşhur yapacak olan eserlerini ve yaşam tarzını ortaya koymuştur.
- Sanatı
Kasidede Nef'i'nin, gazelde ise Nabi’nin etkisinin yüksek olduğu şiir ortamında yetişen Nedim, "Nedimane" denilen yeni bir tarz geliştirdi.Konuşma dilinden gelen söyleyişleri kullanmadaki dehası ve ahengi sağlamadaki titiz işçiliğiyle çağdaşlarından ayrılan Nedim, kafiye, redif ve vezinde oldukça başarılıydı.

- Aruz Musikisini Bir Ahenk Unsuru Olarak Kullandı
Nedim'in aruzun musikisini yakalayarak onu bir ahenk unsuru olarak kullanması şiirlerine bestelenmeye elverişli bir yapı kazandırdı. Nedim'in şiirlerindeki önemli özelliklerden biri de yerlilik merakı oldu. İfade ve üslupta halk edebiyatına yakınlaşması, gerçek hayattan alınan unsurları kullanması, günlük dilden gelen deyimlere yer vermesi, yerlilik arzusunu gösteren unsurlar olarak değerlendirildi.

- Lale Devri'nin Ruhunu Eserlerine Yansıttı
Şiirlerinde İstanbul hayatından sahneler sunan Nedim, özellikle İbrahim Paşa'nın imar faaliyetleri, eğlence hayatıyla ilgili mekanlarla mesire yerlerini yeniden düzenleme çalışmaları, devletin barış ve istikrarı sağlayıp sanat alanlarına yönelmesi gibi gayretleri ve Sadabad eğlencelerini şiirlerine yansıttı.

- Edebi Kişiliği
  • Divan şiirine yenilik getirmiş, bu şiirin soyut dünyasından çıkarak dış dünyayı ve duyguları gerçek yönleriyle vermeye çalışmıştır.
  • Halk zevkinin inceliklerine dikkat etmiş, halk deyimlerini ve söyleyişlerini şiirlerinde kullanmıştır.
  • İstanbul Türkçesi onunla büyük ölçüde şiir dili hâline gelmiştir.
  • Kasideden çok, gazel ve şarkı türünde başarılı olmuştur.
  • Şiirlerinde bazı kuralların dışına çıkarak şiire yenilikler getirmiştir.
  • Klasik şiirin mazmunlarının yanında yeni mazmunlar oluşturmuştur.
  • Tasavvufla ilişkisi olmayan, hikmetli sözler söylemeye merak duymayan bir şairdir.
  • Şiirlerinde maddi ve beşeri bir aşkı, şen şakrak ve çarpıcı bir şekilde dile getirmiştir.
  • Kudretli tasvirleri, ince hayalleri ve güzel anlatımıyla yaşadığı Lale Devri’ni ve eğlencelerini başarılı bir şekilde anlatmıştır.
  • Yaşamı hep neşeli yanlarıyla gören sanatçı, şiirlerinde hüzün ve kedere yer vermemiştir.
  • Şarkı türünün gelişip yaygınlaşmasında büyük rol oynamış, “şarkı şairi” olarak anılmıştır.
  • Kasidelerinde İstanbul’un tabiat güzelliklerini, İstanbul yaşamını ve aşk duygularını tasvir ve ifade etmiştir.
  • Farsça şiirleri de olan şairin hece vezniyle bir de türküsü vardır.
  • Divan’ından başka Arapçadan bazı tercüme nesirleri vardır.
  • Nedim, Türk edebiyatındaki önemli şairleri büyük ölçüde etkiledi. Namık Kemal, Nedim'i Türk dilinin en büyük şairi sayarken, Tevfik Fikret de onun şair portresini bir şiirinde anlattı.
- Eserleri
Nedim'in başlıca eserleri arasında; bilinen bütün nüshaları değerlendirilerek hazırlanan son baskıda 44 kaside, 88 kıta, 3 mesnevi, 1 terkib-bent, 1 terci-bent, 2 mütekerrir müseddes, 1 tardiyye, 5 tahmis, 1 muhammes, 33 murabba, 2 koşma, 166 gazel, 2 müstezad, 11 rübai ve 23 müfred ve matla' ayrıca 5 Arapça, 39 Farsça şiir bulunan "Divan"ın yanı sıra "Sahaifü'l-ahbar" ve "Ayni Tarihi" de yer alıyor.

]]> 2021-01-16 23:19:20 UTC https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1094502608 Kaynakça tgokcay https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1096746738 https://www.turkedebiyati.org/nabi.html
https://www.makaleler.com/nabinin-hayati-edebi-kisiligi-ve-eserleri
https://islamansiklopedisi.org.tr/lale-devri
https://tr.wikipedia.org/wiki/Lale_Devri
https://www.turkedebiyati.org/turkii-basit-yerlilesme-mahallilesme.html

]]> 2021-01-18 05:47:27 UTC https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1096746738 Mahalileşme Akımı tgokcay https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1096787904
  • 15. yy’da divan şairi Necati’nin başlattığı bir akımdır.
  • Mahalli konular, günlük yaşayış şiire girmiştir.
  • Halk zevkine yaklaşılmıştır.
  • Soyuttan çok somut güzeller ve güzellikler işlenmiştir.
  • Günlük konuşma dili, deyim ve atasözleri şiirde kullanıl­mıştır.
  • Bu akım 18. yüzyıl şairi Nedim‘le doruk noktasına ulaş­mıştır.
  • Nedim, halk şiirindeki türküye yakın olan “şarkı” türüne en çok örnek veren şair olarak bu akımın en önemli tem­silcisi olmuştur.
  • Nedim şiirlerinde İstanbul’un somut güzelliklerini, eğlence ve gezinti yerlerini divan şiirine sokmuş; Baki gibi İstanbul Türkçesini şiir dili olarak kullanmıştır.
  • Mahallileşme akımının en önemli temsilcileri Necati, Baki, Nedim, Şeyhülislam Yahya ve Enderunlu Vasıf’tır.

    • ]]>     2021-01-18 06:11:49 UTC https://padlet.com/tgokcay/bchbfypz0shelsq5/wish/1096787904