Het huidige onderwijssysteem staat onder druk. Steeds meer leerlingen en docenten ervaren stress, prestatiedruk en minder motivatie.

Met minder regels en meer vertrouwen kan beter onderwijs mogelijk zijn. Dat is de overtuiging van onder meer de Nederlandse Dalton Vereniging, het Democratisch Onderwijs en de Nederlandse Montessori Vereniging.

Gezamenlijk willen we bij OCW een experiment aanvragen waardoor er voor deelnemende scholen minder verplichte regels gelden, toetsen niet centraal staan, leerlingen meer eigenaarschap krijgen en ontwikkeling belangrijker is dan cijfers. Op deze manier wordt onderwijs weer een middel voor groei – geen doel op zich.

Middelen hiertoe zijn minder verplichte toetsen en examens, meer ruimte voor eigen vormen van beoordeling en de mogelijkheid om basisschool en voortgezet onderwijs te combineren, ook met kleine scholen.

Dit kan leiden tot meer motivatie bij leerlingen, meer werkplezier voor docenten en minder uitval, betere (of minstens gelijke) leerresultaten en toekomstbestendig onderwijs.

Om te weten of het werkt, wordt dit meerjaren experiment wetenschappelijk begeleid. Gekeken wordt naar onder andere de ontwikkeling van leerlingen, hun welzijn & motivatie en hun succes in het vervolgonderwijs.

Meer weten?

Op 11 mei 2026 is een deel van het Daltoncafé hieraan gewijd. Alle geïnteresseerden zijn welkom.
Het café is van 16.00 uur tot 17.00 uur. Het eerste deel gaat over de onlangs verschenen tweede Staat van het Vernieuwingsonderwijs (met een panel van leerlingen). Ons experiment komt om circa 16.45 uur aan bod.

Dit is de link voor het Daltoncafé. De toegang is gratis.

- Kun je uitleggen wat de doelstellingen zijn van deze aanvraag en hoe deze verschilt van andere soorten aanvragen?

2. Waarom is deze aanvraag belangrijk voor het experiment?

- Wat zijn de voordelen van het verkrijgen van goedkeuring via de experimentwet?

3. Wat houdt het experiment eigenlijk in?

4. Wie kan deelnemen aan het experiment?

- Zijn er specifieke criteria waaraan deelnemers moeten voldoen?

5. Wat zijn de voordelen voor deelnemers?

6. Hoe wordt de voortgang van het experiment gemonitord en gerapporteerd?

- Wat gebeurt er met de gegevens die tijdens het experiment worden verzameld?

7. Wat zijn de stappen na de indiening van de aanvraag?

- Hoe lang duurt het doorgaans voordat er een beslissing wordt genomen en wat zijn de volgende stappen na goedkeuring?

8. Waar kunnen geïnteresseerden meer informatie vinden?

Werkelijkheid

• De voorwaarden voor het onderwijs zijn nu eenzijdig gericht op voornamelijk meetbare kwalificatie. De verengde focus op meetbare taal, lezen, rekenopbrengsten en burgerschap heeft geleid tot een toetscultuur waarbij leerlingen en scholen cijfers zijn geworden. 

Wens

• Scholen die deelnemen aan het experiment zien toetsen en examens als een middel en krijgen de ruimte om zelf te bepalen hoe en of ze toetsen en examens afnemen. De scholen maken indien nodig op alternatieve wijze de ontwikkeling van leerlingen inzichtelijk ten minste op een niveau dat nu voor B3 scholen wordt gehanteerd.

Werkelijkheid

• Basisscholen en voortgezette scholen hebben nu een minimum aan leerlingen als bekostigingsvoorwaarden. De rationale voor deze normen zijn kosten (economies of scale) en kwaliteit van het onderwijs. Deze rationale is gebaseerd op (wetenschappelijke) kennis en inzichten opgebouwd in het bestaande onderwijssysteem. De onderwijsinspectie heeft geconstateerd dat B3-scholen, ook de zeer kleine scholen, met heel andere pedagogische concepten, ook kwaliteit leveren, vaak tegen veel lagere kosten. 

Wens

• Ook kleinschalige scholen kunnen  deelnemen aan het experiment krijgen de ruimte om zelf hun grootte te bepalen in lijn met hun pedagogische visie. 

• De scholen maken kwaliteit inzichtelijk op basis van de ontwikkeling van leerlingen (zie boven toetsen en examens) en blijven qua kosten onder of gelijk aan de huidige bekostiging. 

Werkelijkheid

• De huidige wettelijke scheiding tussen PO en VO staat een doorgaande leerlijn in de weg. Op veel manieren wordt getracht de overgang zo soepel mogelijk te laten verlopen, behalve door de scheiding zelf op te heffen. 

Wens

• Scholen die deelnemen aan het experiment krijgen de ruimte om zelf te bepalen of ze deze scheiding willen houden, of dat ze PO en VO combineren in één school. 

Werkelijkheid

• Momenteel is er sprake van een groot lerarentekort binnen het Nederlandse onderwijs. Er zijn diverse redenen en meningen te benoemen wat hier de oorzaken voor zijn.

Wens

• De optie alternatieve bevoegdheden zou het lerarentekort op kunnen heffen en/of de terugloop van bevoegden met kennis van de specifieke pedagogische richtingen kunnen verhelpen.