Subvragen: - Bij welke materiaalstromen is er momenteel sprake van prijsvolatiliteit en dalende voorzieningszekerheid? Welke Nederlandse bedrijven (sectoren) worden hiermee geconfronteerd?

- Bij welke materiaalstromen is er momenteel sprake van onaanvaardbare milieudruk bij het winnen, gebruiken en afdanken? Welke Nederlandse bedrijven (sectoren) gebruiken deze materialen (indirect)?

- Wat zijn de 'golden oldies', bekende materialen die in Nederland relatief goed recycled kunnen worden? Wat is er nodig om deze relatief goed verlopende recycling stroom op een nog hoger, circulair plan te tillen?

- Wat zijn de 'High Potentials', materialen die in grote hoeveelheden worden geproduceerd en de milieudruk substantieel is, maar waar geen systematische oplossing voor hergebruik is?

- Wat zijn de 'Rough Diamonds", bijproducten afkomstig van productie processen waarvan de milieudruk substantieel is maar die grote potentie voor verwaarding hebben?

- Wat zijn de "Future Blockbusters", materialen die de potentie hebben door te breken, maar nu nog niet een grootschalige toepassing kennen?

- Wat zijn de tipping points, mechanismen en kostenverdeling in deze materiaalstromen? Hoe zijn de (financiële) waarden in de keten verdeelt?

The most bulky materials are construction minerals: sand, stone, concrete, gravel, clay. They are mostly recycled in low-grade applications, if at all. More sophisticated recycling processes are being developed. However, recycling here is not always the best solution: even the primary extraction of these materials does not involve high environmental pressures, and they are also not scarce.

Relatively large losses take place in the food chain. It could be investigated whether those waste streams are more employable, for example as feedstocks for bioenergy.

Plastics recycling is not the best idea. It costs more than it brings, energetically speaking. They may be more profitably used as an energy source.

For the future - well, materials that substitute others that are scarce or associated with large environmental pressure?

Lastig in te passen in de circulaire economie maar ook belangrijk als materiaal is veevoer. Soja wordt maar deels duurzaam gewonnen en NL is afhankelijk van de lage prijs hiervan. Tegelijkertijd hebben we een mestoverschot hier en is er ook noodzaak voor een circulaire fosfaateconomie.

Meer vanuit het afval gezien verdwijnt er nog veel elektronisch afval in de gewone afvalstroom. Een retourpremie voor verschillende soorten elektronische afval is het overwegen waard om deze stroom beter in te zamelen. Voorbeeld is dat hausse aan CRT monitoren en TV's die op straat werden gedumpt. Een retourpremie voor zo'n apparaat van 1 euro had veel troep gescheeld.

Meer in het algemeen denk ik niet dat de overheid precies kan voorspellen welke materialen het precies gaan maken. Er zou een algemeen stimulerend beleid gevoerd moeten worden met heffingen op virgin grondstoffen, bonussen op gebruik en inzameling van circulaire grondstoffen.

Belangrijk is om aan te geven wat je onder prioriteit verstaat, vanuit welk perspectief benader je dit. Als je economisch wilt verdienen aan de circulaire economie, als je zoveel mogelijk milieuwinst wilt behalen of als je bijvoorbeeld zo snel mogelijk wilt leren van de circulaire economie (laaghangend fruit), zul je een andere prioritering hanteren en waarschijnlijk inzetten op andere materialen.

Hierboven lijken jullie uit te gaan van de 3P benadering. Alleen dan kun je constateren dat de sociale component ontbreekt. Bij welke materiaalstromen is er momenteel sprake van onaanvaardbare sociale lasten (mondiaal bekeken)? Welke Nederlandse bedrijfscategorieën worden hiermee geconfronteerd (bijvoorbeeld textiel)?

Door uit te gaan van de DAVOS indeling mis  je misschien de onbekende vaak innovatieve nieuwe coalities.

Bij golden oldies. Laatste vraag is een beetje vaag. Voorstel: Wat is er nodig om deze relatief goed verlopende recycling stroom circulair te krijgen?

De laatste subvraag is een strategische kennisvraag op zich en valt daarmee niet direct onder de huidige beleidsvraag. Op zich heel interessant en geeft waarschijnlijk inzicht in de tegenkrachten in de circulaire economie.

Voor het stimuleren van een circulaire economie is het van belang dat sectoraal of product gerelateerd denken wordt losgelaten. Het gaat er om dat ketens gesloten worden en dat kan ook door verschillende ketens aan elkaar te verbinden. Wat voor de ene sector afval is, kan voor de andere sector een grondstof zijn. Sector gericht beleid beperkt de mogelijkheden tot nieuwe verbindingen en kruisbestuiving (Vergroenen en Verdienen, PBL 2013). Bovendien is het nodig dat eerder in de keten wordt gekeken wat nodig is om hoogwaardige recycling later in de keten mogelijk te maken.

Verder lijkthet zinvol de vragen over kansrijke materialen en bijproducten ook neer te leggen bij bedrijven en branchevereniging die zich bezighouden met recycling. De vraag naar mechanismen en kostenverdeling in de keten bij nieuwe verdienmodellen is een interessante, nog onvoldoende beantwoorde onderzoeksvraag.

Om een overgang naar meer circulariteit vooruit te helpen zou ik het volgende willen toevoegen:

- er is inderdaad grote intransparantie op het gebied van de kostenopbouw van veel recyclingketens, waardoor innovatie en het opsporen van nieuwe kansrijke ketens belemmerd wordt. Een gezamenlijke inspanning waarin transparatnie van het bedrijfsleven noodzakelijk is zou sterk van pas komen.

- De nadruk ligt ook weer hier sterk op de rol m.b.t. materialen (en dus recycling) en minder op de rol van de overheid m.b.t. de zgn. inner circles, ofwel materialen in productvorm op economisch verantwoorde wijze langer in omloop houden. De producten hiervoor zijn eenvoudig in kaart te brengen. De rol van de overheid kan hier liggen in het inzetten van fiscale instriumenten; een kennisvraag hierbij zou zijn in hoeverre dee financiële prikkels daadwerkelijk veradneringen in gang zetten die zowel economisch als ecologisch zoden aan de dijk zetten.

Je nu al neerleggen bij het niet circulair krijgen van bepaalde stromen, is je neerleggen bij het niet volledig circulair krijgen van de economie. De uitdaging ligt bij stromen die nu kansloos lijken en juist daar is de interessante vraag of de overheid een verschil kan maken.