Op een warme zomeravond in 1521 branden op de Vrijdagmarkt in Gent vele ketterse boeken. Keizer Karel V, de machtigste man op aarde, kijkt tevreden toe. Heeft hij daar echt reden voor?

In brede lagen van de bevolking bestaat een grote behoefte aan boeken, mensen willen lezen en nadenken over wat ze lezen. De boekdrukkunst maakt het sinds kort mogelijk om die boeken op een ongekende schaal te verspreiden. 
 
 Wat de mensen lezen is vaak niet naar de zin van het keizerlijk en kerkelijk gezag. Luther verspreidt zijn vertaling van de bijbel, Erasmus spot met alles en iedereen, Janus Secundus publiceert zijn kusgedichtjes. Rederijkers organiseren in Antwerpen een magnifiek festijn. Die onafhankelijke, speelse geest gaat niet meer terug in de fles.

2. Literatuurgeschiedenis: De tir... De tirannie verdrijven

Het is 1566. De Beeldenstorm raast door Nederland. Een pastoor vlakbij Delft is overgegaan tot het protestantisme en gooit eigenhandig alle beelden uit zijn kerk.

De pastoor heeft een liedje geschreven dat de geest van de opstand tegen het Spaanse gezag perfect samenvat; elk couplet eindigt met de regel Vive le geus is nu de leus. Iedereen kent dit soort strijdliederen, zoals ook het Wilhelmus.
 
 Willem van Oranje kiest de zijde van de opstand. De opstandelingen gebruiken het woord net zo goed als het zwaard. Ineens is er dat kleine republiekje aan de Noordzee. Prima, de strijdliederen, maar dat jonge land heeft ook een geschiedenis nodig. En helden.

De Republiek gaat concurreren op de wereldzeeën, met de maritieme grootmachten Spanje en Portugal. De eerste reizigers die op zoek gaan naar het verre Indië schrijven spannende verslagen van hun (soms gruwelijke) tochten.

Kooplieden zitten op die verslagen te wachten, want ze bevatten nieuwe kennis die zij kunnen benutten om hun zaken in het Verre Oosten op poten te zetten. Daar is Willem Barentsz in zijn Behouden Huis, daar is de schipbreukeling Bontekoe; maar daar is ook Focquenbroch, de dichter die het harde leven in de tropen beschreef in prachtige brieven.

Rond 1600 lijkt het alsof iedereen in de Republiek liefdesgedichten schrijft, een inkijkje in de jongerencultuur van die tijd. Zelden echter wordt de amoreuze poëzie zo persoonlijk als wanneer PC Hooft afscheid neemt van zijn geliefde Brechje Spiegel.

Uitkijken, weet men in de 17e eeuw: een kleine verstoring in het evenwicht tussen lichaam en geest is genoeg om iemand goed ziek te maken. Kunstenaars waarschuwen hun publiek voor de valkuilen van het leven, met kleine gedichtjes bij plaatjes (emblemen). Ze geven alles een diepere betekenis; de schepping wordt eigenlijk een groot boek waarin je kunt lezen. 
 
 Constantijn Huygens speelt bij het uitdenken van zijn landgoed Hofwijck een grandioos spel met betekenissen, hij laat de tuin aanleggen in de vorm van een menselijk lichaam en schrijft over het landgoed een groot gedicht. Maar juist Huygens kan die onderneming ook relativeren: hij ziet bij bevriende wetenschappers dat de bedoelingen van de Schepper niet zo makkelijk af te leiden zijn. De werkelijkheid is razend ingewikkeld, en voorlopig is het vooral nodig om goed waar te nemen wat je ziet in de nieuwe microscopen.

We zien het professionele theater ontstaan bij mensen als Bredero en PC Hooft. Levensechte mensen – een oude gierigaard, een oplichter en wat later ook een gekwelde leidersfiguur – verschijnen op het toneel.

Er komt in Amsterdam zelfs een echte Schouwburg. Dominees zien het met afgrijzen aan, voeren over veel nieuwe producties strijd met de regenten van de stad, maar beseffen ook dat de mensen graag naar het theater gaan. En dat is weer goed voor de kerkelijke armenzorg, die wordt gefinancierd uit de opbrengsten van de Schouwburg.

Het nieuwe stadhuis van Amsterdam is af; het is 1655, de vrede met Spanje is getekend en de Hollanders willen weten dat ze de machtigste natie op aarde zijn. Vondel schrijft ter gelegenheid van de opening van het stadhuis een gedicht.

In zijn gedicht laat Vondel waarschuwende woorden horen, want hij kende natuurlijk als geen ander de interne conflicten van de jonge Republiek. Maar ach, we zijn rijk en we beschrijven in onze gedichten de geneugten van het buitenleven – of laten dat doen. 
 
 Dan gaan de Fransen tot de aanval over, en binnen de kortste keren staan ze bij Utrecht. Raadspensionaris De Witt dient zijn ontslag in, maar wordt met zijn broer door een woedende menigte gelyncht. Het is 1672, de dichter Oudaen is erbij en zijn hoofd staat plotseling niet meer naar het rustige leven van een landheer.

Op een warme zomeravond in 1521 branden op de Vrijdagmarkt in Gent vele ketterse boeken. Keizer Karel V, de machtigste man op aarde, kijkt tevreden toe. Heeft hij daar echt reden voor?

In brede lagen van de bevolking bestaat een grote behoefte aan boeken, mensen willen lezen en nadenken over wat ze lezen. De boekdrukkunst maakt het sinds kort mogelijk om die boeken op een ongekende schaal te verspreiden. 
 
 Wat de mensen lezen is vaak niet naar de zin van het keizerlijk en kerkelijk gezag. Luther verspreidt zijn vertaling van de bijbel, Erasmus spot met alles en iedereen, Janus Secundus publiceert zijn kusgedichtjes. Rederijkers organiseren in Antwerpen een magnifiek festijn. Die onafhankelijke, speelse geest gaat niet meer terug in de fles.

2. Literatuurgeschiedenis: De tir... De tirannie verdrijven

Het is 1566. De Beeldenstorm raast door Nederland. Een pastoor vlakbij Delft is overgegaan tot het protestantisme en gooit eigenhandig alle beelden uit zijn kerk.

De pastoor heeft een liedje geschreven dat de geest van de opstand tegen het Spaanse gezag perfect samenvat; elk couplet eindigt met de regel Vive le geus is nu de leus. Iedereen kent dit soort strijdliederen, zoals ook het Wilhelmus.
 
 Willem van Oranje kiest de zijde van de opstand. De opstandelingen gebruiken het woord net zo goed als het zwaard. Ineens is er dat kleine republiekje aan de Noordzee. Prima, de strijdliederen, maar dat jonge land heeft ook een geschiedenis nodig. En helden.

De Republiek gaat concurreren op de wereldzeeën, met de maritieme grootmachten Spanje en Portugal. De eerste reizigers die op zoek gaan naar het verre Indië schrijven spannende verslagen van hun (soms gruwelijke) tochten.

Kooplieden zitten op die verslagen te wachten, want ze bevatten nieuwe kennis die zij kunnen benutten om hun zaken in het Verre Oosten op poten te zetten. Daar is Willem Barentsz in zijn Behouden Huis, daar is de schipbreukeling Bontekoe; maar daar is ook Focquenbroch, de dichter die het harde leven in de tropen beschreef in prachtige brieven.

Rond 1600 lijkt het alsof iedereen in de Republiek liefdesgedichten schrijft, een inkijkje in de jongerencultuur van die tijd. Zelden echter wordt de amoreuze poëzie zo persoonlijk als wanneer PC Hooft afscheid neemt van zijn geliefde Brechje Spiegel.

Uitkijken, weet men in de 17e eeuw: een kleine verstoring in het evenwicht tussen lichaam en geest is genoeg om iemand goed ziek te maken. Kunstenaars waarschuwen hun publiek voor de valkuilen van het leven, met kleine gedichtjes bij plaatjes (emblemen). Ze geven alles een diepere betekenis; de schepping wordt eigenlijk een groot boek waarin je kunt lezen. 
 
 Constantijn Huygens speelt bij het uitdenken van zijn landgoed Hofwijck een grandioos spel met betekenissen, hij laat de tuin aanleggen in de vorm van een menselijk lichaam en schrijft over het landgoed een groot gedicht. Maar juist Huygens kan die onderneming ook relativeren: hij ziet bij bevriende wetenschappers dat de bedoelingen van de Schepper niet zo makkelijk af te leiden zijn. De werkelijkheid is razend ingewikkeld, en voorlopig is het vooral nodig om goed waar te nemen wat je ziet in de nieuwe microscopen.

We zien het professionele theater ontstaan bij mensen als Bredero en PC Hooft. Levensechte mensen – een oude gierigaard, een oplichter en wat later ook een gekwelde leidersfiguur – verschijnen op het toneel.

Er komt in Amsterdam zelfs een echte Schouwburg. Dominees zien het met afgrijzen aan, voeren over veel nieuwe producties strijd met de regenten van de stad, maar beseffen ook dat de mensen graag naar het theater gaan. En dat is weer goed voor de kerkelijke armenzorg, die wordt gefinancierd uit de opbrengsten van de Schouwburg.

Het nieuwe stadhuis van Amsterdam is af; het is 1655, de vrede met Spanje is getekend en de Hollanders willen weten dat ze de machtigste natie op aarde zijn. Vondel schrijft ter gelegenheid van de opening van het stadhuis een gedicht.

In zijn gedicht laat Vondel waarschuwende woorden horen, want hij kende natuurlijk als geen ander de interne conflicten van de jonge Republiek. Maar ach, we zijn rijk en we beschrijven in onze gedichten de geneugten van het buitenleven – of laten dat doen. 
 
 Dan gaan de Fransen tot de aanval over, en binnen de kortste keren staan ze bij Utrecht. Raadspensionaris De Witt dient zijn ontslag in, maar wordt met zijn broer door een woedende menigte gelyncht. Het is 1672, de dichter Oudaen is erbij en zijn hoofd staat plotseling niet meer naar het rustige leven van een landheer.

Op een warme zomeravond in 1521 branden op de Vrijdagmarkt in Gent vele ketterse boeken. Keizer Karel V, de machtigste man op aarde, kijkt tevreden toe. Heeft hij daar echt reden voor?

In brede lagen van de bevolking bestaat een grote behoefte aan boeken, mensen willen lezen en nadenken over wat ze lezen. De boekdrukkunst maakt het sinds kort mogelijk om die boeken op een ongekende schaal te verspreiden. 
 
 Wat de mensen lezen is vaak niet naar de zin van het keizerlijk en kerkelijk gezag. Luther verspreidt zijn vertaling van de bijbel, Erasmus spot met alles en iedereen, Janus Secundus publiceert zijn kusgedichtjes. Rederijkers organiseren in Antwerpen een magnifiek festijn. Die onafhankelijke, speelse geest gaat niet meer terug in de fles.

2. Literatuurgeschiedenis: De tir... De tirannie verdrijven

Het is 1566. De Beeldenstorm raast door Nederland. Een pastoor vlakbij Delft is overgegaan tot het protestantisme en gooit eigenhandig alle beelden uit zijn kerk.

De pastoor heeft een liedje geschreven dat de geest van de opstand tegen het Spaanse gezag perfect samenvat; elk couplet eindigt met de regel Vive le geus is nu de leus. Iedereen kent dit soort strijdliederen, zoals ook het Wilhelmus.
 
 Willem van Oranje kiest de zijde van de opstand. De opstandelingen gebruiken het woord net zo goed als het zwaard. Ineens is er dat kleine republiekje aan de Noordzee. Prima, de strijdliederen, maar dat jonge land heeft ook een geschiedenis nodig. En helden.

De Republiek gaat concurreren op de wereldzeeën, met de maritieme grootmachten Spanje en Portugal. De eerste reizigers die op zoek gaan naar het verre Indië schrijven spannende verslagen van hun (soms gruwelijke) tochten.

Kooplieden zitten op die verslagen te wachten, want ze bevatten nieuwe kennis die zij kunnen benutten om hun zaken in het Verre Oosten op poten te zetten. Daar is Willem Barentsz in zijn Behouden Huis, daar is de schipbreukeling Bontekoe; maar daar is ook Focquenbroch, de dichter die het harde leven in de tropen beschreef in prachtige brieven.

Rond 1600 lijkt het alsof iedereen in de Republiek liefdesgedichten schrijft, een inkijkje in de jongerencultuur van die tijd. Zelden echter wordt de amoreuze poëzie zo persoonlijk als wanneer PC Hooft afscheid neemt van zijn geliefde Brechje Spiegel.

Uitkijken, weet men in de 17e eeuw: een kleine verstoring in het evenwicht tussen lichaam en geest is genoeg om iemand goed ziek te maken. Kunstenaars waarschuwen hun publiek voor de valkuilen van het leven, met kleine gedichtjes bij plaatjes (emblemen). Ze geven alles een diepere betekenis; de schepping wordt eigenlijk een groot boek waarin je kunt lezen. 
 
 Constantijn Huygens speelt bij het uitdenken van zijn landgoed Hofwijck een grandioos spel met betekenissen, hij laat de tuin aanleggen in de vorm van een menselijk lichaam en schrijft over het landgoed een groot gedicht. Maar juist Huygens kan die onderneming ook relativeren: hij ziet bij bevriende wetenschappers dat de bedoelingen van de Schepper niet zo makkelijk af te leiden zijn. De werkelijkheid is razend ingewikkeld, en voorlopig is het vooral nodig om goed waar te nemen wat je ziet in de nieuwe microscopen.

We zien het professionele theater ontstaan bij mensen als Bredero en PC Hooft. Levensechte mensen – een oude gierigaard, een oplichter en wat later ook een gekwelde leidersfiguur – verschijnen op het toneel.

Er komt in Amsterdam zelfs een echte Schouwburg. Dominees zien het met afgrijzen aan, voeren over veel nieuwe producties strijd met de regenten van de stad, maar beseffen ook dat de mensen graag naar het theater gaan. En dat is weer goed voor de kerkelijke armenzorg, die wordt gefinancierd uit de opbrengsten van de Schouwburg.

Het nieuwe stadhuis van Amsterdam is af; het is 1655, de vrede met Spanje is getekend en de Hollanders willen weten dat ze de machtigste natie op aarde zijn. Vondel schrijft ter gelegenheid van de opening van het stadhuis een gedicht.

In zijn gedicht laat Vondel waarschuwende woorden horen, want hij kende natuurlijk als geen ander de interne conflicten van de jonge Republiek. Maar ach, we zijn rijk en we beschrijven in onze gedichten de geneugten van het buitenleven – of laten dat doen. 
 
 Dan gaan de Fransen tot de aanval over, en binnen de kortste keren staan ze bij Utrecht. Raadspensionaris De Witt dient zijn ontslag in, maar wordt met zijn broer door een woedende menigte gelyncht. Het is 1672, de dichter Oudaen is erbij en zijn hoofd staat plotseling niet meer naar het rustige leven van een landheer.