Nhóm 2,4: Tìm hiểu về bố cục tác phẩm , đặc trưng của thể loại.

Hoàng Phủ Ngọc Tường (9 tháng 9 năm 1937 – 24 tháng 7 năm 2023) là một cố nhà văn người Việt Nam. Ông được biết đến là tác giả của tác phẩm Ai đã đặt tên cho dòng sông.

1. Thể loại: Bút kí

2. Xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác: 

- Bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? Được viết tại Huế tháng 1 - 1981, in trong tập bút kí cùng tên.

3. Phương thức biểu đạt: 

Văn bản Ai đã đặt tên cho dòng sông có phương thức biểu đạt là biểu cảm

4. Bố cục bài Ai đã đặt tên cho dòng sông

Gồm 3 phần:

- Phần 1: ″Trong những dòng sông…dưới chân núi Kim Phụng″: Sông Hương vùng thượng nguồn là dòng chảy có mối quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn.

- Phần 2: Từ ″Phải nhiều thế kỷ ... quê hương xứ sở″: Sông Hương những mối quan hệ với kinh thành Huế.

- Phần 3: ″Hiển nhiên là sông Hương... cho dòng sông? ″: Sông Hương trong mối quan hệ với lịch sử dân tộc, với cuộc đời và thi ca.

5. Tóm tắt bài Ai đã đặt tên cho dòng sông:

       Bài bút kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường kể về một dòng sông thơ mộng mà thiên nhiên dành tặng riêng cho xứ huế mộng mơ. Dòng sông Hương hiện lên lúc hoang dại như một cô gái Digan, lúc lại rất trữ tình và thơ mộng. Đó cũng chính là tính cách như một cô gái ngang bướng, mạnh mẽ nhưng không kém phần mềm mại và thơ mộng. Con sông ấy không hề lặp mình trong những cảm hứng của người nghệ sĩ cho dù từ hiện đại hay ngược dòng thời gian về phong kiến xa xưa. Sự minh chứng về những vẻ đẹp của cảnh quan và sự gắn bó của sông Hương với tiến trình lịch sử, văn hóa của dân tộc mà nó xứng đáng là “dòng sông huyền nhiệm, nơi sinh ra vẻ đẹp tâm hồn của đất nước”.

6. Giá trị nội dung: 

- Văn phong tao nhã, cảm xúc hướng nội tài hoa, cách cảm nhận tinh tế của một cây bút giàu trí tuệ, tổng hợp từ vốn hiểu biết sâu rộng đã làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của bài kí.

- Đoạn trích thể hiện vẻ đẹp của dòng sông Hương và xứ Huế. Qua đó, tác giả gởi gắm tình yêu và lòng tự hào tha thiết về sông Hương, xứ Huế và cũng là cho đất nước.

- Có tình cảm với Huế, trân trọng và giữ gìn những cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp và những nét đẹp văn hoá truyền thống; tinh tế và nhạy cảm đối với cuộc sống xung quanh.

7. Giá trị nghệ thuật: 

- Kĩ năng đọc hiểu thể tuỳ bút theo đặc trưng thể loại, vận dụng tri thức bài học để đọc và viết các văn bản tương đương.

- Ngôn từ gợi cảm, liên tưởng độc đáo, tạo sức cuốn hút, hấp dẫn về một con sông mang linh hồn, sự sống.

Bố cục tác phẩm:

Gồm 3 phần:

- Phần 1: ″Trong những dòng sông…dưới chân núi Kim Phụng″: Sông Hương vùng thượng nguồn là dòng chảy có mối quan hệ sâu sắc với dãy Trường Sơn.

- Phần 2: Từ ″Phải nhiều thế kỷ ... quê hương xứ sở″: Sông Hương những mối quan hệ với kinh thành Huế.

- Phần 3: ″Hiển nhiên là sông Hương... cho dòng sông? ″: Sông Hương trong mối quan hệ với lịch sử dân tộc, với cuộc đời và thi ca.

+) Tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường

Hoàng Phủ Ngọc Tường sinh năm 1937 ở Huế, quê gốc ở Quảng Trị. Ông tốt nghiệp Đại học Sư phạm Sài Gòn, sau đó học thêm bằng cử nhân triết ở Đại học Văn khoa Huế. Ông dạy ở trường chuyên Quốc học Huế giai đoạn 1960-1966. Nhà văn tham gia hoạt động văn hóa, văn nghệ trong kháng chiến chống Mỹ. Năm 1978, ông được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam.

Ông từng là Tổng thư ký Hội Văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên - Huế, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Bình Trị Thiên. Năm 2007, ông được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.

Tác phẩm chính: Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu (1971), Rất nhiều ánh lửa (1979), Ai đã đặt tên cho dòng sông (1986), Bản di chúc của cỏ lau (1984), Ngọn núi ảo ảnh (1999),...

Phong cách nghệ thuật

- Là một trong những nhà văn chuyên về bút kí.

- Nét đặc sắc trong sáng tác của ông là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và chất trữ tình, giữa nghị luận sắc bén với suy tư đa chiều được tổng hợp từ vốn kiến thức phong phú về triết học, văn hóa, lịch sử, địa lý... Tất cả được thể hiện qua lối hành văn hướng nội, súc tích, mê đắm và tài hoa.

+) Tác phẩm

Ai đã đặt tên cho dòng sông? là bài bút kí xuất sắc, viết tại Huế, ngày 4/1/1981, in trong tập sách cùng tên. Bài bút kí có ba phần: Phần một nói về cảnh quan thiên nhiên của sông Hương. Phần 2 và 3 là phương diện lịch sử và văn hóa của sông Hương. Đoạn trích này nằm ở phần một cộng với lời kết của tác phẩm.

+) Ý nghĩa nhan đề:

- Là câu hỏi gợi mở về việc lý giải nguồn gốc của dòng sông Hương.

- Tên nhan đề cho bài bút ký được lấy dưới dạng một câu hỏi nhằm mục đích gợi mở, dẫn dắt người đọc về cội nguồn của tên gọi của dòng sông, nói lên niềm tự hào, khát vọng của con người khi muốn mang tiếng thơm, cái đẹp để gây dựng và vun đắp cho lịch sử và văn hóa của xứ Huế.=> Qua nhan đề tác giả cũng thể hiện lòng biết ơn đối với những con người đã tìm ra và khai phá vùng đất này, bộc lộ niềm tự hào sâu sắc về vẻ đẹp của đất nước.

Đặc trưng thể loại: Bút ký Sự kết hợp giữa chất trữ tình và chất trí tuệ * Tác phẩm không chỉ cung cấp thông tin về sông Hương mà còn thể hiện cảm xúc sâu lắng, tình yêu tha thiết của tác giả với thiên nhiên và văn hóa Huế. * Bên cạnh đó, bài ký còn mang tính triết lý sâu sắc về dòng sông, con người và lịch sử. Miêu tả phong cảnh giàu chất hội họa * Ngòi bút của Hoàng Phủ Ngọc Tường rất giàu hình ảnh, màu sắc, giúp người đọc hình dung được vẻ đẹp của sông Hương qua nhiều góc độ khác nhau: khi ở thượng nguồn, khi chảy qua thành phố Huế, và khi hòa vào biển cả. * Cách so sánh, liên tưởng phong phú giúp dòng sông hiện lên vừa mềm mại, trữ tình, vừa mạnh mẽ và bí ẩn. Lồng ghép yếu tố lịch sử và văn hóa * Sông Hương không chỉ là một dòng sông tự nhiên mà còn mang đậm dấu ấn lịch sử, văn hóa của đất cố đô Huế. * Tác giả kể về vai trò của sông Hương trong các cuộc chiến tranh chống ngoại xâm, cũng như trong đời sống văn hóa, nghệ thuật của người dân xứ Huế. Giọng điệu vừa trữ tình, vừa suy tư sâu lắng * Lời văn giàu cảm xúc, khi nhẹ nhàng, lãng mạn, khi lại đầy suy ngẫm, triết lý về con người và dòng chảy thời gian. * Tác giả như đang đối thoại với người đọc, kể chuyện bằng cả trái tim và sự từng trải của mình. Cách viết mang đậm dấu ấn cá nhân * Hoàng Phủ Ngọc Tường sử dụng nhiều liên tưởng độc đáo, tạo nên góc nhìn riêng biệt về sông Hương. * Lời văn tao nhã, uyển chuyển, mang đậm phong cách của một nhà văn vừa tài hoa vừa uyên bác.

Bố cục

+ Phần 1 (từ đầu đến “quê hương xứ sở”): Thủy trình của sông Hương

+ Phần 2 (còn lại): Vẻ đẹp lịch sử, văn hóa và thi ca của sông Hương

Thể loại: Bút kí