Мұса Назерке by Назерке Мұса https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf Жанартаулар en-us 2024-03-25 07:41:59 UTC 2024-03-25 08:02:03 UTC hello@padlet.com Этна, Бронте, Катания, Италия nazerke_musa05 https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932223655 Этна (Etna, грек. Αίτνα — лаулаймын) Еуропадағы ең биік әрекетті жанартау, Италияның Сицилия аралында. Биікт. 3340 м. Салыстырмалы биіктігінің 400 м-лік сүйір конусы бар. Жанартау беткейлерінде 200 м-ден астам бүйірлік кратерлер, көп мөлшерде базальтты және андезитті лавалар қалыптасқан. Осы уақытқа дейін 130 рет атқылағаны белгілі. 1669 ж. ең күшті атқылауда лавалық ағын Катания қ-на жеткен. 800 – 900 м-ге дейін егістік, бау-бақша, жүзімдік алып жатыр, одан жоғарыда жерортатеңіздік бұталар мен орман ағаштары өседі. Туризм дамыған.

]]> 2024-03-25 07:47:06 UTC https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932223655 Везувий, Оттавьяно, Неаполь, Италия nazerke_musa05 https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932228678 Везувий - Неапольден оңтүстік-шығысқа қарай 15 км жерде, Кампанияда, Неаполь шығанағынан1277 м биіктікке дейін көтерілетін Везувий тауы орналасқан. Ол — құрлықтық Еуропадағы әрекеттегі жалғыз жанартау: кратерінің шеңбері 1400 м және тереңдігі 216 м. Монте Солма деп аталған бұрынғы жанартаудың қалдықтары қазіргі кездегі неғұрлым жас конустың айналасында жартылай шеңбер тәрізді тау қырқасын құраған. Везувийдің неғұрлым әйгілі атқылауы (ол жөнінде алғашқы деректі Үлкен Плиний жазып қалдырған) 79 жылы болып, жанартаутекті жыныстардың сынықтары Помпей, Стабчя мен Геркуланум қалаларын тұтастай басып қалды.

Везувий соңғы рет 1944 жылы атқылады.

]]> 2024-03-25 07:52:09 UTC https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932228678 Килиманджаро, Танзания nazerke_musa05 https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932230285 Килиманджаро (суах. Kilimanjaro, ағылш.Kilimanjaro) — Шығыс Африкадағы жанартаулық массив, Танзания мемл. аумағында. Биікт. 5895 м (Африка құрлығының ең биік жері). Сөнген үш жанартаудан – Кибо (5895 м), Мавензи (5355 м) және Ширадан (4006 м) тұрады. Килиманджаро, негізінен, трахибазальттар мен фонолиттердентүзілген. Оңт. және оңт.-батыс беткейлерінде (3100 м биіктікте) жауын-шашынның жылдық мөлш. 1000 – 3000 мм. Етегінен 1000 м биіктікке дейін саванна, одан жоғары тау гилеясы, папоротник, тропиктік биік таулық және шөлге төзімді өсімдіктер өседі. 1000 – 1800 м биіктік аралығында кофе, банан плантациялары бар. Тау бастарында мұздықтар жатады. Аум. 75,6 мың га Килиманджаро ұлттық саябағы бар.

]]> 2024-03-25 07:54:01 UTC https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932230285 Йеллоустонская кальдера, Вайоминг, США nazerke_musa05 https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932233271 Йеллоустоун жанартауы — Америка Құрама Штаттарының солтүстік-батысында орналасқан, Йеллоустон ұлттық саябағының астында орналасқан үлкен жанартау, алып жатқан аумағы 55-72 шақырым. Оның атқылау күші өте жойқын, шамамен 1000 шақырым кубтан артық магма атқылайды. Мұндай жанартаулар қарапайым жанартаулардан жүз есе күшті. Атқылау уақытының периоды шамамен алты жүз жыл, ал жанартау сонғы рет алты ғасыр бұрын атқылаған. Әсер ету аумағы өте жоғары, түгелімен Солтүстік Америка материгін жояды, сонымен қатар жер бетін қара күл жабады. Оның айналасындағы қорық пен радиусы 1 мың 600 шақырымдық аумақтағы тіршілік жер бетінен өшеді. Оның салдарынан осыған дейінгі жанартау атқылауынан қаза тапқандардан әлдеқайда көп адам қырылуы мүмкін. Жанартау орналасқан аймақта жер шарындағы гидротермалдық көздер өте көп шоғырланған. Бұл гидротермалдық көздердің барлығы дерлік саябақтағы жанартаудан бастау алады. Йеллоустоун жанартауының кратері басқа жанартаулар секілді конус тәрізді емес, жер бетінен ерекшеленіп көрінбейді. Жанартаудың бетін жасыл желек басып, Йеллоустоун саябағы орналасқан. Вулканның жер бетінен қашықтығы сегіз шақырымға жүық және оның температурасы сегіз жүз °C. Жанартаудың атқылауыныа себеп болатын жағдай - жердің ядросына жақын мантияның көлемінің ұлғаюы, Бұл жанартаудың атқылауы мүмкін күшіне қарап екі мыңыншы жылы BBC телеарнасы "супервулкан" сөзін қолданған. Жанартау соңғы екі миллион жылда үш рет атқылаған.

]]> 2024-03-25 07:57:16 UTC https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932233271 Попокатепетль, Штат Мехико, Мексика nazerke_musa05 https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932237568 Попокатепетль (ис. Popocatépеtl)[1] —тоғыз миллион тұрғыны бар Мексика астанасы Мехикодан бар болғаны 70 шақырым[2]. жерде орналасқан жанартау. Попокатепетль Мексикадағы ең үлкен жанартаулардың ішіндегі ең қауіптісі болып саналады. 2000 жылы осы жанартаудың аяқ асты оянуы он мыңдаған адамның басқа аймаққа көшуі мен мұздықтардың жаппай еріп кетуіне алып келді. Науатль тілінен аударғанда Попокате́петль сөзі «Тұтанған тау» дегенді білдіреді. Бір кездері жергілікті тұрғындар арасында бұл жанартау «сөніп қалған» деген түсінік қалыптасқан болатын. Алайда кейін «отты тау» өзінің әлі де қуаты сарқылмағанын сан мәрте көрсетіп, халық арасында тараған жоғарыдағы әңгіменің жалғандығын дәлелдеді. Дегенмен оның баурайына шоғырланған халықтың жанартауға деген құрметі шексіз. Себебі ондағы топырақ құнарлығы аса жоғары саналғандықтан, ол жерде халық тұрмысында қолданылатын маис (жүгерінің бір түрі) өсімдіктерінің алқабы жайқалып тұрады. Попокате́петльде туризмнен бөлек, альпинизм де жақсы дамыған.

]]> 2024-03-25 08:02:03 UTC https://padlet.com/nazerke_musa05/b268g57q1laslmvf/wish/2932237568