Casus: Elise is 17 jaar en zit in haar laatste jaar Latijn moderne talen. Haar ouders hebben in het verleden heel wat financiële tegenslagen gekend. Elise is één van de weinige in haar klas die niet over een smartphone beschikt. Thuis is er bovendien geen toegang tot het internet. Bij schooltaken is ze dan ook vaak benadeeld, aangezien ze thuis geen prezi-presentaties kan maken of geen extra informatie kan opzoeken.

Tegenwoordig is technologie onmisbaar geworden en wordt het internet voor veel meer gebruikt dan alleen ontspannende doeleinden. Onze samenleving wordt op dit ogenblik de informatiemaatschappij genoemd. Dit zorgt ervoor dat steeds meer informatie beschikbaar is dankzij het internet (Steyaert & Gould, 2009). Dit kan leiden tot een sociale ongelijkheid en uiteindelijk tot uitsluiting (Duimel, 2007).

 

“Geen toegang hebben tot het internet wordt gezien als een beroving van die bron die helpt je leven te verbeteren, een bron waartoe anderen wel toegang hebben.” - Loges, 2001

 

De mensen die niet beschikken over internet kunnen niet van de voordelen genieten. Eén van de grootste oorzaken van de digitale kloof van de eerste graad is de dure aankoopprijs van laptoppen, smartphones, enzovoort. Niet beschikken over het in internet brengt heel wat gevolgen met zich mee. De mensen kunnen niet deelnemen aan de ICT-toepassingen. Zoals eerder vermeld kan dit leiden tot sociale exclusie (Berloznik, 2010).

 

Afgelopen jaren werd er een onderscheid gemaakt tussen mensen op basis van toegang tot het internet. Enerzijds waren er de mensen met toegang tot het internet, anderzijds de mensen zonder toegang tot het internet (Berloznik, 2010). Het gebrek aan bezit van het internet was voornamelijk opmerkelijk bij vrouwen, ouderen, migranten en kansarmen (mensen in armoede, mensen met een laag inkomen, een laag opleidingsniveau of een niet-actieve arbeidssituatie) (Berloznik, 2010).

 

Er kwamen al snel verschillende reddingsmiddelen van de overheid om de toegangsdrempel van het internet te verlagen. Zo werden er publieke toegangspunten opgericht in bibliotheken, culturele centra, gemeenschapscentra, scholen, enzovoort (Berloznik, 2010). Zo kunnen ook jongeren zoals Lise als nog haar huiswerk maken (Cfr. Casus).

Tegenwoordig heeft de meerderheid van de bevolking toegang tot het internet: uit onderzoek blijkt dat 99.2% jongeren over een smartphone/ GSM bezit. Verder kan worden vastgesteld dat de meeste Vlaamse gezinnen beschikken over een tv (98.5%), een computer (96.3%) en internet (93%). Dit betekent met andere woorden dat heel wat jongeren in grote mate over de nieuwe media bezitten (Cfr. BIJLAGE 3, foto 1).

Daardoor wordt de vraag gesteld of er nog zo iets bestaat als digitale kloof, nu de grote meerderheid van de bevolking toegang heeft tot het internet (Berloznik, 2010).

 

Casus: Lydie is 82 jaar, vorig jaar verloor ze haar man. Sindsdien voelt ze zich zeer alleen. Ze kocht zichzelf een tablet en een smartphone. Zo kon ze zich bezighouden op de vele avonden die ze alleen doorbracht. Al snel botste Lydie op heel wat problemen: Hoe ontgrendel ik mijn gsm? Hoe maak ik een email adres aan? Hoe maak ik een Facebook account? Haar kinderen en kleinkinderen komen regelmatig langs om te helpen, daardoor gaat het steeds vlotter. Zonder hulp had Lydie nooit gestaan waar ze nu staat.

 

Bij de digitale kloof van de eerste graad werd er gesproken over de mensen die geen toegang hebben tot het internet. In tegenstelling tot de digitale kloof van de tweede graad waarbij mensen niet over de juiste vaardigheden beschikken om te kunnen werken met het internet (Berloznik, 2010).

 

Het heeft weinig zin om iedereen toegang te verlenen door publieke toegangspunten, als er op het zelfde moment veel mensen zijn die niet beschikken over de nodige vaardigheden om met het internet te werken (Berloznik, 2010).

 

“Daar waar ongelijkheden in materiële toegang opgelost geraken, steken ongelijkheden m.b.t. gebruik en vaardigheden de kop op.” - Berloznik, 2010

Bij de digitale kloof van de tweede graad gaat het verder dan alleen vaardigheden. Denk ook maar aan: de verschillen in gebruikspatronen, het belang van levensstijlen en levensfasen, de sociale en culturele factoren, het onderwijs en de gemeenschapsorganisaties, de beschikbaarheid van sociale netwerken, enzovoort. Al deze aspecten zorgen ervoor dat de digitale kloof zeer complex is geworden (Berloznik, 2010). 

 

De vaardigheden die vereist zijn voor het gebruik van het internet kunnen we opsplitsen in vier categorieën (Berloznik, 2010). 

 

 Vaardigheden:

 Instrumentele vaardigheden | Hierbij wordt er gesproken over het bedienen van een computer: de muis bedienen, de juiste knoppen gebruiken, bijlages toevoegen aan een e-mail, enzovoort.
Structurele vaardigheden | Hierbij wordt er gesproken over het oriënteren op het internet: hyperlinks bedienen, navigeren tussen webpagina’s, enzovoort.
Informatievaardigheden | Hierbij wordt er gesproken over de informatie op het internet: vinden, selecteren, evalueren en toepassen van informatie.
Strategische vaardigheden  | Hierbij wordt er gesproken over het doel van het gebruik: behalen van voordeel door gebruik van het internet, de juiste actie ondernemen om het doel te verwezenlijken, enzovoort.