NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ by Phượng Nguyễn

ĐOẠN 1: VÁCH ĐÁ

pn679763 — 2022-06-27 15:50:00 UTC

Vách đá -> miêu tả nét hung bạo của SĐ

1a. Ấn tượng về thị giác
- "đá bờ sông...mới có mặt trời" -> miêu tả trực quan, vế câu ngắn, gợi hình
- "ném hòn đá", "con nai con hổ" -> miêu tả trực quan
- "chẹt lòng sông Đà... yết hầu" -> "chẹt" gợi hình + so sánh ấn tượng

1b. Ấn tượng về cảm giác
- "Ngồi trong khoang đò...tắt phụt đèn điện"
+ trường từ vựng đô thị: "hè", "ngõ",... -> cho những độc giả ở đô thị có thể dễ dàng hình dung cảm giác ở SĐ
+ từ ghép "ngóng vọng" độc đáo = nhìn về xa + nhìn lên cao

* "Vọng nguyệt" - Lí Bạch: đã từng có một LB "vọng minh nguyệt" mang nặng tâm tư, nay trong văn NT, ta lại cảm nhận được cảm giác mơ hồ khi "ngóng vọng" về một khoảng không xa xăm, vô định

+ điệp đại từ phiếm chỉ "nào" -> đại từ bất định -> tạo cảm giác hoang mang, mơ hồ -> gợi ra chiều cao cho vách đá SĐ
+ so sánh

ĐOẠN 2: GHỀNH ĐÁ

pn679763 — 2022-06-27 15:59:15 UTC

- Điệp ngữ hoán chuyển liên hoàn + điệp động từ mạnh "xô" -> như là một phản ứng cho các hiện tượng tự nhiên

- Từ láy "cuồn cuộn" (tượng hình) + "gùn ghè" (tượng thanh) -> sự tương tác giữa hình ảnh và âm thanh -> trạng thái sôi nổi và hỗn loạn của tự nhiên

- So sánh "luồng gió" với trạng thái "đòi nợ xuýt" -> ngang ngược, lếu láo, vô lí

ĐOẠN 3: HÚT NƯỚC

pn679763 — 2022-06-27 16:19:17 UTC

3a. Gây ấn tượng bằng hình ảnh so sánh
- "cái giếng bê tông" -> hình ảnh gợi hình
- "cửa cống cái bị sặc" -> ấn tượng về âm thanh + "xoáy tít đáy"-> ấn tượng về hình ảnh
- "đang quay lừ lừ những cánh quạ đàn"
+ Ẩn dụ: Hiểm nguy đang rình rập, dấu hiệu cho cửa tử <- tập tính của loài quạ: "đám ma quạ"
+ Ảo giác: NT vận dụng vật lý quang học: khi nhìn quá lâu vào dòng xoáy cuồn cuộn của cái hút nước SĐ thì sẽ choáng ngợp

3b. Gây ấn tượng bằng những lĩnh vực được vận dụng
- Lĩnh vực thể thao đua xe: "y như là ô tô sang số... vút qua" -> thấy được sự nguy hiểm của hút nước
- Lĩnh vực nấu ăn: "ặc ặc như vừa rót dầu sôi vào" -> ấn tượng về âm thanh
- Lĩnh vực điện ảnh:
+ Điệp từ "cả" -> nhịp gấp gáp, tạo cảm giác hồi hộp
+ "cột nước cao" -> cách miêu tả độc đáo cho độ sâu của hút nước
+ phép ẩn dụ: "một áng thuỷ tinh khối đúc dày" -> gợi hình
+ so sánh: hành động "ngồi giữ chặt ghế" với "ghì lấy mép một chiếc lá rừng ... gậy đánh phèn" -> câu văn dài, nhiều vế, động từ mạnh "rút lên", hình ảnh sinh động -> người đọc như thật sự chìm trong một không gian đa chiều để cảm nhận hút nước SĐ

ĐOẠN 5:

pn679763 — 2022-06-27 16:35:40 UTC

5a. TIẾNG THÁC: Giới thiệu hai lực lượng tham chiến
5a1. Tiếng thác
- Vật hoá: "réo", "van xin", "rống", "gầm thét" -> gây áp lực về âm thanh về sự nguy hiểm của một kẻ thù hung hăng
- Chuỗi so sánh
- Điệp ngữ "mãi" + tăng tiến "réo gần mãi lại, réo to mãi lên"
- Liệt kê trạng thái của con người: oán trách, van xin, khiêu khích, giọng gằn, chế nhạo
- "rống lên như tiếng... da cháy bùng bùng": so sánh với âm thanh của sự cuồng nộ
+ Một ngàn: sự áp đảo của thiên nhiên
+ Lấy cảnh lửa để tả nước -> sự cân bằng âm dương trong văn NT

5a2. Thạch trận
- Diện mạo:
+ "Mặt hòn đá": nhân hoá + "ngỗ ngược": từ láy chỉ tính cách + "nhăn nhúm méo mó": từ láy chỉ diện mạo
+ Điệp đối xứng + tiểu đối: "những hòn những tảng", "nó đứng nó ngồi nó nằm"-> tạo ra một bức tranh hỗn độn, phong phú của từng gương mặt đá

- Tính cách:
+ "đòi ăn chết cái thuyền" >< "một cái thuyền đơn độc": cuộc chiến không cân sức
+ lĩnh vực thể thao bóng đá: hàng tiền vệ, tuyến giữa
+ lĩnh vực quân sự: boong ke, pháo đài
+ hàng đầu: hai hòn -> dẫn dụ -> nham hiểm của SĐ
+ hàng hai: "lưới đá" -> "đánh khuýp quật vu hồi" -> đánh úp
+ hàng ba: "boong ke chìm" và "pháo đài đá nổi"
=> Câu văn dài, nhiều vế, sử dụng trường từ vựng quân sự và thể thao bóng đá -> các quân lính phối hợp nhịp nhàng với nhau -> thể hiện rằng đây là kẻ thù nham hiểm

ĐOẠN 5b: CUỘC GIAO TRANH GIỮA SĐ VÀ ÔNG ĐÒ

pn679763 — 2022-06-28 13:59:13 UTC

5b1. VÒNG 1:
- SÔNG ĐÀ:
+ 5 cửa: 4 cửa tử, 1 cửa sinh "lập lờ phía tả ngạn"
+ Hai lực lượng tham chiến: nước "thanh viện" -> áp đảo tinh thần + "hòn đá bệ vệ oai phong lẫm liệt" -> kẻ thù mạnh
+ Thái độ thách thức, nghênh ngang: "hất hàm...giao chiến"
+ Hàng loạt động từ mạnh: hò la, ùa vào, bẻ gãy,... -> SĐ là kẻ thù hiểm độc không sợ hãi gì
-> Kẻ thù tâm địa độc ác

* "NT đã sáng tạo ra một SĐ không phải thiên nhiên vô tri, vô giác. Mà là một sinh thể có hoạt động, có tính cách, cá tính, tâm trạng hẳn hoi và khá phức tạp" (Nguyễn Đăng Mạnh)

- ÔNG ĐÒ: trí dũng
+ "cố nén vết thương,... méo bệch đi"
* Kết hợp từ sáng tạo: méo bệch = méo xệch + trắng bệch -> nỗi đau trong cuộc giao tranh với SĐ
>< Ông đò không từ bỏ mà vẫn "kẹp chặt lấy cuống lái"
+ "vẫn nghe rõ... người cầm lái": bản lĩnh và sự bình tĩnh của ông đò, không phô diễn nỗi sợ

* "Sự bình tĩnh chính là cái nôi của sức mạnh" (Josial Holland) -> Sức mạnh tiên quyết của ông đò chính là sự bản lĩnh và tâm thế vững vàng
* Lão ngư phủ Santiago trong The old man and the sea: Trong cuộc chiến với con cá kiếm khổng lồ, lão ngư phủ cũng gặp không ít khó khăn. Song, lão luôn khuyến khích bản thân: "Hãy cố lên chút nữa" và tin rằng sẽ chinh phục được con cá kiếm. Điều này chứng tỏ rằng: "con người chỉ có thể bị huỷ diệt, mà không thể bị đánh bại".

5b2. VÒNG 2:
- SÔNG ĐÀ:
+ Hơn 4 cửa tử, 1 cửa sinh "lệch qua phía bờ hữu ngạn" -> SĐ cố tình bố trí để ông đò đối diện với cái chết bằng cách phải lội ngợc dòng để đến được cửa sinh
+ Được so sánh với "hùm beo" + động từ mạnh "hồng hộc tế mạnh", "xô ra", "níu thuyền", "lôi vào" -> SĐ đặt người lái đò vào tình thế "cửu tử nhất sinh"

- ÔNG ĐÒ:
+ Ông đò trí dũng: "Cưỡi lên... cưỡi hổ" + "ghì cương lái, bám chắc lấy... phía cửa đá ấy"
* Điệp từ "cưỡi" -> ông đò thuần phục một con thú dữ
* So sánh -> tạo giọng điệu dứt khoát, quyết đoán
* Liệt kê hàng loạt động từ mạnh: nắm chặt, ghì cương lái,... -> Làm tăng tiến mức độ về sự tương giao sức mạnh giữa ông đò và SĐ
+ Ông đò tài hoa:
-> "đứa thì...mở đường tiến"
* Điệp cấu trúc "đứa thì" -> tạo nên sự nhịp nhàng
* Động từ mạnh "đè sấn", "chặt đôi": mạnh mẽ, dứt khoát >< "rảo bơi": linh hoạt -> "mềm nắn rắn buông"

* "Tam quân tì hổ khí thôn ngưu" (Thuật hoài - Phạm Ngũ Lão) -> tầm vóc và bản lĩnh của con người khi đứng trước thiên nhiên
* Anh hùng Oddyseys trong trận chiến với thần biển Poseidon không hề chùn bước trước quái vật biển khổng lồ và những cơn sóng "bóp vụn thuyền, bẻ gãy thuyền làm đôi"
* "Anh hùng là những người bình thường biến mình trở thành phi thường" (Gerard Way)

=>Ông đò trí dũng song toàn + tài hoa nghệ sĩ >< SĐ như "quân liều mạng" => phần thắng sẽ thuộc về ông đò -> "tiu nghỉu cái mặt xanh lè thất vọng"

-> "nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá", "thuộc quy luật phục kích của lũ đá"
* "nắm chắc", "thuộc -> ông đò tập trung trong công việc thường ngày và hình thành chiến thuật của mình -> "Biết mình biết ta, trăm trận trăm thắng"

* Gia Cát Lượng, Khổng Minh làm chủ trong mọi trận chiến của mình, ông lái đò cũng thể hiện sự tài hoa trong việc hiểu rõ và sử dụng chiến thuật của mình

5b3. VÒNG 3:
- SÔNG ĐÀ:
+ Cửa tử "bên phải bên trái", cửa sinh "ngay giữa"
-> Chi tiết về SĐ bị áp đảo, cho thấy ông đò chiếm ưu thế trong vòng cuối cùng

- ÔNG ĐÒ: tài hoa nghệ sĩ
+ Được miêu tả gián tiếp qua hình ảnh con thuyền
+ So sánh sáng tạo: "thuyền như một mũi tên tre" -> mũi tên tre >< mũi tên sắt trong truyện cổ: đại diện cho người tráng -> mũi tên tre gần gũi và bình dị với người lao động mới -> nhanh, nhẹ của con thuyền
+ Điệp động từ mạnh: vút -> nhịp điệu dồn dập, tiết tấu nhanh mạnh
-> Tay lái ra hoa -> Hình ảnh ông đò vừa là một người nghệ sĩ tài hoa trong nghệ thuật chèo đèo vượt thác, vừa là một danh tướng trí dũng song toàn

* Mở rộng tay lái ra hoa: Nhân vật trong văn NT luôn đạt đến độ điêu luyện trong lĩnh vực của mình: một Huấn Cao với nét chữ đẹp uốn lượn, một ông bác Lê múa đao điêu luyện như một dũng tướng với ngón nghề "chém treo ngành", đến thời kỳ đổi mới, ta có một ông lái đò bình dị dân dã nhưng có tay lái ra hoa

TÓM TẮT

pn679763 — 2022-07-01 14:33:21 UTC

NT là một trong những cây bút văn xuôi xuất sắc nhất trong nền văn học Việt Nam
- Là một người nghệ sĩ tài hoa và uyên bác
+ Thế giới dưới phương diện văn hoá, nghệ thuật
+ Con người dưới phương diện tài hoa, nghệ sĩ
- Là người suốt đời đi tìm Cái Đẹp -> quan niệm về Cái Đẹp: Cái Đẹp phải gây một ấn tượng mạnh mẽ, đập mạnh vào giác quan và lưu giữ mãi trong tâm trí của người đọc
- Thay đổi trong quan niệm nghệ thuật:
+ Trước CMT8: Cái Đẹp xuất hiện ở những con người siêu phàm, "vang bóng một thời"
+ Sau CMT8: Cái Đẹp xuất hiện ở những người lao động bình dị trong thời đại mới
- Tuỳ bút NT đạt đến đỉnh cao nghệ thuật: chuyển từ cái tôi chủ quan, hướng nội sang hướng ngoại và thiên về ghi chép hiện thực khách quan

* NHẬN ĐỊNH VỀ NT:
- "Nói đến Nguyễn Tuân là nói đến một giá trị hiển nhiên, là khơi sáng lại dòng thời gian đã chìm khuất, là nhớ đến vùng trời xôn xao của thanh âm ngôn ngữ. Hành trình đi vào tác phẩm của Nguyễn Tuân như hành trình đi vào một cung điện tráng lệ đầy màu sắc diễm ảo” (Hoạ sĩ Tạ Tỵ).
- “Nguyễn Tuân là người thợ kim hoàn của chữ” (Tố Hữu).
- “Nguyễn Tuân là một định nghĩa về người nghệ sĩ tài hoa” (Nguyễn Minh Châu).

TÓM TẮT

pn679763 — 2022-07-03 14:20:20 UTC

- NLĐSĐ là đứa con thai nghén của NT sau nhiều lần đến với vùng Tây Bắc xa xôi hiểm trở trong kháng chiến chống Pháp và chuyến đi thực tế gian khổ nhưng hào hứng năm 1960
- Thể loại: tuỳ bút
+ Kết cấu phóng túng
+ Vừa hướng nội: thể hiện cái tôi trữ tình, vừa hướng ngoại: phản ánh hiện thực phong phú, sinh động
-> NLĐSĐ sáng ngời như một bản tình ca và một khúc hùng ca
- Nhan đề: có hình thức và hàm ý gần giống với The old man and the sea (Earnest Hemingway)
+ Đặt thiên nhiên và con người lên bàn cân -> Tưởng như cán cân sẽ lệch về thế lực thiên nhiên nhưng nếu xét về số lượng âm tiết: danh từ chỉ người lại có sức nặng hơn hẳn
-> Sức mạnh và trí tuệ phi thường mà con người sở hữu, đủ sức chinh phục thiên nhiên hung bạo.

Quan niệm con người

pn679763 — 2022-07-03 15:13:57 UTC

Hình tượng ông đò thể hiện quan niệm nghệ thuật của NT về con người

- NT yêu tổ quốc -> miêu tả về SĐ và người lđ trong thời kỳ mới tựa như bài thơ mà Lai Vu đã viết về vùng đất và con người Tây Bắc:

“Dòng sông Đà quê anh
Đá dựng ghềnh dựng thác
Mênh mông ngàn sóng bạc
Đàn voi đá nhấp nhô

Sông cho anh làm thơ
Về sức gầm của sóng
Về tầm cao chiều rộng
Những thiết kế công trình

Bình minh trên công trường
Mở ra trên dòng thác
Nguồn than trắng vô biên
Nước reo thành điệu nhạc”.

-> NT quý trọng và tôn vinh họ như "chất vàng mười" của Tổ quốc

- Hình tượng người lái đò thể hiện quan niệm nghệ thuật mới của NT: người anh hùng xuất hiện trong cs lđ bình dị, nhưng vẫn đạt đến độ thuần thục, nhuần nhuyễn trong công việc

- Việc xây dựng hình tượng nlđ đã góp phần thể hiện phong cách nghệ thuật của NT:
+ Khai thác những cái khác thường -> cái "ngông" của NT

* "Cái “ngông” đó không phải do chủ nghĩa cá nhân bế tắc mà do “thiên lương” của một trí thức yêu nước, biết coi trọng nhân cách, muốn tách mình ra và đặt mình lên trên những cái tầm thường của những kẻ thỏa mãn với thân phận nô lệ." (Nguyễn Đăng Mạnh)

+ Nhìn con người dưới phương diện tài hoa nghệ sĩ

ĐOẠN 5c: SAU TRẬN CHIẾN

pn679763 — 2022-07-04 13:49:19 UTC

Ông đò thể hiện vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ khi xem công việc "chèo đò vượt thác" là một điều hiển nhiên, quen thuộc -> tiêu biểu cho hình tượng người lao động mới (chủ nghĩa anh hùng)

- Nlđ chỉ có một bữa ăn đạm bạc "nướng ống cơm lam" khác với sự ăn mừng linh đình của anh hùng thời xưa + chủ đề cuộc hội thoại chỉ về "cá anh vũ, cá dầm xanh" mà chẳng ai đá động đến trận chiến với SĐ vừa rồi

- "Cuộc sống của họ là ngày nào cũng chiến đấu... lúc ngừng chèo"
+ "giành lấy cái sống từ tay những cái thác": Chơi chữ -> "cái thác: cái chết (Hán Việt) / cái thác (thuần Việt) -> Công việc "chèo đò vượt thác" là cuộc chiến sinh tử, một mất một còn giữa con người và thiên nhiên
>< "nên nó cũng không có gì hồi hộp đáng nhớ" + điệp ngữ "ngày nào" -> Giọng điệu nhẹ tênh -> Bình thường hoá công việc "chèo đò vượt thác"

* "Anh hùng là những người bình thường biến mình trở thành phi thường" (Gerard Way)

=> VẺ ĐẸP TÀI HOA NGHỆ SĨ

PHÂN TÍCH HÌNH TƯỢNG NGƯỜI LÁI ĐÒ

pn679763 — 2022-07-04 14:12:20 UTC

1. GIỚI THIỆU: Nlđ = hình tượng trung tâm, thể hiện quan niệm của NT về con người

2. PHÂN TÍCH:
2a. Vẻ đẹp lao động bình dị:
- Chỉ được NT giới thiệu sơ lược: Lai Châu, 70 tuổi và vô danh -> đại diện cho hình tượng người lao động mới
* Tương tự hình tượng "anh thanh niên" trong Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long)
- Chèo đò "vượt thác leo ghềnh" mỗi ngày" (5c: sau trận chiến)

2b. Vẻ đẹp trí dũng song toàn:
2b1. Vòng 1: Bình tĩnh, phòng thủ khi bị tấn công
2b2. Vòng 2: Tấn công chủ động, dứt khoát, mạnh mẽ
2b3. Vòng 3: Sử dụng chiến thuật đánh nhanh, thắng nhanh

2c. Vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ
2c1. Vòng 2: Nhạy bén, khéo léo nhận định kẻ thù
2c2. Vòng 3: Linh hoạt, điệu nghệ "tay lái ra hoa"

3. NHẬN XÉT: 3 vẻ đẹp = hình mẫu người lao động + người nghệ sĩ có lý tưởng phi thường

ĐOẠN 7: DÁNG SÔNG VÀ SẮC NƯỚC

pn679763 — 2022-07-04 14:46:54 UTC

- Điểm nhìn: trên tàu bay -> quan sát bao quát khung cảnh

1. DÁNG SÔNG
1a. Mềm mại, uyển chuyển:
- "cái dây thừng ngoằn ngoèo" -> ẩn dụ + từ láy -> cụ thể hoá dáng hình mềm mại của SĐ

* Trong ca dao dân gian, dáng sông ~ dáng giao long vùng vẫy
Trong thi ca hiện đại, dáng sông ~ dải lụa
"Giấc mơ của một hạt cát
Đã nở thành hoa
Khi đặt tay xuống dòng nước
Sông Hằng êm như giải lụa Duy Xuyên"
(Trần Trung Đạo)
-> NT sử dụng hình ảnh bình dị là dây thừng: dây thừng vừa dẻo dai, có thể uốn được lượn được nhưng cũng vô cùng khó đứt gãy -> Miêu tả trọn vẹn SĐ: trong nét đẹp trữ tình vẫn có nét ương ngạnh

- "nét sông tãi ra trên đại dương đá" -> cách định danh độc đáo (nét sông)

1b. Trữ tình, thơ mộng: "Con SĐ tuôn dài...nương xuân"
- Điệp ngữ "tuôn dài" -> kéo dài câu văn, góp phần ta hình dáng sông
- So sánh như "một áng tóc trữ tình" -> thi vị, nên thơ, lãng mạn hoá, hình dung Tây Bắc như một thiếu nữ với áng tóc SĐ

* "Sông Thames đẹp như một nàng thiếu nữ
Mái tóc xanh dòng nước chảy mượt mà"
(Tạ Thăng Hùng)
-> Hình ảnh trữ tình của những dòng sông thường được ví von với mái tóc của người con gái

áng tóc >< mái tóc -> cách sử dụng từ ngữ tinh tế khiến ta liên tưởng tới áng thơ, trong không gian với hoa ban hoa gạo, mù khói và nương xuân lại càng trở nên "thơ" hơn, trữ tình hơn, dịu dàng hơn và bung mở cảm xúc hơn.

- Điệp từ + liệt kê -> tạo vế đối (đầu tóc chân tóc, hoa ban hoa gạo) -> nhịp nhàng
- Đảo ngữ "cuồn cuộn mù khói núi Mèo đốt nương xuân", "bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai" + từ láy -> gây ấn tượng về hình ảnh thiên nhiên

-> "NT đã chăm chút áng tóc mượt mà của nàng bằng một thứ tinh dầu được chưng cất từ những loài hoa tươi đẹp và quý hiếm của núi non Tây Bắc" (Khuyết danh)

2. SẮC NƯỚC
2a. Thay đổi theo mùa
- Điệp cấu trúc: "mùa xuân...", "mùa thu..." + trùng điệp thủ pháp so sánh -> nhấn mạnh sự khác biệt của SĐ
- Sử dụng phép liên tưởng khi miêu tả màu sắc: "xanh ngọc bích" -> sự sang trọng, "xanh canh hến" -> bình dị dân dã,...

* So sánh với sông Hương thay đổi sắc theo ngày: "sớm xanh, trưa vàng, chiều tím"

2b. Khác thường độc đáo.
SĐ cá tính ngay cả khi trữ tình, độc nghịch không chỉ trong dòng chảy mà còn là tâm trạng.
- Giữa lúc đất trời tràn ngập những sắc màu tươi sáng rực rỡ của độ xuân về, SĐ lại kiêu kỳ một sắc "xanh ngọc bích"
- Giữa lúc đất trời dịu mát sắc thu, SĐ lại "lừ lừ chín đỏ"
-> so sánh kép, dần tăng tiến thành nỗi gắt gỏng -> không chỉ hiện lên sắc nước độc đáo của SĐ mà còn hiện lên sự đe doạ tiềm tàng của một dòng sông vẫn muôn đời báo oán báo ghen.