1.นายจักรพันธ์ จันทร์หอม เลขที่2

2.นางสาวเก็จมณี บุตรโท เลขที่7

3.นางสาวจิรนันท์ หอมหวล เลขที่8

4.นางสาวทิตยา สุขจิตร เลขที่11

นายชานน ณัฐรังสี กต5/4 เลขที่ 3

นายคมเพชร ปุเรชตัง กต5/4 เลขที่ 1

นายพงศกร ชัยยา กต5/4 เลขที่ 4

นายศิวกร พูลพิน กต5/4 เลขที่5

นางสาวดวงกมล ลักขษร กต5/3 เลขที่7

นายศุภสิทธิ์ มิทราวงค์ กต5/3 เลขที่ 4

นางสาวดาราวดี โต๊ะงาม เลขที่ 10 กต5/4

นางสาวเจนจิรา บุหงา เลขที่9 กต5/4

นางสาวศรุตรา อุส่าห์ดี เลขที่15 กต5/4

นางสาวสุวดี นาคสุข กต5/4 เลขที่19

นางสาววรนุช ดวงไทย กต5/3 เลขที่1

นางสาวกฤษณา วรรณเกตุ กต5/3 เลขที่6

นางสาวอภิญญา ยามไสย กต5/3 เลขที่2

บทนำ

1.1 ความเป็นมาและความสำคัญ

ข้าวหอมมะลิ (Thai Hom Mali Rice) เป็นสายพันธุ์ข้าวที่มีถิ่นกำเนิดในประเทศไทย จัดเป็นข้าวนาปี ปลูกได้เพียงปีละ 1 ครั้ง ลักษณะข้าวเปลือกเรียวยาว เมื่อสีเป็นข้าวสารจะได้ข้าวเมล็ดเรียว ยาว ขาวใสเป็นเงา มีท้องไข่น้อย มีกลิ่นหอมคล้ายใบเตย ลักษณะที่สำคัญของข้าวหอมมะลิ คือ เมื่อหุงหรือนึ่งสุกแล้วเมล็ดข้าวสุกจะอ่อนนุ่มมากกว่าข้าวเจ้าทั่วไป แต่ร่วนน้อยกว่าและมีกลิ่นหอม เป็นข้าวเจ้าที่มีคุณภาพเมล็ดดีมาก เมล็ดข้าวสารใส แข็งแรง คุณภาพการขัดสีดี ข้าวหอมมะลิเป็นพันธุ์ข้าวที่นิยมบริโภคอย่างแพร่หลายทั้งในประเทศและต่างประเทศ และเป็นพันธุ์ข้าวที่สร้างชื่อเสียงให้ข้าวไทยเป็นที่รู้จักทั่วโลก

ข้าวหอมมะลิ เป็นข้าวที่มีคุณภาพดีที่สุดและราคาแพงที่สุดของประเทศไทยเป็นที่นิยมบริโภคทั้งในประเทศ และต่างประเทศ คุณสมบัติที่ส่งให้ข้าวหอมมะลิเป็นข้าวคุณภาพสูง คือข้าวเปลือกเรียวยาว ได้ขนาดมาตรฐานข้าว มีกลิ่นหอมเมื่อหุงเป็นข้าวสุกจะมีรสชาติดี ข้าวหอมมะลิจัดเป็นข้าวที่มีอะมิโลสต่ำคือประมาณ 12-18% ทำให้ข้าวสุกมีความอ่อนนุ่มนิ่ม ชื่อที่ผู้บริโภคและผู้ประกอบการค้าข้าวนิยมเรียกโดยเพี้ยนมากจาก “ขาวดอกมะลิ” และมีชื่อเป็นทางการว่า “ขาวดอกมะลิ 105” ซึ่งมีความหมายว่า ประเภทข้าวขาวเพราะข้าวเปลือกมีสีขาวหรือสีฟางและมีกลิ่นหอมคล้ายกลิ่นดอกมะลิสำหรับหมายเลข 105 นั้น ได้มาจากขึ้นตอนการปรับปรุงพันธุ์

ข้าวหอมมะลิที่นิยมปลูกและบริโภคกันอย่างแพร่หลายคือพันธุ์ ขาวดอกมะลิ 105 และ พันธุ์ กข.15 ความหอมของข้าวหอมมะลิ เกิดจากสารระเหยชื่อ 2-acetyl-1-pyroline ซึ่งเป็นสารที่ระเหยหายไปได้ การรักษาความหอมของข้าวหอมที่ดีต้องเริ่มตั้งแต่ การเก็บเกี่ยว การเก็บรักษาข้าวเปลือกการสีข้าว และการเก็บรักษาข้าวที่สีเรียบร้อยแล้วการจะรักษาความหอมของข้าวเอาไว้ต้องพยายามหลีกเลี่ยงภาวะแวดล้อมที่ร้อน อบอ้าว และมีความชื้นสูง การตากแดดหรือใกล้สถานที่ร้อนจัดเป็นเวลานานๆ เป็นสิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงอย่างยิ่งสภาวะที่เหมาะสมคือที่ที่มีอากาศค่อนข้างเย็น มีการถ่ายเทของอากาศดี ความชื้นไม่สูง

1.2 วัตถุประสงค์การวิจัย

1.2.1 เพื่อศึกษาข้อมูลและแนวทางการพัฒนาป้ายฉลากผลิตภัณฑ์ข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

1.2.2 เพื่อพัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

1.2.3 เพื่อประเมินความพึงพอใจต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

1.3 กรอบแนวคิดในการวิจัย

1.3.1 กรอบแนวคิดตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 1 เพื่อศึกษาข้อมูลและแนวทางการพัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ คณะผู้วิจัยใช้กรอบแนวคิดการศึกษาข้อมูลผลิตภัณฑ์และป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ ซึ่งข้อมูลที่ศึกษา คือ ความเป็นมาของผลิตภัณฑ์ข้าวหอมมะลิ บรรจุภัณฑ์และป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ ราคา ช่องทางการจัดจำหน่าย และการส่งเสริมการตลาด รวมทั้งการประยุกต์ใช้เทคนิค SWOT Analysis ในการวิเคราะห์จุดเด่น จุดด้อย โอกาส และอุปสรรคของข้อมูลพื้นฐาน และข้อมูลความต้องการในการ พัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิกลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ

1.3.2 กรอบแนวคิดตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 2 เพื่อพัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ คณะผู้วิจัยใช้กรอบแนวคิดปัจจัยด้านหลักการออกแบบกราฟิกบนป้ายฉลาก คือ ตราสินค้า ตัวอักษร สีภาพประกอบ และลวดลายกราฟิก และปัจจัยด้านแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์

1.3.3 กรอบแนวคิดตามวัตถุประสงค์ข้อที่ 3 เพื่อประเมินความพึงพอใจต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ คณะผู้วิจัยใช้กรอบแนวคิดปัจจัยด้านการสื่อสารของป้ายฉลาก และปัจจัยด้านแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์

การพัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิชุมชนบ้านตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methodology) ซึ่งรวมระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ทำการศึกษาข้อมูลจากหนังสือ เอกสารทาง วิชาการ รวมถึงเก็บข้อมูลทางภาคสนามในการลงพื้นที่เพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ และใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงปริมาณ (Qualitative Research) ในการเก็บข้อมูล และวัดตัวแปรเป็นค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ซึ่งคณะผู้วิจัยได้กำหนดขอบเขตไว้ดังนี้

1.4.1 ขอบเขตด้านเนื้อหา คณะผู้วิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน คือ ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ในการเก็บข้อมูลจากการลงพื้นที่สังเกตและสอบถามข้อมูลแนวทางการพัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ รวมถึงศึกษาข้อมูลจากหนังสือและเอกสารทางวิชาการ โดยข้อมูลที่ทำการศึกษาได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านตระแสง เศรษฐกิจสร้างสรรค์ หลักการออกแบบกราฟิกบนป้ายฉลากและบรรจุภัณฑ์ สติ๊กเกอร์ป้ายฉลาก ความพึงพอใจกับการพัฒนาผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม และงานวิจัย ที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณ ในการเก็บข้อมูลและวัดตัวแปรเป็นค่าร้อยละ (Percentage) ค่าเฉลี่ย (Mean: วิ) และค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation: S.D.)

1.4.2 ขอบเขตด้านพื้นที่

พื้นที่ในการวิจัยครั้งนี้ คณะผู้วิจัยแบ่งออกเป็น 2 ส่วน ดังนี้

1.4.2.1 พื้นที่ในการเก็บข้อมูลเพื่อศึกษาแนวทางในการพัฒนาป้ายฉลากข้าวหอม คือกลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอม ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

1.4.2.2 พื้นที่ในการประเมินความพึงพอใจต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอม ได้แก่ กลุ่ม วิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ ซึ่งมีกลุ่มลูกค้า ที่เคยซื้อผลิตภัณฑ์ก่อนได้รับการพัฒนาป้ายฉลากพื้นที่ใน จังหวัดใกล้เคียง คือ จังหวัดบุรีรัมย์ จังหวัดศรีสะเกษ จังหวัดอุบลราชธานี จังหวัดร้อยเอ็ด จังหวัดมหาสารคาม ซื้อผลิตภัณฑ์มาก่อน เพื่อเปิดพื้นที่ทางการค้าให้เพิ่มขึ้นมากกว่าที่จำหน่ายอยู่เดิม

1.4.3 ขอบเขตด้านประชากรและกลุ่มตัวอย่าง ดังนี้

1.4.3.1 ประชากร คือ ผู้บริโภคที่มีความสนใจในการรับประทานข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์

1.4.3.2 กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้บริโภคที่มีความสนใจในการรับประทานข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ จำนวน 100 คน โดยการสุ่มแบบเจาะจงและแบบบังเอิญ

1.4.4 ขอบเขตด้านการออกแบบ ออกแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิขนาด 5.5*5.5 เซนติเมตร

1.4.5 ขอบเขตด้านระยะเวลา ระยะเวลาในการดำเนินโครงการวิจัย ตั้งแต่ เดือนตุลาคม 2567 ถึง เดือนกุมภาพันธ์ 2568

1.4.6 ตัวแปรที่ศึกษา ประกอบด้วยตัวแปรต้นและตัวแปรตาม ดังนี้

1.4.6.1 ตัวแปรต้น คือ ต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ

1.4.6.2 ตัวแปรตาม คือ ผลประเมินความพึงพอใจต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ

1.5 วิธีดำเนินการวิจัย

1.5.1 เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ประกอบด้วยแบบสัมภาษณ์และแบบสอบถาม ดังนี้

1.5.1.1 แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ใช้การสัมภาษณ์แบบเจาะลึกรายบุคคล (Individual Depth Interview) สัมภาษณ์สมาชิกของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนข้าวหอมมะลิ ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ จำนวน 3 คน โดยเป็นข้อคำถามแบบปลายเปิด (Open ended Questions) เกี่ยวกับข้อมูลความเป็นมาของผลิตภัณฑ์น้ำตาลสด ข้อมูลด้านบรรจุภัณฑ์และป้ายฉลาก ข้าวหอมมะลิ ข้อมูลด้านราคา ข้อมูลด้านช่องทางการจัดจำหน่าย และข้อมูลด้านการส่งเสริมการตลาด

1.5.1.2 แบบสอบถามประเมินรูปแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ ประเมินจากผู้ทรงคุณวุฒิที่มีความเชี่ยวชาญและมีประสบการณ์ในการทำงานมากกว่า 15 ปี ขึ้นไป จำนวน 5 คน ได้แก่ ด้านบรรจุภัณฑ์และออกแบบกราฟิก จำนวน 1 คน ด้านการสื่อสารนิเทศศิลป์ จำนวน 1 คน ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีการอาหาร จำนวน 1 คน ด้านเทคโนโลยีการพิมพ์ จำนวน 1 คน และสมาชิกวิสาหกิจ ชุมชนบ้านตระแสง จำนวน 1 คน รวมทั้งหมด 5 คน โดยการเลือกแบบเจาะจง ซึ่งแบบสอบถามแบ่งออกเป็น 3 ตอน ดังนี้

1) ตอนที่ 1 เป็นแบบสอบถามข้อมูลสถานภาพทั่วไปของผู้เชี่ยวชาญ

2) ตอนที่ 2 เป็นแบบสอบถามรูปแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิในแต่ละด้าน ลักษณะแบบสอบถามเป็นแบบมาตราส่วนประเมินค่า 5 ระดับ (ธานินทร์ ศิลป์จารุ, 2563) จำนวน 2 ด้าน คือ ปัจจัยด้านหลักการออกแบบกราฟิกบนป้ายฉลาก และปัจจัยด้านแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์

3) ตอนที่ 3 เป็นแบบสอบถามความคิดเห็นและข้อเสนอแนะของผู้ทรงคุณวุฒิ ลักษณะแบบสอบถามเป็นแบบปลายเปิด

1.5.1.3 แบบสอบถามประเมินความพึงพอใจต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ ประเมินจากกลุ่มตัวอย่างผู้บริโภคที่มีความสนใจข้าวหอมมะลิ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านตระแสง ตำบลตระแสงอำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ จำนวน 100 คน ใช้แบบสอบถามซึ่งแบ่งออกเป็น 4 ตอน ดังนี้

1) ตอนที่ 1 เป็นแบบสอบถามข้อมูลสถานภาพทั่วไปของกลุ่มตัวอย่าง ลักษณะแบบสอบถามเป็นแบบตรวจสอบรายการ (Check List)

2) ตอนที่ 2 เป็นแบบสอบถามข้อมูลเกี่ยวกับพฤติกรรมทั่วไปของการบริโภคข้าวหอมมะลิ

ลักษณะแบบสอบถามเป็นแบบตรวจสอบรายการ

3) ตอนที่ 3 เป็นแบบสอบถามความพึงพอใจต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิในแต่ละด้าน

ลักษณะแบบสอบถามเป็นแบบมาตราส่วนประเมินค่า 5 ระดับ จำนวน 2 ด้าน คือ ปัจจัยด้านการ สื่อสารของป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ และปัจจัยด้านแนวคิดเศรษฐกิจสร้างสรรค์

4) ตอนที่ 4 เป็นแบบสอบถามความคิดเห็นและข้อเสนอแนะของกลุ่มตัวอย่าง ลักษณะแบบสอบถามเป็นแบบปลายเปิด

1.5.2 การเก็บรวบรวมข้อมูล

1.5.2.1 การเก็บรวบรวมข้อมูลปฐมภูมิ จากการลงพื้นที่สัมภาษณ์สมาชิกของกลุ่มวิสาหกิจ ชุมชนบ้านตระแสง ตำบลตระแสง อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ แบบเจาะลึกรายบุคคลโดยใช้แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง รวมถึงข้อมูลทุติยภูมิจากหนังสือและเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านตระแสง เศรษฐกิจสร้างสรรค์ หลักการออกแบบกราฟิกบนป้ายฉลากและบรรจุภัณฑ์ สติ๊กเกอร์ป้ายฉลาก ความพึงพอใจกับการพัฒนาผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรมและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำมาวิเคราะห์เป็นแนวทางในการพัฒนารูปแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ

1.5.2.2 จากข้อมูลการวิเคราะห์แนวทางการพัฒนา คณะผู้วิจัยดำเนินการออกแบบและ พัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ จำนวน 5 รูปแบบ แล้วนำไปเก็บข้อมูลจากแบบสอบถามประเมินรูปแบบ ป้ายฉลาก ซึ่งประเมินความคิดเห็นจากผู้ทรงคุณวุฒิทั้ง 5 คน เพื่อสรุปรูปแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิที่มีความเหมาะสมมากที่สุด ที่จะนำไปผลิตเป็นต้นแบบและติดบนบรรจุภัณฑ์ต่อไป

1.5.2.3 นำต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิที่ติดบนบรรจุภัณฑ์ ไปเก็บข้อมูลจากแบบสอบถามประเมินความพึงพอใจต้นแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ ซึ่งประเมินความคิดเห็นจากกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 100 คน จากนั้นนำมาวิเคราะห์ข้อมูลและสรุปผล

1.5.3 การวิเคราะห์ข้อมูล

1.5.3.1 คณะผู้วิจัยนำข้อมูลที่ได้จากการลงพื้นที่เพื่อสัมภาษณ์ตัวแทนสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจ ชุมชน โดยศึกษาข้อมูลพื้นฐานและความต้องการในการพัฒนาป้ายฉลากข้าวหอมมะลิของกลุ่มวิสาหกิจ ชุมชนบ้านตระแสง รวมทั้งการทบทวนเอกสารทางวิชาการและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง มาใช้ให้มีความเหมาะสมกับการพัฒนารูปแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ ซึ่งวิเคราะห์และสรุปข้อมูลด้วยการเรียบเรียงเชิงบรรยายพรรณนา

1.5.3.2 การวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามประเมินรูปแบบป้ายฉลากข้าวหอมมะลิ เพื่อสรุปรูปแบบป้ายฉลากที่มีความเหมาะสมมากที่สุด ในการนำไปผลิตเป็นต้นแบบจริงและติดบนบรรจุภัณฑ์ แบ่งการวิเคราะห์ออกเป็น 2 ตอน คือ ตอนที่ 2 และตอนที่ 3 ดังนี้

1) ตอนที่ 2 วิเคราะห์โดยหาค่าเฉลี่ยและค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานในแต่ละด้าน กำหนดเกณฑ์การแปลความหมายเพื่อจัดระดับค่าเฉลี่ยออกเป็นช่วงทั้งหมด 5 ช่วง คือ ระดับค่าเฉลี่ย 4.50-5.00 หมายถึง มากที่สุด ระดับค่าเฉ

นางสาวเบญจวรรณ บุญสิทธิ์ เลขที่3

นางสาวสุภาวดี เเจ้งไพร เลขที่5

นางสาวอรอนงค์ สัญญารันต์เลขที่6

นางสาว วิไลลักษณ์ ครบส่วน กต5/3 เลขที่11

นางสาว โศธิดา โต๊ะงาม กต5/3 เลขที่13

นางสาว อรณิชา กทิศาสตร์ กต5/3 เลขที่15

นางสาวพิชญ์สินี ภาโนราช กต5/1

นางสาวศุภานันท์ คิดกล้า กต5/1