Bence mimarlığın, yukarıda tarif edildiği gibi somut çıktı ya da mekânları inşa etme süreciyle sınırlı olduğunu düşünmemeliyiz. Soyut düşünce ile başlayan mimarlık, her zaman ortaya sonuç ürün olarak inşa edilmiş bir yapı koymak zorunda değildir. Mimarlık üzerine düşünülerek üretilmiş her türlü fikir; yazılı, görsel içerik, hatta hayata geçirilmesi mümkün olmayan proje de inşa edilmiş bir yapı kadar mimarlık ürünüdür. Bu yüzden mimarlık somut bir çıktıdan çok daha fazlasını kapsar.

Zihinde başlayan mimarlık, ortak noktası yer ve mekân olan her türlü düşünceyi; yazılı, sözlü, görsel, inşa edilmiş ürünü ve bu ürünler üzerine düşünmeyi, anlamayı, eleştirmeyi kapsayan alandır. 

    İçinde bulundukları zaman ve toplumla birlikte imajların ifade ettikleri anlamlar da değişir, Bu değişim sayısız imaj oluşturmakta, bunlar da birbirinden kopuk parçalar halinde algılanmaktadır. Eco sütun imajı eleştirisinde bu karmaşık parçalar sistemine dışarıdan bakarak farklı kurgularda incelemiştir. Nesnenin tek başına düşünüldüğü haliyle, bağlamı içindeki halini karşılaştırarak, ilk durumdaki halini nötr bir eleman olarak adlandırmış ve bu durumda bir anlam ifade etmediğini savunmuştur.

    Bilgin, makalesinde nesnenin bağlamından soyutlanmış halde bir anlam ifade edip edemeyeceğinin deneyini yapmıştır. Bunun için de Russel’ın farklı zaman, toplum ve yere ait sütunlar ve bunların ifade ettikleri farklı anlamları konu alan yazısındaki yananlamların analizini yapacak üç başlığı; sütunun biçimbilimsel, anlamsal ve bağlamsal tanımlarını belirlemiştir. Bir robota sütunun tarifini yapacakmış gibi sözel kodlar belirleyerek, bunları yalıtılmış sütun ve bağlam içinde sütun olmak üzere iki farklı şekilde şemalaştırmıştır. Bu deneyin sonucunda yalıtılmış nesnelerin göstergebilimin uygun birimleri olabileceğini ancak hangi tarzda yapılandığının açıklanamadığını savunmuştur. 

    Mimarlıkta seçilen bir nesnenin anlam analizini yaparak sonsuz anlam ortaya çıkartabiliriz. Nesneyi bağlamından, dolayısıyla işlevinden kopmuş olarak ele alırsak, çıkaracağımız anlamlar bazı biçimsel tariflerle sınırlı kalabilir. Bu tariflerde de bağlamın bir parçası olan üslup eksik kalacaktır. Yani mimari nesnenin anlam analizini yaparken, onu bağlamından; ait olduğu yer, zaman ve toplumdan soyutlamak çıkartacağımız anlamları kısıtlar. 

Mimarlığın geldiği bu noktada, mimarın ve nesnesinin ilişkisi bu kadar değişmişken, mimarlık eleştirisi de değişmeli, mimarın niyetini çözmeye çalışan yaklaşımını bırakmalıdır. Mimarın amaçları yerine nesneye odaklanması gereken eleştiri, böylece nesneyi ve nesnenin bağlamıyla olan ilişkisini daha derin inceleyebilecek fırsatı da bulmuştur.

Nesnenin inşaatının bitmesiyle birlikte mimarın rolü bitmekte ve kullanıcının aktif bir şekilde rol aldığı, nesnenin yaşama süresi başlamaktadır. Mimarı ölmüş olarak kabul eden eleştirmen, nesnenin kullanıcıyla buluştuğu süreci ele alır. Bu süreçte eleştiren kişi, nesneyi yaşatan, değiştiren kullanıcı ya da deneyimleyen her göz olabilir, bunun için bazı alanlarda uzman olmaya gerek yoktur. 

Günümüzde, özellikle Türkiye’de; mimarların nesneleriyle kurmuş olduğu kuvvetli bağdan, eleştirmenin ise mimarın amacına odaklanan yaklaşımdan uzaklaşması, kişiler arasında gelişen gereksiz diyalog halini bitirecektir. Aynı zamanda eleştirinin, sadece uzmanların elinde olması durumunun da bitmesiyle, eleştiri ortamı hak ettiği özgürlüğe kavuşabilir. 

Mimarlığın bir standartlaşma ütopyası üzerinden, yeni bir düzen kurmaya çalıştığı zamanlar olmuştur. Le Corbusier’in Modulor’u, tanımadığımız bir adam bedeninin ölçüleri üzerinden, bedenin çeşitli işlevleri yaparkenki halini ve buradan yola çıkarak da mekan ölçülerini standartlaştırır. Bu ölçüler ile formülize edilmiş bir mimari ortaya çıksa da mekanın yaşamı, yaşamın ise mekanı etkilediği değişmez bir gerçektir. Biz farklı ölçülerdeki, farklı düşünen, farklı olan varlıkların yaşamı ise değişkendir, tek bir formülü olamaz. 

Modulor gibi sistemler, evrensel ölçülerin arayışı içindedir ve bunun için de standart bir insan bedeni belirlerler ancak seçilen tek bir model, kendisi dışındakilerin yok sayılması anlamına gelir. Evrensel beden diye bir şey yokken evrensel ölçülerin olması olanaksızdır. İnsanları makine ile üretmek mümkün olmadığı gibi onları standart kutulara koymak da mümkün değildir. 

Bu durum mimarlık alanında da böyle olmuştur. Yazılı mimarlık bilgisi ürünlerinin ortaya konmasından önce, mimari bilgi sadece sözlü olarak üretilmektedir. Fikir birliği idealine yaslanan sözlü kültür, mimari ürünleri sorgulamaz, değişmez doğrular olarak görür. Mimari ürünler kutsal anlamları içinde hapsolmuşlardır. Yazılı bilgi, bu kutsal anlamı öldürür ve yeni düşünme, bilgiyi ifade etme, üretme biçimlerini doğurur. Artık sorgulanamaz gerçekler yoktur, herkes mimarlık üzerine düşünebilir, eleştirebilir.

Basım teknolojisiyle birlikte mimarlıkta yazılı kültür alanına geçilmiştir. Böylece dünyayı ve mimarlık ürünlerini temsiller üzerinden algılamak, sorgulamak mümkün olmuştur. Mimarlık kitabı da temsil ettiği, sorguladığı ürünler gibi tasarlanması gereken bir ürüne dönüşmüştür. Türk-Osmanlı mimarlık kitabının tasarım süreci; Osmanlı’da matbaanın geç kullanılmaya başlanması, alfabenin neden olduğu teknik zorluklar gibi nedenlerle hayli gecikmiştir.  Türkiye’de mimarlık kitabının tasarımsal bir boyutu olduğu da çok geç kavranmıştır. Türkiye’deki mimarlık okullarında, günümüzde bile sözlü kültürün hakim olduğunu söyleyebiliriz. 

19. yüzyılda bilimde evren çok boyutlu bir yapı olarak algılanmaya başlanmış ve zaman olgusu 4. boyut olarak kabul edilmiştir. Öklidyen olmayan teoriler ve n-boyutlu geometriler hakkında birçok çalışma yapılmış ve bunların çağrıştırdığı, boyutlar arası yolculuk gibi mistik konular edinen bilimkurgu anlatıları popüler olmuştur. Bu popüler konulardan etkilenen sanatçılar zaman olgusu-4. boyutun varlığından yola çıkarak Kübizm, Fütürizm gibi yaklaşımlar ortaya koymuşlardır. Maleviç, kübizm ve fütürizm üzerine Einstein’ın görelelik teorisini de ekleyerek ortaya koyduğu Geleceğin Konutları çalışmasıyla, Süpermatizmden mimarlığa doğru geçişi başlatmıştır. Çok boyutluluk, zaman olgusu gibi kavramlar, fizik alanından modern mimarlık bilgisine katılarak, modern mimarinin araçları olarak görülmüştür. 

Sigfried Giedion, zaman kavramının mimarlık alanında yaygınlaşmasında önemli bir figür olmuştur. Ruh(sanat) ve aklı(bilim/teknik) bir araya getirerek bütüncül bir modern mimarlık anlatısı kurmaya çalışır. Okuyucuyu ikna etmek için çeşitli görsel ve yazılı teknikler kullanmıştır. Kendi söylemini meşrulaştırmak için mimarlık ile farklı alanlar arasında analojiler kurmuştur. Bunu yaparken zaman kavramını farklı anlamlarda kullanmış, böylece modern sanat, bilim, mimarlık arasında imgeler yoluyla paralellik kurmaya çalışmıştır. Ancak başka alanlardan alınmış kavramların böyle çok anlamlı bir şekilde kullanılması, mimarlıkta karşılığını bulamadığının ve bir bilgi karmaşasına neden olduğunun bir kanıtıdır. Ayrıca mimarlık tarihçisinin, anlatısında ikna ediciliği kullanması, tarafsız ve sorgulayan bir yaklaşımda olmasını engellemiştir.

Teknolojinin hızla geliştiği ve yeni sorunlara neden olduğu çağda, toplumun yeniden düzenlenmesi için kentlerin bütüncül bir şekilde planlanması gerektiğini savunan modernizm, ortaklaşa yaşam alanlarının yaratılmasını ve toplumsal örgütlenmeyi hedeflemiştir. Modernizm kentteki hastalıkları çözememiş olsa da bunun tek sorumlusunun, bütüncül yaklaşımı olduğunu söyleyemeyiz. Bu dönemde postmodernizmin görmezden geldiği pek çok zorunluluk da vardır. Atina Anlaşması’nda Modernizm ile hedeflenen kentsel sorunların çözülmesinin ancak politik kuvvetin desteği, aydın bir halk ve yeterli ekonomik durumun bir arada sağlanmasıyla mümkün olabileceği kabul edilmiştir. 

Postmodernizm, bireysel özgürlüklerin sınırsız bir çeşitlilikle sağlanacağını kabul ederek geçmişe bakmaktan çekinmeyen, kültür ve zevk karmaşası içinde bir anlayış geliştirmiştir. Ancak bu yaklaşım, toplumsal çıkarları göz ardı ederek bireysel çıkarların ön plana çıkmasına ve daha çok eşitsizliğe neden olmuştur. Planlamada bütüncül yaklaşımı reddeden bu anlayış, biçimsel zevklerle şekillendirilmiş parçalardan öteye geçmemiş, dolayısıyla kent ve toplum gibi bütünlerin nasıl iyileşeceği konusunda söz sahibi olamamıştır.

Bonaventure, kentin içinde minyatür bir kent, toplam bir uzam oluşturur. Bu ‘’kendi başına kent olma’’ durumunu sağlamak için kentin kendisinden soyutlanmak ve kapanmış olmak gerekir. Bu amaca uygun olarak giriş belirsizleşmiş, kentin diğer parçaları gibi tanımlı bir girişe ihtiyaç duyulmamıştır çünkü Bonaventure, kentin içinde bir parça değil, yeni bir kenttir. Yansıtıcı dış kabuğu, Bonaventure’yi bulunduğu mekandan soyutlar. Dışarıdan bakıldığında otelin kendisini değil, kentin çarpık imgelerini gösterir. İçeride başka bir yaşam, kent vardır ve ona sadece o kentin sakinleri ulaşabilir. 

Bu yeni kentin içindeki asansör ve yürüyen merdivenler, sadece sirkülasyon işleviyle değil, görselliği de oluşturan unsurlar olarak ön plana çıkartılmışlardır. Bu elemanlar sadece hareketin yerini almakla kalmayıp hareketi simgeleştiren amblemlere dönüşmüşlerdir. Böylece Bonaventure, kendi kendine göndermede bulunan modern kültürün özelliğini taşır. 

Dört simetrik kulenin ortasındaki merkez, kaybolmuşluk ve yersizlik hislerine neden olan büyük bir boşluk halindedir, hacmi algılama olanaksızlaşmıştır. Simetrinin içinde kaybolan kullanıcı, mekanları birbirinden ayırt edemez hale gelmiş, bu devasa hiper-uzam içinde hapsolmuştur. Odaların bulunduğu koridorlar, bu kentin gecekondu mahalleleri haline gelmiş, geri plana itilmiştir. 

Postmodernist hiper-uzam, geldiği bu noktada, insanı bulunduğu çevreden koparıp almış ve yeni bir boşluğa atmıştır. İnsanın dışarıdaki dünyayı algılamasının olanaksızlaştığı kadar bu yeni boşluğun sınırlarını, kendi konumunu ve boyutları algılaması da zorlaşmıştır. 

Mimarlık ve ideoloji ilişkileri mimarlık söylemine, Tafuri’nin mimarlığın kapitalist sistemin tüketim çarklarının ne kadar dışında yer alabileceği hakkındaki çalışmasıyla girmiştir. Daha sonra postmodernizmin kültürel tüketimle olan ilişkisi de eleştirel düşüncenin konusu olmuştur. Mimarlık ve politika ilişkisini inceleyen önemli yazılardan birinde, Mary Mcleod, postmodernizmi ve yapısökümcülüğü, mimarlığın toplumsal eleştiri boyutundan yoksun bularak eleştirmiştir. 1980’li yıllarda, Michael Hays, mimarlığın maddeselliği aracılığıyla toplumsal eleştiri yapabileceğini savunmuştur. Ayrıca bu yıllarda mimarlık söylemi, mimarlık ve politika ilişkisini anlam üzerinden tartışmaktadır.

Bilişim çağı olan 2000’li yıllarda ise eleştiri ve anlam arayışını eleştiren görüşler savunulmaya başlanmıştır. Dijital ortamların ortaya çıkması ve BIM gibi teknolojilerin kullanılması ile farklı disiplinlerin etkileşimli çalıştığı mimari tasarım süreçleri ortaya çıkmıştır. Bu teknolojiler doğrultusunda, çarpıcı görsel etki yaratan parametrisizm üslubu ve yapıların performatif özelliklerine odaklanan sürdürülebilirlik teması gelişmiştir. Bu gelişmeler, mimarlığın artık hızla gelişen sorun ve durumlara yönelik çözümler üretmesi gerektiğini ve eleştirel mimarlığın anlamlarla uğraşmaktan başka bir işe yaramadığını, dolayısıyla ömrünün sonuna geldiğini savunan görüşlere sebep olmuştur. Bu görüşler kuram ve pratiği birbirinden ayırmıştır. 

Ancak bazı mimari örnekler bize eleştirinin, pratikten tamamen ayrışmadığını ve mimarlığın ideolojik, toplumsal konularla ilişkileri doğrultusunda pratiği şekillendirebileceğini gösterir. Herkes İçin Mimarlık grubunun kâr amacı gütmeden ihtiyaçları yerel kullanıcılarla belirleyip gerçekleştirdiği projeler, sosyal sorumluluk bilinci taşıyan mimari pratiğe bir örnektir. Bunun gibi örnekler, pratik mimarlık ürünlerinin de toplumsal, politik konulara karşı bir eleştiri niteliğinde olabileceğini gösterir.