ในช่วงที่ผ่านมา สถานการณ์ความเสมอภาคระหว่างเพศชายหญิงของไทยปรับตัวในทิศทางที่ดีขึ้น โดยดัชนีความไม่เสมอภาคทางเพศ (Gender Inequality Index) ในปี 2562 มีคะแนน 0.359 ดีขึ้นจาก 0.419 ในปี 2559 สะท้อนถึงพัฒนาการเรื่องความเสมอภาคทางเพศที่ดีขึ้นในสังคมไทย ซึ่งมีสาเหตุมาจากการที่ประเทศไทยได้ให้ความสำคัญต่อประเด็นดังกล่าวอย่างจริงจัง โดยได้บรรจุไว้เป็นส่วนหนึ่งของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 และได้มีการออกกฎหมายที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งกำหนดไว้ในแผนพัฒนาประเทศทุกระดับ อาทิ ยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างโอกาสและความเสมอภาคทางสังคม แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 ในยุทธศาสตร์การสร้างความเป็นธรรมและลดความเหลื่อมล้ำในสังคม และแผนปฏิบัติการตามยุทธศาสตร์การพัฒนาสตรี พ.ศ. 2560 – 2564 ซึ่งกำหนดให้หน่วยงานภาครัฐและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นทุกแห่งต้องดำเนินการจัดสรรงบประมาณและสร้างนโยบายที่คำนึงถึงความต้องการและความแตกต่างทางเพศ (Gender Responsive Budgeting: GRB) เพิ่มขึ้น เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางสังคมและส่งเสริมความเสมอภาคระหว่างเพศ

ยิ่งไปกว่านั้นเป้าหมายดังกล่าวยังมุ่งเน้นขจัดการปฏิบัติที่เป็นอันตราย เช่น การบังคับแต่งงานในเด็กก่อนวัยอันควร และการขลิบอวัยวะเพศสตรี ตลอดจนนโยบายการคุ้มครองทางสังคม การรับรองและเสริมสร้างนโยบายและการนิติบัญญัติที่บังคับใช้ได้ เพื่อส่งเสริมความเท่าเทียมระหว่างเพศและการเสริมพลังแก่สตรีทุกคนและเด็กในทุกระดับ

ในระดับภูมิภาค เช่น ระดับสมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรืออาเซียน มีคณะกรรมาธิการว่าด้วยการส่งเสริมและคุ้มครองสิทธิสตรีและสิทธิเด็ก (ACWC) ซึ่งรับผิดชอบเกี่ยวกับงานด้านสิทธิสตรีและสิทธิเด็ก ภายใต้ประเด็นสำคัญ 16 ประเด็น ซึ่งมีผู้แทนจากแต่ละประเทศสมาชิก ประเทศละสองคน โดยดูแลด้านสิทธิสตรีหนึ่งคน และด้านสิทธิเด็กหนึ่งคน อยู่ในวาระการดำรงตำแหน่งวาระละ 3 ปี มีภารกิจครอบคลุมประเด็นเรื่องการยุติความรุนแรงและการต่อต้านการค้ามนุษย์ รวมถึงการสนับสนุนด้านความเสมอภาคระหว่างเพศด้วย

‘การศึกษาที่มีคุณภาพ’ (Quality education)เป็นการส่งเสริมความรู้และทักษะต่าง ๆ อาทิ ทักษะการคิดวิเคราะห์ โดยพื้นฐานเป็นการส่งเสริมให้มีความสามารถทางการอ่านออกเขียนได้และทักษะคณิตศาสตร์ (เกี่ยวข้องกับเป้าประสงค์ 4.6) และคำนึงถึงกระบวนการศึกษาซึ่งรวมถึงหลักสูตรการเรียนการสอน โครงสร้างพื้นฐานโรงเรียน สภาพแวดล้อมของห้องเรียน อุปกรณ์และเครื่องมือทางการศึกษา (เกี่ยวข้องกับเป้าประสงค์ 4.a) อย่างไรก็ดี ยังมีส่วนที่จำเป็นที่จะต้องขยายเพิ่มสู่ ‘ผลลัพธ์ทางการเรียนที่มีประสิทธิภาพ’ ด้วยการส่งเสริมทัศนคติและความคิดสร้างสรรค์ในการแก้ไขปัญหาระดับท้องถิ่นและระดับโลก ให้ผู้เรียนมีส่วนร่วมในการพัฒนาสังคมประชาธิปไตยและความยั่งยืน กล่าวคือ เป็นการศึกษาที่มีคุณภาพที่นำไปสู่สันติภาพ ขันติธรรม ความยุติธรรมทางสังคม และการพัฒนาที่ยั่งยืน (เกี่ยวข้องกับเป้าประสงค์ที่ 4.7) ตลอดจนเครื่องมือการจ้างงานเต็มที่ (#SDG8) และการยุติความยากจน (#SDG1)

คาเทีย มาลาเคียส (Catia Malaquias) คือผู้ร่วมก่อตั้งและที่ปรึกษาเครือข่ายภาคประชาสังคม องค์กรไม่แสวงหาผลกำไร All Means All เธอยังเป็นทนาย เป็นครูแม่ของลูกๆ สามคน ซึ่งหนึ่งในนั้นเป็นเด็กผู้มีความพิการ และเธอยังเป็นผู้ผลักดันให้เกิดการจัดการศึกษาแบบเรียนรวม เพื่อสร้างโอกาสที่เท่าเทียมทางการศึกษาให้กับกลุ่มเด็กพิการอีกด้วย 

“ความเท่าเทียมทางการศึกษาคือ ทุกคนควรมีสิทธิที่จะเข้าถึงการศึกษาอย่างเสมอหน้ากัน ซึ่งในระดับนโยบายจะต้องมีมาตรการช่วยเหลือเด็กและเยาวชนกลุ่มเปราะบาง เพื่อให้เด็กๆ กลุ่มนี้มีโอกาสเรียนรู้เท่ากับคนอื่น ดังนั้นการจัดการศึกษาแบบเรียนรวมจะเกิดขึ้นได้หากเราสร้างการศึกษาที่เท่าเทียมให้กับเด็กๆ ในกลุ่มพิการด้วย”

ฐานะทางสังคม และสภาพเศรษฐกิจที่แตกต่างกันทำให้เกิดปัญหาความไม่เท่าเทียมทางการศึกษา เนื่องจากสภาพเศรษฐกิจส่งผลต่อความสามารถของครอบครัวในการสนับสนุน หรือส่งเสริมด้านการเรียนของบุตรหลานได้มากน้อยแตกต่างกันไป อาจกล่าวได้ว่าครอบครัวใดที่มีฐานะทางสังคม และสภาพทางเศรฐกิจที่ดี ย่อมมีตัวเลือกในการเข้าถึงโอกาสทางการศึกษาได้อย่างมีคุณภาพมากกว่า ในขณะที่ครอบครัวที่มีสภาพคล่องทางเศรษฐกิจที่น้อยลงมา อาจทำให้โอกาสทางการศึกษาถูกจำกัดให้น้อยลงตามไปด้วย 

ในงานนี้ มูฮัมมัด นาซิริ ผู้อำนวยการระดับภูมิภาคและผู้แทนประจำประเทศไทยของ UN Women ภูมิภาคเอเชียและแปซิฟิก กล่าวว่า การเปลี่ยนแปลงที่จะมุ่งสู่ความเสมอภาคทางเพศอย่างแท้จริงนั้นไม่ใช่แต่เด็กผู้ชายและ/หรือผู้ชายจะสนับสนุนให้เกิดความเสมอภาคนี้ได้ ในความเป็นจริงผู้หญิงและผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศสามารถสร้างสังคมที่มีความเสมอภาคทางเพศอย่างแท้จริงด้วยเช่นกัน

          1) ความล่าช้าในการพัฒนาคุณภาพทางด้านการศึกษา

          2) ความไม่ต่อเนื่องของนโยบายอันเนื่องมากจากการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลบ่อยครั้ง

          3) การรวมศูนย์อำนาจทางการศึกษาไว้ที่ส่วนกลางจึงขาดการกระจายทางการศึกษาอย่างแท้จริง

          4) การขาดแคลนบุคลาการทางการศึกษา เช่น การขาดแคลนอัตรากำลังครูในสาขาที่จำเป็น

          5) การผลิตและการพัฒนาคนจากสถานศึกษาไม่ตรงหรือสอดคล้องกับความต้องการที่แท้จริงของผู้ประกอบการ/ตลาดแรงงานและทิศทางการพัฒนาประเทศ

          6) ความเหลื่อมล้ำของโอกาสในการเข้าถึงบริการทางการศึกษาที่มีคุณภาพและทันสมัย

          7) การขาดวิสัยทัศน์ของผู้กำหนดทิศทางของทางการศึกษา ฯลฯ

          8) การเข้าถึงการบริหารจัดการงบประมาณ

กันระหว่างบุรุษและสตรีอย่างแท้จริง การปรับรูปแบบทางสังคมและวัฒนธรรมเพื่อ ให้เอื้อต่อการขจัดการเลือกปฏิบัติต่อสตรี และการปราบปรามการลักลอบค้าและ แสวงหาประโยชน์ทางเพศจากสตรี สร้างความเท่าเทียมกันระหว่างบุรุษและสตรีใน ด ้านการเมืองและการดำรงชีวิต ทั้งในระดับประเทศและระหว่างประเทศ เช่น สิทธิใน การเลือกตั้ง การ สนับสนุนให้ดำรงตำแหน่งที่สำคัญ ความเท่าเทียมกันในกฎหมาย ว ่าด้วยสัญชาติ และการศึกษา การที่สตรี จะได้รับการดูแลทางเศรษฐกิจ โดยได้รับ ความเท่าเทียมกันในด้านสิทธิและโอกาสที่จะได้รับการจ้างงานและสิทธิด้านแรงงาน

“การจะสร้างระบบการศึกษาแบบเรียนรวมได้ จะต้องมีกฎหมายและนโยบายที่มีประสิทธิภาพ และจะต้องปกป้องสิทธิของเด็กทุกคนในการเข้าถึงการศึกษาที่เท่าเทียมและเรียนร่วมกันได้ รวมถึงต้องมีกฎหมายที่ระบุอย่างชัดเจนว่า จะไม่ให้เกิดการกีดกันเด็กๆ กลุ่มพิการ ซึ่งรวมถึงการระบุในข้อกฎหมายอย่างชัดเจนว่า ไม่ให้โรงเรียนปฏิเสธการรับเด็กเข้าศึกษาเพียงเพราะความพิการของเขา และต้องปรับแก้กฎหมายที่ทำให้เกิดการกีดกันเด็ก”