I.       KIẾN THỨC CƠ BẢN

1.  TÁC GIẢ:

-    Quang Dũng (1921-1988), quê ở huyện Đan Phượng – Hà Nội.

-    Ông là một nghệ sĩ đa tài: làm thơ, viết văn, vẽ tranh; nhưng Quang Dũng trước hết là một nhà thơ.

-    Thơ Quang Dũng vừa hồn nhiên, vừa tinh tế mang vẻ đẹp hào hoa, phóng khoáng đậm chất lãng mạn.

2.  TÁC PHẨM

a. Hoàn cảnh sáng tác Tây Tiến

-    Tây Tiến là một đơn vị bộ đội thành lập năm 1947, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Việt Lào và đánh tiêu hao sinh lực địch ở Thượng Lào và miền Tây Bắc Bộ Việt Nam.

-    Địa bàn hoạt động của đoàn quân Tây Tiến khá rộng: từ Mai Châu, Châu Mộc sang Sầm Nưa rồi vòng về phía Tây tỉnh Thanh Hóa.

-    Lính Tây Tiến phần đông là thanh niên, sinh viên Hà Nội. Họ chiến đấu trong điều kiện thiếu thốn, gian khổ nhưng vẫn lạc quan yêu đời.

-    Quang Dũng làm đại đội trưởng ở đó một thời gian rồi chuyển đơn vị khác vào năm 1948. Xa đơn vị cũ không lâu, tại làng Phù Lưu Chanh vì nhớ anh em, đồng đội nên Quang Dũng đã viết bài thơ này.

b. Xuất xứ: Tây Tiến được in trong tập thơ "Mây đầu ô".

- Bức tranh thiên nhiên vùng Tây Bắc tổ quốc ta vừa tráng lệ, hùng vĩ vừa nên thơ, trữ tình.

- Khẳng định, ca ngợi vẻ đẹp đậm chất bi tráng về hình ảnh người lính Tây Tiến: tâm hồn lãng mạn, khí phách anh hùng, lí tưởng cao cả -> Vẻ đẹp của chiến sĩ Việt Nam trong kháng chiến  chống Pháp.

- Thể hiện tình yêu, sự gắn bó, niềm tự hào của tác giả về trung đoàn Tây Tiến và quê  hương Tây Bắc trong những năm kháng chiến chống Pháp.

      - Ngôn từ giàu hình ảnh, cảm xúc; nhiều từ ngữ Hán Việt ; từ ngữ  chỉ địa danh.

      - Sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật đặc sắc như nhân hóa, đối lập, điệp,..

      - Hình ảnh đặc sắc, đậm chất thơ chất nhạc.

      - Kết hợp giữa cảm hứng lãng mạn và bút pháp bi tráng.

=> Nét bút tài hoa của Quang Dũng

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

…………………………….

         Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.

I/Mở bài:

  - Quang Dũng là một nhà thơ tài hoa, tiêu biểu của thơ ca Việt Nam thời chống Pháp.

  - “Tây Tiến”là một bài thơ nổi tiếng được Quang Dũng sáng tác năm 1948, sau khi nhà thơ rời đơn vị và nhớ về kỷ niệm gắn bó một thời với đòan binh Tây Tiến.

 - Một trong những nỗi niềm thương nhớ đó là những kỷ niệm khó quên về những chuỗi ngày hành quân gian khổ gắn với một miền rừng núi Tây Bắc, được khắc họa đậm nét qua đọan thơ :

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

…………………………….

         Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.

  II/Thân bài:

     * Thật vậy, ngay từ những dòng thơ mở đầu của bài thơ là nỗi nhớ da diết của nhà thơ với đồng đội mình trên những con đường hành quân gian khổ giữa núi từng :

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

      Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”.

      Có thể nói, thơ ca của ta từ xưa thường nói về những nỗi nhớ thương. Nhưng nỗi “nhớ chơi vơi” tạo cảm tưởng nỗi nhớ như bồng bềnh trong không gian- một nỗi nhớ như không hình, không ảnh, không cân, không đếm được. Đó là một nỗi nhớ da diết, lắng sâu như bao trùm lên không gian tạo vật và con người vùng Tây Bắc. Quả là một sáng tạo độc đáo của Quang Dũng.

   * Trong nỗi nhớ bềnh bồng ấy, Quang Dũng để cho cảm xúc của mình miên man trở về với con đường hành quân gắn với một loạt những địa danh với những tên gọi rất lạ, rất ấn tượng :

“Sài khao sương lấp đòan quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi”.

     Hai câu thơ như gợi lên không khí âm u, mịt mù của một vùng đất lạ . “Hoa về ”mà không phải là hoa nở. “Đêm hơi”mà không phải là đêm sương. Hoa hiện ra mờ ảo trong sương, trong màn sương hoa vẫn đẹp. Câu thơ mang vẻ đẹp lung linh, huyền ảo.

      Bên cạnh những câu thơ giàu chất họa, là những câu thơ tả thực đến khắc nghiệt .Đó là cảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ mà dữ dội. Đó chính là hòan cảnh gian khổ mà người lính Tây Tiến phải vượt qua trong các bước đường hành quân của họ :

    “Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

         Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”.

     Đọan thơ đã phác họa cảnh dốc núi vừa cao, uốn lượn gập gềnh, vừa sâu thăm thẳm mà người chiến sĩ  tưởng như khó vượt qua .Điệp từ “dốc” được lặp lại hai lần cùng với một loạt các từ láy thanh trắc gợi hình “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút”…diễn tả sinh động con đường chuyển quân thật gian nan, hiểm nguy, vô cùng vất vả.Đặc biệt câu thơ “Heo hút cồn mây súng ngửi trời” như tô đậm ấn tượng về độ cao của núi đèo .Núi cao, sương mù chưa tan biến thành những đám mây chập chùng bay là là trên thung lũng .Người leo núi có cảm giác như đang bước chân lên một cồn mây. Núi cao nên mũi súng của người lính Tây Tiến như chạm tới bầu trời.

      Hình ảnh nhân hóa “súng ngửi trời” thật mới mẻ, độc đáo, gợi tả sự tinh nghịch, hồn nhiên của những người lính trẻ.Đứng trên đỉnh dốc núi cao, họ nhìn xuống con đường hiểm trở vừa vượut qua và con đường gấp khúc sẽ đi xuống .Đường lên dốc và đường xuống dốc đều hun hút.Hình ảnh thơ thất đối xứng , câu thơ như một đường thẳng bị bẻ gấp lại :   

“Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống”

      Từ núi cao chót vót, mờ ảo trong mây trắng, người lính tạm dừng chân, khoan khoái ngắm nhìn đất trời.Xa xa, lẫn trong màn mưa sương núi, bản làng mờ ảo thấp thóang trong thung lũng, lúc ẩn lúc hiện :

“Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi”

     Khác với những dòng thơ với nhiều thanh trắc gân guốc, dữ dội trên, câu thơ này gồm tòan bảy tiếng mang thanh bằng, diễn tả cái thanh thản của những chàng trai vừa vượt qua những chặng đường mệt nhọc, giữa không gian trầm lắng hoang sơ nơi núi thẳm rừng sâu.Cũng ngay trên những con đường chuyển quân gian khổ đó, đã có những người lính trẻ quá nhọc nhằn mà bỏ mình nằm lại nơi đất khách quê người :

    “Anh bạn dãi dầu không bước nữa

Gục lên súng mũ bỏ quên đời!”

   Tất cả gợi lên cảnh núi rừng hoang vắng với bao hiểm nguy đang đe dọa tính mạng của người lính, nhưng giọng thơ ngang tàng như muốn xóa đi một chút gì có vẻ bi lụy :

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét

         Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người”.

     Đọan thơ như kết lại bằng một cảnh yên vui nồng ấm, đối lập với cảnh núi rừng hoang vắng dữ dội ở trên :

“Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

      Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”.

     Lời thơ, ý thơ như gợi lên cảm giác nồng nàn, ấm áp. Những kỷ niệm tuy nhỏ bé, đơn sơ nhưng thật ấm lòng người lính xa nhà.Hương thơm ấy không chỉ là “ thơm nếp” xôi mà hơn nữa, có thể mùi thơm từ bàn tay cô gái mai Châu xinh đẹp.

III/ Kết bài:

    Tóm lại, với bút pháp vừa hiện thực vừa lãng mạn, Quang Dũng diễn đạt tài tình nỗi gian khổ trên những con đường hành quân của đòan binh Tây Tiến.Tuy đọan thơ có nói đến những cảnh vất vả , hiểm nguy, nhưng lại toát lên nét hào hùng lãng mạn của những người chiến sĩ Tây Tiến anh hùng trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp.

   - Đọan thơ còn giúp ta cảm nhận được vẻ đẹp tài hoa trong phong cách thơ của Quang Dũng : giàu chất nhạc, đậm chất họa và rất nên thơ.

“ Tây Tiến đòan binh không mọc tóc

…………………………………….

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

I/ Mở bài :

  -“ Tây Tiến”là bài thơ tiêu biểu của Quang Dũng và của thơ ca thời kháng chiến chống Pháp.Bài thơ được Quang Dũng sáng tác vào cuối năm 1948, khi nhà thơ chia tay với đơn vị cũ là đòan quân Tây Tiến.

  - Cả bài thơ là một nỗi nhớ và những hồi tưởng miên man về một thời “chinh chiến”.Sau cảm hứng tràn đầy về về cuộc hành quân đầy gian khổ, tự hào của các chiến sĩ Tây Tiến, bài thơ đọng lại trong cảm xúc của nhà một nỗi nhớ da diết về hình ảnh của một đòan quân đau thương, hào hùng và lãng mạn :

“ Tây Tiến đòan binh không mọc tóc

…………………………………….

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

II/ Thân bài:

   Trên cái nền hùng vĩ, hiểm trở, dữ dội của núi rừng và duyên dáng, thơ mộng, mĩ lệ của miền Tây Bắc, hình ảnh của người lính Tây Tiến hiện lên với một vẻ đẹp đầy chất bi tráng :

        “ Tây Tiến đòan binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

      Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

        Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”.

   Quang Dũng đã chọn lọc những nét tiêu biểu nhất của những người lính Tây Tíên để tạc nên bức đài tập thể, khái quát được gương mặt chung của cả đòan quân. Cái bi và cái hùng là hai chất liệu chủ yếu của bức tượng đài tạo nên vẻ đẹp bi tráng - thần thái chung của người lính Tây Tiến.

     Thơ ca thời kháng chiến chống Pháp khi viết về người lính, ít khi nói một cách cụ thể về những thiếu thốn bệnh tật, đau thương mất mát…mà chủ yếu là ca ngợi vẻ đẹp anh hùng của người chiến sĩ đánh giặc.Nhưng với Quang Dũng, trong “Tây Tiến”, nhà thơ không hề che dấu những gian khổ, khó khăn, bệnh tật hiểm nghèo và sự hy sinh lớn lao của người lính. Tuy nhiên, nhà thơ không miêu tả một cách trần trụi hiện thực khốc liệt ấy,mà QuangDũng đã thể hiện bằng một cái nhìn đậm màu sắc lãng mạn.Bằng ngôn ngữ tạo hình, hình ảnh của những người lính với cái đầu “không mọc tóc” thật ấn tượng . Hình ảnh ấy, giúp ta cảm nhận được một hiện thực nghiệt ngã mà người lính phải trải qua : họ bị sốt rét đến rụng tóc, trọc đầu. Vẻ xanh xao vì sốt rét của những người lính qua cái nhìn của nhà thơ cũng toát lên vẻ oai phong, dữ dằn của loài hổ ở rừng thiêng. 

        Bên cạnh đó, nhà thơ cũng nhìn thấy xuyên qua cái vẻ oai hùng, dữ dằn bề ngoài bề ngoài của họ là một tâm hồn, một trái tim rạo rực, khát khao yêu thương của những người chiến sĩ Hà Thành ( “Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơ”).Như vậy, chỉ 4 câu thơ thôi, nhưng Quang Dũng đã tạc nên bức tượng đài tập thể những người lính Tây Tiến không chỉ bằng những đường nét khắc họa dáng vẻ bên ngoài mà còn thể hiện thế giới tâm hồn bên trong đầy hào hoa, lãng mạn của những người chiến sĩ.   

       Nếu như bốn câu thơ đầu của đọan thơ là sự thể hiện dáng vẻ bên ngoài và thế giới tâm hồn bên trong của người lính, thì bốn câu thơ sau, ngòi bút hiện thực và lãng mạn của nhà thơ lại tiếp tục nói về sự hy sinh và lý tưởng cao đẹp của những người chiến sĩ “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” một thời.Có thể nói, bằng tấm lòng trân trọng , tin yêu của mình, nhà thơ không hề nhấn chìm người đọc vào cái đau thương , bi lụy mà người lính phải trải qua.Cảm hứng của tác giả đã được nâng đỡ bằng đôi cánh của lý tưởng, của tinh thần lãng mạn. Chính vì vậy,mà cái bi thương được gợi lên qua hình ảnh những nấm mồ chiến sĩ rải rác nơi rừng hoang biên giới lạnh lẽo, xa xôi đã được giảm nhẹ đi rất nhiều bằng những tờ Hán Việt cổ kính, trang trong : “Rải rác biên cương mồ viễn xứ”.Mặt khác, cái bi thương ấy còn nhẹ đi trước lý tưởng quên mình, xả thân vì Tổ quốc của những người lính Tây Tiến (“Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”). Họ có vẻ tiều tụy,tàn tạ trong hình ahì nhưng lại chói ngời vẻ đẹp lý tưởng, mang dáng dấp của những tráng sĩ thuở xưa, coi cái chết  nhẹ tựa “lông hồng”. Họ ngã xuống trên bước đường hành quân, trong cuộc chiến đấu với quân thù không có đến cả manh chiếu để che thân.Nhưng qua cảm nhận của Quang Dũng, sự hy sinh của họ lại được bao bọc trong những tấm “áo bào” trang trọng.Bi thương ấy như vơi đi chính là nhờ vào cách nói giảm “anh về đất” của nhà thơ.Và rồi, nỗi đau thương ấy bị át đi trong tiếng thét gầm dữ dội của dòng sông Mã anh hùng.

“Aó bào thay chiếu anh về đất

        Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

         Trong âm hưởng vừa dữ dội, vùa hào hùng của thiên hiên ấy, cái chết, sự hy sinh của người lính Tây Tiến không bi lụy mà thấm đẫm tinh thần bi tráng.Gịong điệu chủ đạo của đọan thơ thứ ba này thật trang trọng, thể hiện tình cảm đau thương vô hạn và tấm lòng trân trọng, kính cẩn của nhà thơ trước sự hy sinh oanh liệt của người chiến sĩ anh hùng.

III/ Kết bài:  

       “Tây Tiến”là bài thơ hay viết về người lính.Bài thơ góp tiếng nói độc đáo cùng với những bài thơ kháng chiến viết về người lính một thời chống Pháp…tất cả làm nên một bức tượng đài về những người chiến sĩ gian khổ, đau thương nhưng hào hoa, dũng cảm của thơ ca kháng chiến chống Pháp.Bài thơ gieo vào lòng người đọc những tình cảm yêu thương , ngưỡng vọng về một thời gian khổ, hào hùng của dân tộc. 

 I.KIẾN THỨC CƠ BẢN

1.  TÁC GIẢ:

Tố Hữu là một trong những lá cờ đầu của nền thơ ca Cách mạng Việt Nam

2.  TÁC PHẨM

- Sau chiến thắng Điện Biên Phủ

- Tháng 10 - 1954, những người kháng chiến từ căn cứ miền núi về miền xuôi.Trung ương Đảng quyết định rời chiến khu Việt Bắc về lại thủ đô.

- Nhân sự kiện có tính chất lịch sử ấy, Tố Hữu đã sáng tác bài thơ Việt Bắc . 

b. Nội dung: 

VB là khúc tình ca về cách mạng, về kháng chiến mà cội nguồn sâu xa là tình yêu đất nước, niềm tự hào về sức mạnh của nhân dân, là truyền thống ân nghĩa, đạo lý thuỷ chung của dân tộc.

c. Nghệ thuật: 

- Cấu tứ ca dao với hai nhân vật trữ tình ta và mình

- Hình thức tiểu đối của ca dao - Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, sử dụng lời ăn tiếng nói của nhân dân.

- Sử dụng nhuần nhuyển phép trùng điệp của ngôn ngữ dân gian 

 

Tiếng ai tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ bồn chồn bước đi

Áo chàm đưa buổi phân ly

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay...

I. Mở bài :

 - Tố Hữu là một nhà thơ tiêu biểu của thơ ca Cách mạng Việt Nam.

 - “Việt Bắc” là một trong những bài thơ được xếp vào hạng những bài thơ “tống biệt” của Tố Hữu.Mặc dù là đề tài cũ,nhưng bài thơ vẫn mới mẻ bởi “Việt Bắc” ra đời trong cuộc chia tay đặc biệt giữa nhân dân Việt Bắc và cán bộ kháng chiến vào tháng 10/1954.

- Ra đời trong hoàn cảnh ấy, bài thơ không mang cảnh trạng của một cuộc chia ly với nỗi buồn đầy nước mắt, mà là nỗi niềm chia ly trong tình cảm giữa cán bộ và nhân dân sâu đậm ân tình.

- Đoạn thơ mở đầu của bài thơ là sự thể hiện tinh tế và sâu sắc những rung động trong trái tim của người đi và người ở trong giờ phút phân ly :

II. Thân bài:

      1. Toàn đoạn thơ có 8 câu, được viết theo thể thơ lục bát với âm điệu nhẹ nhàng tha thiết mang âm hưởng của ca dao dân ca, là lời ướm hỏi và sự giãi bày nỗi niễm, cảm xúc của cả người đi lẫn người ở lại.

     2 .

       a. Trước hết, mở đầu đoạn thơ là 4 câu  thơ đầu là lời ướm hỏi chân thành của Việt Bắc với cán bộ kháng chiến trong giây phút ban đầu của cuộc chia tay:  

         - Gịong thơ như chảy ra từ trong nguồn mạch của ca dao.

            + Cách xưng hô “mình- ta” cứ như lời bày tỏ tình yêu đôi lứa trong dân gian .Đại từ “mình” trong dân gian chỉ thể hiện ở cao trào của tình yêu khi hai con người hoá thân thành một. Ở đây, tác giả lấy phép màu nhiệm của tình yêu để cắt nghĩa, lý giải cho mối quan hệ gắn bó giữa các bộ với nhân dân.

           + Điệp ngữ và kết cấu câu hỏi tu từ “ mình về mình có nhớ”được láy lại 2 lần như khơi vào trong kỷ niệm của người đi và người ở.

           + Cách dùng những từ ngữ gợi ý niệm về thời gian “mười lăm năm…” làm cho nỗi nhớ càng như thăm thẳm .Con số mười lăm năm vừa mang nghĩa thực, vừa mang nghĩa hư ảo : đó là mười lăm năm các mạng. mười lăm năm chiến khu Việt Bắc nhưng đồng thời cũng là mười lăm năm gắn bó thuỷ chung giữa cán bộ kháng chiến với nhân dân Việt Bắc ( như mối tình Kim- Kiều qua bao nhiêu năm thử thách vẫn hướng về nhau).

          +Cách dùng hình ảnh gợi ý niệm về không gian “cây…núi”; “sông…nguồn” làm cho nỗi nhớ bồng bềnh, thăm thẳm . Các cặp hình ảnh “ cây-núi”; “sông-nguồn” cũng vừa mang nghĩa thực, vừa mang nghĩa ảo.--> gợi được không gian núi rừng Việt Bắc với những nét riêng, đặc thù. Ngoài ra, nó còn gợi lên tình cảm chung thuỷ trong mối quan hệ cội nguồn : Cán bộ từ dân mà ra. Nhớ về nhân dân, như nhớ về cội nguồn

 Cách liên tưởng so sánh trong bài thơ đã nới rộng về không gian của nỗi nhớ, làm cho kỷ niệm cứ được tuôn ra tầng tầng lớp lớp.      

   b.Tiếp theo, 4 câu sau là sự thể hiện tâm trạng bâng khuâng, lưu luyến, bịn rịn của người đi với người ở lại

 

   -Giây phút chia li trong tưởng tượng diễn ra cực kỳ sâu sắc với những cảm xúc ghìm nén trong tâm trạng của người đi :

 + Đại từ “ai” phiếm chỉ tạo nên một cõi mơ hồ, mông lung trong nỗi nhớ ( như cách bày tỏ trong ca dao : Ai về ai có nhớ ai…).

 + Những từ láy “ tha thiết, bâng khuâng, bồn chồn” diễn tả chính xác con sóng  lòng đang dấy lên trong tâm hồn nhà thơ lúc phân ly: lưu luyến, bâng khuâng, nuối tiếc.

 + Hình ảnh hoán dụ “Aó chàm” ( chỉ người Việt Bắc) đã thể hiện tình cảm gắn bó của nhà thơ với những người dân Việt Bắc giản dị, nghèo khổ mà sâu đậm ân tình.

 + Cách ngắt nhịp 3/3; 3/3/2 ở hai câu thơ cuối đoạn diễn tả mộc cách thân tình cái ngập ngừng , bịn rịn trong tâm trạng, trong cử chỉ của người đi kẻ ở.Kỷ vật trao rồi mà mà lòng vẫn quyến luyến không thể rời xa.

III. Kết bài :

    - Có thể nói, đây là đoạn thơ hay nhất của bản tình ca Việt Bắc, bởi lẽ :

         + Nhà thơ đã miêu tả rất đúng quy luật nỗi nhớ trong tình cảm của con người ở vào giờ phút chia li : nỗi nhớ nào cũng làm cho thời gian đằng đẵng và không gian mênh mông. Nhớ nhau , người ta tính từng khoảng cách. Có điều ở đây, chưa chia li mà đã nhớ. Người còn đấy, cảnh còn đây, mặt đối mặt mà lòng đã bâng khuâng , lưu luyến.

        + Dù miêu tả tình cảm mang tính chất chính trị, nhưng đoạn thơ không khô khan, trừu tượng bởi tác giả nắm vững quy luật của tình đời, tình người.

        Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa “ bày tỏ những suy nghĩ về nghệ thuật cũng như nhìn nhận đánh giá hiện thực và con người qua tình huống truyện đầy nghịch lí . Đó là sĩ Phùng bất ngờ phát hiện cảnh đắt “ trời cho”-cảnh chiếc thuyền ngoài xa giữa biển trời mù sương , khiến cho tâm hồn anh được thăng hoa trong cái đẹp , trong niềm hạnh phúc ngất ngây . Nhưng khi chiếc thuyền tiến gần vào bờ , anh lại bất ngờ chứng kiến cảnh bạo hành gia đình khiến cho anh sững sốt và kinh ngạc . Và rồi nghệ sĩ Phùng và chánh án Đẩu tìm cách giúp cho người đàn bà hàng chài thoát khỏi người chồng vũ phu nhưng họ lại bị ngỡ ngàng trước thái độ nhất quyết từ chối của người đàn bà tại tòa án huyện… Câu chuyện với nhiều nỗi niềm éo le , nghịch lý của người đàn bà giúp cho Phùng và Đẩ có những khám phá phát hiện mới mẻ , sâu sắc về đời sống và con người

       Người đàn bà trạc ngoài 40 tuổi một năm mình quen thuộc của người đàn bà hàng chài , cao lớn với những đường nét thô kệch , mụ rỗ mặt . Chị không tên , với cách gọi phiếm định là “ người đàn bà “ , “ mụ “ , “ chị ta “ . Tất cả ở chị hiện lên chị là một người phụ nữ lam lũ , mang sự nghèo đói , nhếch nhác khi hoàn cảnh gia đình vừa vất vả , vừa đông con lại đói nghèo triền miên “ có những năm biển động mất mùa cả nhà phải ăn xương rồng luộc chấm muối “ và chị phải thường xuyên chịu những trận đòn roi từ người chồng “ ba ngày một trận nhẹ , năm ngày một trận nặng “ . Trái với sự xấu xí , thô kệch của vẻ bề ngoài , ẩn sâu trong tâm hồn chị là một người phụ nữ cam chịu , nhẫn nhục , bao dung , độ lượng , thấu hiểu lẽ đời và thương con hết mực . Vì bị người chồng thường xuyên đánh đập nên người đàn bà bị mời lên toà án để giải quyết việc gia đình . Ở toà thái độ lúc đầu chị tỏ ra lúng túng , sợ sệt , tìm một góc tường để ngồi bệt xuống . Trước những lời khuyên của chánh  án Đẩu khuyên chị bỏ chồng vì anh thấy bất bình thay cho chị “ ba ngày một trận nhẹ , năm ngày một trận nặng “ , “ cả nước không có một người chồng nào như hắn “ ,  người đàn bà phản ứng dữ dội , chấp tay vái lia lại và xưng hô với quý tòa là con “ Quý toà bắt tội con cũng được , phạt tù con cũng được , đừng bắt con bỏ nó “ . Trước phản ứng quyết liệt đó của người đàn bà , Đẩu buộc phải thay đổi cách xưng hô và nội dung lời nói . Người đàn bà cũng thay đổi cách xưng hô , xưng chị gọi chú và giải bày cuộc đời mình với chánh án Đẩu và nghệ sĩ Phùng những nguyên nhân khiến chị không bỏ chồng cũng như nhẫn nhục , cam chịu đòn roi . Nguyên nhân khiến chị không bỏ chồng là do chị nhận thức được giá trị của bản thân mình xấu , không ai thèm lấy lại lỡ có mang với ông ấy nhưng ông ấy không chối bỏ chị mà lấy chị , do vậy chị coi ông ấy như một ân nhân . Chị nhận thức được vai trò trụ cột của người đàn ông trong gia đình “ đám đàn bà hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có người đàn ông để chèo chống phong ba , để cùng làm ăn nuôi nấng đặng một sắp con , nhà nào cũng trên dưới chục đứa “ . Và chị cũng nhận thức được những khoảnh khắc hạnh phúc của gia đình , không phải lúc nào vợ chồng cũng bất hòa mà cũng có lúc vui vẻ hòa thuận “ vui nhất là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no “ , “ đàn bà ở thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ không thể sống cho mình như ở trên đất được ! “ . Rõ ràng nguyên nhân khiến cho người đàn bà không bỏ chồng cũng chính là vì con . Nguyên nhân khiến chị nhẫn nhục , cam chịu những trận đòn roi là do chị nhận thức đúng bản chất của người chồng , ông ấy trước kia tốt hiền lành , chưa bao giờ đánh vợ “ Lão chồng tôi khi ấy là một anh con trai cục tính nhưng hiền lành lắm , không bao giờ đánh đập tôi “ , còn bây giờ do cái nghèo , cái khổ gây ra nên mỗi khi khổ quá lão lại mang tiếng chị ra đánh . Và chị coi những trận đòn ấy như một sự giải tỏa những phiền muộn trong lòng chồng , vì vậy đã cam chịu như một sự sẻ chia . Chị nhận thức cái xấu thì ảnh hưởng đến nhân cách của trẻ thơ , lúc bị chồng đánh chị không muốn cho các con biết vì sợ ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách của các con nên khi các con lớn , chị xin chồng mai mình lên bờ mà đánh . Có thể thấy người đàn bà không cam chịu một cách nông nổi , vô lý mà sâu sắc nhẫn nhục , thấu hiểu lẽ đời. Trên hết tất cả là vì con ,  không bỏ chồng cũng vì con và những nhục cam chịu đòn roi cũng vì con .  Ở người đàn bà hàng chài , ta thấy thấp thoáng bóng dáng người phụ nữ Việt Nam nhân hậu , độ lượng , bao dung , giàu đức hy sinh và lòng vị tha 

       Cùng với giọng văn trần thuật , tình huống truyện độc đáo với ý nghĩa khám phá , phát hiện cuộc sống . Tác giả đã lựa chọn ngôi kể , điểm nhìn thích hợp làm cho câu chuyện trở nên gần gũi , chân thật và có sức thuyết phục cao . Ngôn ngữ nhân vật sinh động phù hợp với tính cách , lời văn giản dị mà sâu sắc đa nghĩa . Truyện ngắn “ Chiếc thuyền ngoài xa “ thể hiện những chiêm nghiệm sâu sắc của tác giả về nghệ thuật và cuộc đời . Nghệ thuật chân chính phải luôn gắn bó với cuộc đời , vì cuộc đời . Người nghệ sĩ nhìn nhận cuộc sống , cuộc đời con người một cách toàn diện , sâu sắc . Tác phẩm đã gióng lên một hồi chuông báo động về tình trạng bạo hành gia đình và hậu quả khôn lường của nó 

-  Giới thiệu tác giả, tác phẩm, nhân vật người đàn bà làng chài.

a. Hoàn cảnh, số phận nhân vật:
- Xuất hiện trong một hoàn cảnh vô cùng éo le - là nạn nhân của bạo lực gia đình.
- Chị không có một cái tên cụ thể, tuổi trạc tầm 40 mươi, thân hình cao lớn, thô kệch, tấm áo bạc phếch và rách rưới.
- Ngày còn trẻ không lấy được chồng vì xấu xí, mãi về sau mới nên duyên với người chồng hiện tại.
- Cuộc sống của hai vợ chồng khó khăn, nghèo đói, đông con, có những tháng ròng biển động cả gia đình phải ăn cả xương rồng chấm muối.
- Liên tục gánh chịu sự dày vò, bạo hành của người chồng vũ phu.

* Tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng:
- Chấp nhận cuộc sống như địa ngục để các con được ăn no, có một mái nhà đầy đủ cả cha lẫn mẹ.
- Đưa thằng Phát lên bờ sống với ông nội vì không muốn con chứng kiến cảnh bố đánh mẹ, không muốn con bị tổn thương về tâm lí.
- Đau đớn, xót xa khi thấy con trai lao vào đánh bố => Điều đó đã để lại trong tim người đàn bà làng chài những nỗi đau, nỗi bất lực, vì không bảo vệ được tâm hồn trẻ thơ của con.

* Tấm lòng bao dung, nhân hậu, thấu hiểu lý lẽ:
- Đối với việc bị bạo lực gia đình chị chỉ thuật lại bằng chất giọng bình thản, đượm buồn, chất chứa trong đó là sự cam chịu, nhẫn nhục, không hề tỏ ra căm hận, giận dữ.
- Bào chữa cho gã chồng rằng chỉ bởi lẽ vì nghèo khổ quá, phải gánh gồng áp lực mưu sinh quá lớn, khiến cho chồng chị trở nên cục cằn, vũ phu.
- Tự nhận hết lỗi về mình, nghĩ rằng giá mà có được chiếc thuyền rộng hơn, “giá mà tôi đẻ ít đi”, thì có lẽ cuộc sống đã dễ thở hơn, và chồng chị cũng không trở nên đổ đốn, vũ phu.
- Luôn ghi nhớ cái ơn nghĩa cứu vớt cuộc đời chị khi xưa của người chồng.

* Sự thấu hiểu lý lẽ, tâm hồn sâu sắc:
- Chị hiểu tấm lòng của Phùng và Đẩu, hiểu được rằng họ muốn giành lại công bằng cho chị, tất cả chỉ vì muốn chị thoát khỏi cảnh bị bạo hành, để chị có một cuộc sống tốt hơn.
- Mở lòng giải thích, tâm sự bằng những lý lẽ giản đơn, mộc mạc, để tháo gỡ hết những khúc mắc trong lòng Phùng và Đẩu.
- Có lòng tự trọng sâu sắc, dù bị đánh những đòn roi đau đớn nhưng chị không kêu lấy một tiếng, thấy xấu hổ, nhục nhã khi bị thằng con trai chứng kiến cảnh mình bị đánh.

- Nêu cảm nhận chung.

Giới thiệu nhà văn Nguyễn Minh Châu, truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa và hai phát hiện của nghệ sĩ Phùng.

Nguyên nhân: trưởng phòng yêu cầu Phùng chụp tấm lịch nghệ thuật về thuyền và biển, Phùng đã tới một vùng biển từng là chiến trường cũ mà anh từng tham gia chiến đấu để phục kích.

Phát hiện ra một vẻ đẹp trời cho trên mặt biển sớm mờ sương, một cảnh đẹp mà cả đời bấm máy có lẽ anh chỉ bắt gặp được một lần: con thuyền kéo lưới đang tiến vào bờ, vài bóng người im phăng phắc. → Tất cả bức tranh đó từ đường nét đến ánh sáng đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thật đơn giản và toàn bích.

→ Bấm liên thanh một hồi hết một phần tư cuốn phim với cảm giác hạnh phúc tràn ngập tâm hồn. Dường như anh đã bắt gặp cái thiện, mĩ, thấy tâm hồn mình như được gột rửa, trở nên trong trẻo, tinh khôi bởi cái đẹp hài hòa, lãng mạn của cuộc đời.

Khi con thuyền tiến vào bờ, Phùng chứng kiến nghịch lí, đằng sau vẻ đẹp của con thuyền khi nãy là cảnh tượng gã thuyền chài lôi vợ mình lên bò đánh đập dã man, vừa đánh vừa hết lời mắng nhiếc, chửi rủa. → Chẳng phải là đạo đức, là chân lý của sự toàn thiện.

Nhưng chưa kịp thì ra can ngăn thì thằng Phác - con trai lão đàn ông đã kịp tới để che chở cho người mẹ đáng thương. Nó lặng lẽ đưa mấy ngón tay khẽ sờ trên khuôn mặt người mẹ, như muốn lau đi những giọt nước mắt chứa đầy trong những nốt rỗ chằng chịt.

→ Phùng cay đắng nhận ra rằng, đằng sau cái vẻ đẹp toàn bích, toàn thiện kia là những điều hết sức ngang trái, xấu xa và những nghịch cảnh trớ trêu của cuộc đời.

Khái quát lại giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản cũng như ý nghĩa hai phát hiện của nghệ sĩ Phùng.

*** MỞ BÀI

Nguyễn Minh Châu là một trong những nhà văn tiêu biểu của thời kì kháng chiến chống Mĩ. Nhà văn Nguyễn Khải đã từng đánh giá: “Nguyễn Minh Châu là người kế tục xuất sắc những bậc thầy của nền văn xuôi Việt Nam và cũng là người mở đường rực rỡ cho những cây bút trẻ tài năng sau này”. Đúng như vậy, với tác phẩm truyện ngắn “Chiếc thuyền ngoài xâ” in đậm phong cách tự sự - triết lý, đây là tác phẩm tiêu biểu cho xu hướng tiếp cận đời sống từ góc độ thế sự của nhà văn ở giai đoạn sáng tác thứ hai. 

Truyện ngắn ra đời trong hoàn cảnh đất nước trong công cuộc đổi mới, cuộc sống kinh tế có nhiều mặt trái và tồn tại khiến người ta cảm thấy băn khoăn. Lúc đầu, truyện được in trong tập “Bến quê” (1985) và sau đó được Nguyễn Minh Châu lấy làm tên chung cho một tuyển tập truyện ngắn in vào năm 1987. Trong tác phẩm này, hình ảnh người đàn bà hàng chài chính là tâm điểm cho câu chuyện. Phẩm chất cao đẹp của người đàn bà được tác giả thể hiện rõ qua đoạn trích sau :

“Người đàn bà bỗng chép miệng,.....

... Vui nhất là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no”
*** THÂN BÀI

Sau vài nét gợi tả thì hình ảnh của người đàn bà hàng chài với “một thân hình quen thuộc của đàn bà vùng biển, cao lớn với những đường nét thô kệch. Mụ rỗ mặt khuôn mặt mệt mỏi sau một đêm thức trắng kéo lưới, tái ngắt, dường như đang buồn ngủ” được hiện lên. Những nét gợi tả này khiến ta cảm nhận được bà là người lao động lam lũ, rất chịu thương chịu khó… thế nhưng cái nghèo vẫn cứ bủa vây lấy gia đình của bà. Cái nghèo ấy còn được thể hiện qua “tấm áo bạc phếch có miếng vá, nửa thân dưới ướt sũng”. Từ cách ứng xử cho đến cách đi đứng và tiếp tục “tìm đến một góc tường để ngồi” càng khiến mụ ta trở nên đáng thương một cách tội nghiệp. 

Việc bà ở tòa án huyện đó là câu chuyện về một cuộc đời nhiều bí ẩn và trái ngang của một người đàn bà hàng chài nghèo khổ và suốt đời lam lũ. Theo lời mời của Đẩu - một chánh án tại toà án huyện, người đàn bà hàng chài đã có mặt ở toà án huyện. Người đàn bà dứt khoát từ chối trước lời đề nghị và giúp đỡ của Đẩu và Phùng. Bà đau đớn. chấp nhận đánh đổi bằng mọi giá để không bỏ lão chồng vũ phu của mình cho dù “quý tòa bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được”. Bởi hơn ai hết, bà hiểu rằng con của bà cần có một gia đình đủ đầy cả cha và mẹ. Bởi: “Chòng chành như nón không quai/ Như thuyền không lái, như ai không chồng”. Tại đây, bà kể về cuộc đời của mình và gián tiếp giải thích lý do tại sao mình nhất quyết không thể bỏ chồng.

Đầu tiên, gã chồng ấy chính là chỗ dựa quan trọng và duy nhất trong cuộc đời những người hàng chài như ba. Đặc biệt là khi biển động, bão táp, phong ba. Thứ hai, là chị cần và không thể xa hắn, bởi vì còn phải cùng nhau nuôi những đứa con nhỏ dại.  Và cuối cùng, chính là những khoảnh khắc vui vẻ, gia đình hòa thuận trên thuyền đã khiến chị muốn gắn bó và ở lại bên chồng.

Nếu như lúc ban đầu mới đến toà, người đàn bà hàng chài tỏ ra sợ sệt, lúng túng, một cái lạy quý toà, hai cái lạy quý toà. Nhưng sau khi nghe lời khuyên của chánh án Đầu thì trở nên mạnh dạn và chủ động hơn. “Các chú đâu phải người làm ăn (…) cho nên các chú đâu có biết cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọc (…)bởi các chú không phải là đàn bà, chưa bao giờ các chú biết như thế nào là nỗi vất vả của người đàn bà trên một chiếc thuyền không có đàn ông” - chị bác bỏ tức khắc lời đề nghị của vị chánh án Đẩu và của nhà báo Phùng. Lần này, bà không còn xưng hô “con – quý toà” mà tự xưng mình là “chị” và gọi “các chú”. Nguyên nhân của thay đổi ấy chính là vì chị đã cảm nhận thấy thiện ý của hai người? Hay đơn giản là sự cảm thông của chị trước sự nông nổi, ngây thơ, không hiểu hết của họ?

Người đàn bà hàng chài tuy thất học nhưng không tối tăm, ngược lại bà lại rất thấu hiểu lẽ đời, thấu hiểu một cách sâu sắc. Bà hiểu thiện chí của chánh án Đẩu  và nghệ sĩ Phùng khi khuyên bà bỏ người chồng vũ phu, tàn bạo. Song bà càng ngày càng hiểu hơn cuộc sống trên sông nước. Bà bước ra từ cuộc đời nhọc nhằn và lam lũ một chân lý mộc mạc nhưng thấm vị mặn của cuộc sống đời thường: “đám đàn bà hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có đàn ông để chèo chống khi phong ba”. Cuộc sống thực tế như vậy, cần có một người đàn ông để chống chọi, để làm  một chỗ dựa, dù đó là người chồng vũ phu. Bà cũng hiểu được rằng được làm mẹ là một niềm tự hào: “Ông trời sinh ra đàn bà là để đẻ con, rồi nuôi con cho đến khi khôn lớn cho nên phải gánh lấy cái khổ”.

*** KẾT BÀI

Cuộc sống của người đàn bà ấy tuy đau khổ quá nhiều và hạnh phúc thì quá hiếm. Chính vì điều này mà bà rất nâng niu những giây phút vợ chồng con cái vui vẻ hòa thuận bên nhau. Niềm vui lớn nhất của người đàn bà là “lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no”. Với những kiếp người nhọc nhằn đó nói đến niềm vui quá ư là xa xỉ. Sự tận tụy hi sinh cho chồng, cho con chính là niềm vui lớn nhất đối với người phụ nữ. Đây chính là sức mạnh mạnh mẽ nâng đỡ người đàn bà: “Lần đầu tiên trên gương mặt xấu xí của mụ chợt bừng sáng lên một nữ cười.”  Quan niệm hạnh phúc của người ta nhiều khi thật giản đơn, khát vọng hạnh phúc nhỏ bé quá mà vẫn nằm ngoài tầm tay của họ. 

 

 

      Truyện ngắn ra đời trong hoàn cảnh đất nước trong công cuộc đổi mới, cuộc sống kinh tế có nhiều mặt trái và tồn tại khiến người ta cảm thấy băn khoăn. Lúc đầu, truyện được in trong tập “Bến quê” (1985) và sau đó được Nguyễn Minh Châu lấy làm tên chung cho một tuyển tập truyện ngắn in vào năm 1987. Trong tác phẩm này, hình ảnh người đàn bà hàng chài chính là tâm điểm cho câu chuyện. Nhân vật này được xuất hiện chủ yếu trong sự phát hiện thứ hai của Phùng về chiếc thuyền ngoài xa và trong chính tòa án huyện khi chị kể về cuộc đời của mình.

       Sau vài nét gợi tả thì hình ảnh của người đàn bà hàng chài với “một thân hình quen thuộc của đàn bà vùng biển, cao lớn với những đường nét thô kệch. Mụ rỗ mặt khuôn mặt mệt mỏi sau một đêm thức trắng kéo lưới, tái ngắt, dường như đang buồn ngủ” được hiện lên. Những nét gợi tả này khiến ta cảm nhận được bà là người lao động lam lũ, rất chịu thương chịu khó… thế nhưng cái nghèo vẫn cứ bủa vây lấy gia đình của bà. Cái nghèo ấy còn được thể hiện qua “tấm áo bạc phếch có miếng vá, nửa thân dưới ướt sũng”. Từ cách ứng xử cho đến cách đi đứng và tiếp tục “tìm đến một góc tường để ngồi” càng khiến mụ ta trở nên đáng thương một cách tội nghiệp. 

      Việc bà ở tòa án huyện đó là câu chuyện về một cuộc đời nhiều bí ẩn và trái ngang của một người đàn bà hàng chài nghèo khổ và suốt đời lam lũ. Theo lời mời của Đẩu - một chánh án tại toà án huyện, người đàn bà hàng chài đã có mặt ở toà án huyện. Người đàn bà dứt khoát từ chối trước lời đề nghị và giúp đỡ của Đẩu và Phùng. Bà đau đớn. chấp nhận đánh đổi bằng mọi giá để không bỏ lão chồng vũ phu của mình cho dù “quý tòa bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được”. Bởi hơn ai hết, bà hiểu rằng con của bà cần có một gia đình đủ đầy cả cha và mẹ. Bởi: “Chòng chành như nón không quai/ Như thuyền không lái, như ai không chồng”. Tại đây, bà kể về cuộc đời của mình và gián tiếp giải thích lý do tại sao mình nhất quyết không thể bỏ chồng.

      Đầu tiên, gã chồng ấy chính là chỗ dựa quan trọng và duy nhất trong cuộc đời những người hàng chài như ba. Đặc biệt là khi biển động, bão táp, phong ba. Thứ hai, là chị cần và không thể xa hắn, bởi vì còn phải cùng nhau nuôi những đứa con nhỏ dại.  Và cuối cùng, chính là những khoảnh khắc vui vẻ, gia đình hòa thuận trên thuyền đã khiến chị muốn gắn bó và ở lại bên chồng.

Nếu như lúc ban đầu mới đến toà, người đàn bà hàng chài tỏ ra sợ sệt, lúng túng, một cái lạy quý toà, hai cái lạy quý toà. Nhưng sau khi nghe lời khuyên của chánh án Đầu thì trở nên mạnh dạn và chủ động hơn. “Các chú đâu phải người làm ăn (…) cho nên các chú đâu có biết cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọc (…)bởi các chú không phải là đàn bà, chưa bao giờ các chú biết như thế nào là nỗi vất vả của người đàn bà trên một chiếc thuyền không có đàn ông” - chị bác bỏ tức khắc lời đề nghị của vị chánh án Đẩu và của nhà báo Phùng. Lần này, bà không còn xưng hô “con – quý toà” mà tự xưng mình là “chị” và gọi “các chú”. Nguyên nhân của thay đổi ấy chính là vì chị đã cảm nhận thấy thiện ý của hai người? Hay đơn giản là sự cảm thông của chị trước sự nông nổi, ngây thơ, không hiểu hết của họ?

Người đàn bà hàng chài tuy thất học nhưng không tối tăm, ngược lại bà lại rất thấu hiểu lẽ đời, thấu hiểu một cách sâu sắc. Bà hiểu thiện chí của chánh án Đẩu  và nghệ sĩ Phùng khi khuyên bà bỏ người chồng vũ phu, tàn bạo. Song bà càng ngày càng hiểu hơn cuộc sống trên sông nước. Bà bước ra từ cuộc đời nhọc nhằn và lam lũ một chân lý mộc mạc nhưng thấm vị mặn của cuộc sống đời thường: “đám đàn bà hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có đàn ông để chèo chống khi phong ba”. Cuộc sống thực tế như vậy, cần có một người đàn ông để chống chọi, để làm  một chỗ dựa, dù đó là người chồng vũ phu. Bà cũng hiểu được rằng được làm mẹ là một niềm tự hào: “Ông trời sinh ra đàn bà là để đẻ con, rồi nuôi con cho đến khi khôn lớn cho nên phải gánh lấy cái khổ”.

      Cuộc sống của người đàn bà ấy tuy đau khổ quá nhiều và hạnh phúc thì quá hiếm. Chính vì điều này mà bà rất nâng niu những giây phút vợ chồng con cái vui vẻ hòa thuận bên nhau. Niềm vui lớn nhất của người đàn bà là “lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no”. Với những kiếp người nhọc nhằn đó nói đến niềm vui quá ư là xa xỉ. Sự tận tụy hi sinh cho chồng, cho con chính là niềm vui lớn nhất đối với người phụ nữ. Đây chính là sức mạnh mạnh mẽ nâng đỡ người đàn bà: “Lần đầu tiên trên gương mặt xấu xí của mụ chợt bừng sáng lên một nữ cười.”  Quan niệm hạnh phúc của người ta nhiều khi thật giản đơn, khát vọng hạnh phúc nhỏ bé quá mà vẫn nằm ngoài tầm tay của họ. 

Qua tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa, chúng ta có thể khẳng định rằng tài năng của Nguyễn Minh Châu trong việc miêu tả nhân vật người đàn bà hàng chài ở tòa án huyện. Chỉ thông qua hình ảnh một nhân vật người đàn bà trong truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa mà người đọc dường như được chứng kiến cảnh đời của biết bao nhiêu người phụ nữ Việt Nam trong  mọi thời đại. Với tấm lưng bạc phếch, hay ánh mắt cam chịu, nụ cười hạnh phúc khi họ lặng lẽ nhìn những đứa con của mình, có lẽ sẽ đọng lại sâu trong tâm trí độc giả. Qua đó, tác giả đã gửi gắm sự cảm thương, xót xa cho số phận những người đàn bà bị đánh đập, bị đói nghèo. Đồng thời tác giả cũng thể hiện sự tự hào là trân trọng những vẻ đẹp tâm hồn của người đàn bà.

      

Khi đọc "Chiếc thuyền ngoài xa", chúng ta thấy nhân vật người đánh cá do tác giả thể hiện là một phụ nữ trạc 40 tuổi. Và khi nói về nhân vật này, Nguyễn Minh Châu không gọi anh ta với một cái tên cụ thể là ai. không có người thân, chỉ thỉnh thoảng được kêu: "mẹ", "ngư ông". Không phải tự nhiên mà tác giả không đặt tên cho nhân vật của mình, đó là một dụng ý nghệ thuật sâu sắc: ông muốn nói rằng đây chính là một. người phụ nữ yếu đuối, bất hạnh và cần được thông cảm, chia sẻ. Người đàn bà đánh cá có hình hài của một người phụ nữ miền biển quen thuộc, với nhiều đường nét sần sùi, vết sẹo trên khuôn mặt nhợt nhạt, hốc hác và mỏi mệt vì một đêm dài vất vả kéo "lưới". Đây có lẽ là hình ảnh nói lên gánh nặng của cuộc đời nhiều sóng gió. ở biển anh đã cướp đi tất cả thứ của anh: tình yêu, sự lạc quan và đầy nghị lực. Vẻ đẹp ấy còn thể hiện cả qua trang phục, đó là tấm lưng áo đã sờn, rách tơi tả và nửa thân dưới ướt sũng. nó cũng được thể hiện ở hình thức: "ngại, xấu hổ", "chọn một góc để ngồi" khi hầu tòa. Thậm chí, khi đã thành phu nhân, chị Dậu phải đến lần thứ hai thì chị mới "ra mép ghế thu mình xuống". Có thể đó là một sự nhầm lẫn của con người. Người nghèo luôn thấy sự hiện diện của mình trên cuộc đời này là vô nghĩa, họ cảm thấy bất lực, xem thường số phận, vì vậy muốn hạn chế những rắc rối và phiền phức do mình có thể gây nên cho nhiều người.

Nguyễn Minh Châu không chỉ đi sâu vào tạo hình nhân vật mà đi sâu vào câu chuyện thực tế về cuộc đời bi kịch của người đàn bà hàng chài, ngòi bút thấm đẫm tinh thần nhân văn. Trong nỗi bất hạnh mà người phụ nữ khiến người đọc mang tới, ấn tượng sâu sắc nhất là thái độ phục. Khi lái xe qua nhà kho bị hỏng và khi tiếp cận chiếc xe, người phụ nữ "dừng lại nhìn ra trước rồi giơ tay lên gãi hay xoa đầu, nhưng từ đó nhìn vào trong, bạn có thể thấy đó là một nơi rất quen thuộc. Một sự quen thuộc đáng sợ với chị là việc đánh đập của chồng: nhẹ thì ba ngày, nặng thì năm ngày. Như một tên tội phạm đang chờ đợi điều không qua được, đôi mắt gục xuống đôi chân mỏi nhừ. Đó là thái độ của một người làm tròn nghĩa vụ một cách bình tĩnh, không than vãn, không oán trách và không tức giận. Người đánh cá không chỉ bị hành hạ về thể chất đến kiệt sức sau một đêm kéo lưới mà còn chịu đựng nỗi đau bị chồng đánh đập dã man hoặc bị tra tấn dã man. hãy nỗi đau tinh thần, sự non nớt và nỗi sợ của những đứa con bị tổn thương khi chứng kiến mặt tối của cuộc đời. Cần miêu tả hình ảnh người mẹ vừa khóc vừa phải "vỗ tay nhiều lần cho con biết không làm trái lương tâm".

Nguyễn Minh Châu bày tỏ sự xót thương đối với những đau đớn cùng cực của người đánh cá. Nhưng anh vẫn mang gánh nặng cơm ăn áo mặc, cuộc sống nghèo bị cuốn vào vòng quay khó khăn. Trước năm 1975, những khi biển động, cả gia đình thường ăn đĩa xương rồng luộc chấm muối. Khi cuộc cách mạng làm cuộc sống giảm bớt khó khăn, nhưng mối lo về thực phẩm lại tiếp tục. Nguyễn Minh Châu, từ thân phận của một cô gái đánh cá, muốn gợi cho người đọc những suy nghĩ: Cuộc chiến chống nghèo đói, lạc hậu, bạo lực sẽ mạnh mẽ và quyết liệt hơn cuộc chiến chống giặc ngoại xâm. Chỉ trừ khi thoát được nghèo đói, nếu không thì con người sẽ vẫn phải sống chung với cái xấu, cái lạc hậu. Chúng ta đã đổ xương máu bao năm mới giành được độc lập, tự do trong cuộc đấu tranh giành sự sống của toàn nhân loại. Nhưng chúng ta sẽ tiếp tục làm gì trong cuộc đấu tranh giành quyền sống của mỗi con người, cung cấp cơm ăn, áo mặc và ánh sáng văn hoá cho thấy có rất nhiều người đang sống trong sự đói nghèo, bẩn thỉu. Nếu đã từng yêu thích nhân vật nữ trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu thì sẽ không ở đâu yếu tố "nữ cường" thăng hoa một cách đẹp đẽ như ở người đàn bà đánh cá này. Vẻ đẹp tiềm ẩn mà người đọc cảm nhận được trước tiên ở người đàn bà hàng chài là vẻ đẹp của sự hiểu biết. Đẩu và Phùng trở thành những kẻ ngốc nghếch, nông nổi khi nói chuyện với một người đàn bà đánh cá quê mùa, ít học không hiểu hết lẽ đời. Đẩu và Phùng coi người chồng mình là kẻ ác nhất, những người đàn bà hàng chài đã cho chị hiểu sâu về cuộc đời. Chị kể: Chồng chị vốn là người con trai tử tế, hiền lành nhưng khi vướng vào vòng lao lý, bế tắc rồi trở nên bệnh hoạn, thô lỗ. Đó là một cái nhìn tinh tế, một sự hiểu biết về quy luật của cuộc sống. Anh cũng chỉ mặt Đẩu và Phùng thiếu thật: "Lòng các anh không phải là công nhân nên không hiểu được phẩm chất của người thợ".

Người đàn bà đánh cá đã chỉ rõ một sự thật cay đắng: Họ cần một người chống lại kẻ thù cho dù dã man và tàn bạo đến thế nào. Như vậy, cô đã cho Phùng và Đẩu thấy được thách thức kép của cuộc mưu sinh trên biển với thân phận người phụ nữ luôn khó khăn và tiềm ẩn nhiều hiểm nguy đang rình rập. Nữ ngư dân cũng gây chú ý bởi sự thất bại trong hoạt động của Đảng và chính quyền cách mạng. Bà cho rằng, dù cách mạng cách mạng đã cho đất đai nhưng không có ai sinh sống ở đấy và họ phải từ bỏ nghề bởi vì sự tồn tại của gia đình gắn liền với nghề. Tiếng thở dài của chị Dậu, câu nói đầy lo âu và băn khoăn của Phùng, nỗi thất vọng của bà khi cả hai nhận thấy rằng các giải pháp bắt nguồn từ lòng nhân ái và mục đích cao đẹp của gia đình là vô nghĩa. Làm điều này đã tạo ra một sự khác biệt với người ngư dân bình thường, hiểu đời, hiểu người, hiểu cái có thể và cái không. Chiều sâu của tác phẩm làm người đọc say đắm nhưng cũng làm đau đáu một kiếp người. Người đánh cá chấp nhận việc đánh đập dã man của chồng bởi vì anh ấy ngu. Có lỗi gì với chồng, chị không chỉ cần một người đàn ông trên thuyền và phải chịu đựng việc bị đánh đập như cách để giúp chồng quên đi nỗi khổ, nỗi đau chất chứa trong lòng. người đánh giày. con tim. Đó là hành động của một người hiểu rõ trách nhiệm và nghĩa vụ của bản thân và cố gắng hoàn thành chúng dù nghĩa vụ và nghĩa vụ của người chồng là không hợp lý.

Bên cạnh việc hiểu nỗi đau của chồng, người ngư dân cũng mang những suy nghĩ "ước gì mình sinh ra" hay "ước gì mua được con thuyền lớn hơn". Đẩu và Phùng dù ngạc nhiên và khó chịu với tính phục tùng, nhường nhịn của chồng, nhưng họ cũng bất ngờ trước tấm lòng nhân ái, khoan dung của con người khi nhận thấy kết quả của thái độ này. người đánh cá. Làm mẹ được chị em nhận thức rõ như một thiên chức của người phụ nữ "chúng ta là những người phụ nữ và những người lái đò nên phải sống cho con mà không phải sống với bản thân". Nhưng tình thương yêu con quá mức đã khiến cô phải chịu sự bạo hành của chồng chỉ bởi cô mong muốn có một người đàn ông tốt và biết chăm lo gia đình mình để nuôi dạy các con thành người. Cũng lo gia đình bạo lực, bị chồng lôi lên bờ đánh và sợ con làm điều dại dột với cha nên người đàn ông này đã phải thả cậu con trai bé bỏng của anh vào bờ. Tôi muốn về trần gian để sống với ông mình. Ở người phụ nữ giản dị đó có "bề dày hiểu biết lẽ đời bên cạnh cái đau đớn cũng như tình thương yêu của các con dường như không hề xuất hiện". Khi chứng kiến bức tượng tàn ác ấy, người phụ nữ "khóc thét" tên con và "chắp tay lạy tạ" vì sợ con chết những người khác cũng giận dữ ôm vào con giữa bóng tối. sự đau khổ. Khóc cho con, khóc lòng mẹ đau khổ và nhục nhã. Anh đau đớn khi anh đã làm hại con trai tôi và cũng là lý do khiến anh bị thương. Trong các giây phút cuối cùng trên thuyền, "gương mặt xám bỗng nở bừng thành một nụ cười". Đây là ánh sáng của tình mẹ, là vẻ đẹp của cuộc sống, tất cả niềm vui và cái đau của nó được bắt nguồn từ "khi tôi sung sướng nhất, khi nhìn thấy con mình đã ăn xong".

Qua hình tượng người đàn bà hàng chài đã gợi nên một người phụ nữ Việt Nam đôn hậu, dịu dàng và đảm đang, có đức hy sinh như "biết hy sinh mấy lời" của Tố Hữu. Người phụ nữ này đã lưu lại ấn tượng sâu đậm bao năm sau, khi nhớ về tấm "ảnh con thuyền ngoài khơi" và lúc nào nghệ sĩ Phùng cũng thấy người phụ nữ đó đã đi qua từ bức ảnh trong đám đông. đồ đồng. Nguyễn Minh Châu là hình ảnh của những con người nghèo khổ không thấy gì trong cuộc sống giản dị thường ngày. Họ đấu tranh với nhiều thứ, không phải cho bản thân mà còn cả những người thân yêu thương của họ.

Với nhiều nét đẹp về ngoại hình đến cử chỉ, lời nói và hành động. Nhân vật người đàn bà hàng chài đã thành biểu tượng không thể phai để Nguyễn Minh Châu chuyển tải tư tưởng văn hoá sâu xa của ông. Màu cho các câu chuyện cổ tích. Cảm thông, thương xót trước những số phận éo le của biết bao con người đang sống cảnh nghèo đói, cơ cực và tàn nhẫn. Màu bày tỏ niềm tin, trân trọng các phẩm chất cao đẹp về tâm hồn, nhân cách của một con người biết bao dung và độ lượng.

Câu chuyện bắt đầu khi Phùng được trưởng phòng yêu cầu chụp một bức ảnh nghệ thuật về thuyền và biển cho bộ lịch mới. Vậy là anh được đề nghị đi thực tế để bổ sung và anh đã chọn nơi chiến trường xưa mình đã từng chiến đấu để vừa lấy tư liệu vừa thăm người bạn thân tên Đẩu đang làm chánh án Tòa án huyện ở đây.

Sau bao ngày “phục kích” trên bãi biển thế nhưng Phùng chưa có bức ảnh nào làm anh ưng ý. Cho đến một hôm khi trời còn mù sương và lác đác mưa, Phùng đã phát hiện ra một con thuyền tuyệt đẹp ở ngoài xa đang dần tiến vào bờ. Ít có người nghệ sĩ nào lại có được những phút giây thăng hoa như thế trong cuộc đời của mình.

Cái đẹp không kéo dài, vậy nên Phùng đã “gác máy lên bánh xích của chiếc xe tăng hỏng bấm “liên thanh” một hồi hết một phần tư cuộn phim, thu vào chiếc Pra-ti-ca cái khoảnh khắc hạnh phúc tràn ngập tâm hồn mình, do cái đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh mang lại”. Thế nhưng, anh lại không biết rằng, sau vẻ đẹp đó lại không “đơn giản”. Vẻ đẹp đó chứa đựng một sự thật đau đớn về số phận của những con người lao động nghèo nơi làng chài này. Và đó chính là phát hiện thứ hai của anh trong chuyến đi này, mang lại cho anh một cái nhìn mới về cuộc đời, bài học về trách nhiệm của người nghệ sĩ.

Thời gian xoay vần, bức tranh không còn sự tĩnh lặng nữa, thay vào đó là sự chuyển động. Và cái đẹp mà Phùng vừa tưởng là “đạo đức” kia chợt bị câu quát “Cứ ngồi im đấy. Động đậy tao giết cả mày giờ” phá tan nát. Bức tranh “toàn bích” kia lại bị xé toang bởi hình ảnh của hai con người bước ra từ chiếc thuyền trong mơ ấy. Hai con người mang đầy dáng vẻ “thô kệch, xấu xỉ”, điển hình của những con người vùng biển bước đi chậm rãi tiến vào bờ. Người đàn bà “cao lớn, với những đường nét thô kệch. Mụ rỗ mặt”, khuôn mặt xám xịt “mệt mỏi sau một đêm thức trắng kéo lưới, tái ngắt”,còn người đàn ông với “tấm lưng rộng và cong như một chiếc thuyền. Mái tóc tổ quạ. Lão đi chân chữ bát” và “đôi mắt đầy vẻ độc dữ” dường như muốn đâm thủng tấm lưng của người đàn bà đi trước. So với vẻ đẹp của con thuyền thì cảnh tượng ấy thật “thảm hại” làm sao!

Thế nhưng, đó chẳng phải là điều khủng khiếp nhất mà Phùng thấy sau vẻ đẹp như mơ kia, điều khủng khiếp nhất là khi Phùng phải chứng kiến một cảnh bạo lực tưởng chừng như thời trung cổ. Người đàn ông “rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy ngày xưa” rồi thẳng tay “quật tới tấp vào lưng người đàn bà” và rít lên những tiếng oán hận “mày chết đi cho ông nhờ. Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ”. Một cảnh tượng khủng khiếp cứ thế diễn ra trước mắt người nghệ sĩ, ngay sau bức tranh đẹp tuyệt vời mà anh vừa định nghĩa bằng “đạo đức”. Thế nhưng, mặc người đàn ông đánh đập, gào thét trong oán hận, người đàn bà vẫn cam chịu đến nhẫn nhục “không hề kêu một tiếng, không chống trả, cũng không tìm cách chạy trốn”.

Lúc đó, Phùng đã kinh ngạc tới mức “đứng há mồm ra nhìn” bởi lẽ khung cảnh tĩnh lặng trên con thuyền của buổi bình minh vẫn còn khiến anh ngây ngất. Và có lẽ, khi chứng kiến cảnh tượng đó, Phùng đã ngỡ ngàng đến mức không kịp trở tay như thế. Và càng ngạc nhiên tột độ hơn, khi cái bóng của thằng bé Phác - con của vợ chồng người đàn bà hàng chài chạy đến bên mẹ “như một viên đạn trên đường lao tới đích nhắm”. Nó đã dùng hết sức lực của mình “giành lấy chiếc thắt lưng, (…) vung chiếc khoá sắt quật vào khuôn ngực trần” của cha nó.

Chỉ vừa mới choáng ngợp trước cảnh đẹp của thiên nhiên, thì giờ đây là cảm giác không thể tin nổi khi phải chứng kiến một cảnh tượng khủng khiếp nhất trong đời sống. Một người lính như Phùng có gì chưa từng chứng kiến, kể cả cái chết, nhưng những cảnh tượng đau lòng chồng đánh vợ, con đánh cha diễn ra trước mắt khiến anh không thể tin được lại vẫn còn ngay cả khi đất nước đã hòa bình.

Thế nhưng, hiện thực vẫn là hiện thực, chiến tranh đã qua đi, ác liệt đã qua đi nhưng cái đói, cái nghèo thì vẫn còn. Hai vợ chồng người đàn bà hàng chài ấy đã bị cuộc sống mưu sinh bức ép mà dẫn tới cảnh tượng bạo lực khủng khiếp như Phùng đã chứng kiến. Thêm vào đó, việc sinh đẻ nhiều làm cho cái vòng đói nghèo mãi luẩn quẩn, không có lối thoát.

Phát hiện thứ hai của Phùng là cảnh tượng bạo lực gia đình, một cảnh tượng mà những tưởng đã dần dần chấm dứt sau chiến tranh. Từ đó, Nguyễn Minh Châu muốn chỉ ra rằng đằng sau vẻ đẹp tuyệt bích, đôi khi lại là những cảnh tượng đau lòng vô cùng. Người nghệ sĩ phải là người đi sâu, tìm tòi được cái góc khuất phía sau vẻ đẹp đó, chứ không phải hời hợt, nông cạn trong cái đẹp bề ngoài. Cái đẹp và cái xấu xa đôi khi chỉ cách nhau một tấm màng mỏng và người làm nghệ thuật phải biết khai thác cả những vấn đề xấu xa để đi sâu tìm hiểu con người, số phận và tâm hồn của họ.

Phát hiện của nhân vật Phùng là hai phát hiện mang tính trái ngược. Thế nhưng chính điều đó lại làm nổi bật lên chủ đề của tác phẩm cũng như dụng ý mà tác giả muốn gửi gắm. Cuộc sống là một bài học mà chúng ta phải lật giở từng trang, hiểu sâu về nó, chứ không phải chỉ ngắm nhìn qua cái vẻ ngoài đẹp tuyệt mỹ. Và người nghệ sĩ là người có trách nhiệm khám phá mọi góc cạnh của cuộc đời, của con người để hiểu thấu họ.

Người đàn bà làng chài xuất hiện trong một hoàn cảnh vô cùng éo le, ấy là trong một cuộc bạo lực gia đình, mà chị là nạn nhân, một nạn nhân im lặng chịu đựng, nhẫn nhục hứng cơn mưa đòn roi từ gã chồng vũ phu. Nguyễn Minh Châu đã phác họa nên một hình tượng nhân vật tiêu biểu cho nhiều số phận phụ nữ sống tại miền biển nhiều nắng và gió, chị không có một cái tên cụ thể, tuổi trạc tầm 40 mươi, đã đi quá phân nửa cuộc đời, thân hình cao lớn, thô kệch, tấm áo bạc phếch và rách rưới, “khuôn mặt mệt mỏi vì thức trắng sau một đêm thức kéo lưới, tái ngắt và dường như đang buồn ngủ”. 

Đi sâu vào cuộc đời người phụ nữ này ta mới thấy chị đã có một chặng đường đầy khó khăn và vất vả, những bước chân nặng nề, mệt nhọc lội qua bãi phá, đi thật xa khỏi con thuyền để cho người chồng xả giận, tất cả đều có những nguyên nhân thật xa xôi. Ngày còn trẻ chị cũng là con gái nhà khá giả, có cuộc sống êm đềm, nhưng thật bất hạnh thay một cơn đậu mùa đã để trên khuôn mặt chị những nốt rỗ xấu xí, cùng với vóc dáng cao lớn thô kệch, mà đối với người phụ nữ sinh ra với ngoại hình không mấy xinh đẹp là một trong những thiệt thòi, cũng là khởi nguồn của nhiều đau khổ. Chính vì lẽ đó khi lớn lên chị đã phải chịu cảnh quá lứa lỡ thì vì không lấy được chồng, mãi về sau mới nên duyên với anh thợ kéo lưới, chính là người chồng hiện tại. Thế nhưng vì chiến tranh, cuộc sống của hai vợ chồng lại càng trở nên khó khăn, đến khi hòa bình lập lại, thì gia đình người đàn bà làng chài vẫn chưa thoát khỏi cái cảnh nghèo đói chỉ vì nhà đông con quá, mà thuyền lại chật, có những tháng ròng biển động cả gia đình phải ăn cả xương rồng chấm muối. 

Sự bất hạnh của người đàn bà hàng chài ngoài sự thiếu thốn về vật chất, lam lũ suốt mấy chục năm dài còn nằm ở những nỗi thống khổ trong tâm hồn. Chị phải liên tục gánh chịu sự dày vò, bạo hành của người chồng vũ phu cùng với những lời nói cay nghiệt, độc ác thốt ra từ người đàn ông đã đi cùng chị hơn nửa cuộc đời, đã có với nhau hàng chục mặt con. 

Vẻ đẹp đầu tiên và sáng rõ nhất của người đàn bà làng chài ấy là tình mẫu tử thiêng liêng, sâu đậm với những đứa con của mình. Cả Phùng và Đẩu dường như tức điên vì sự vô lý rành rành khi người đàn bà làng chài van xin để không phải ly hôn với người chồng vũ phu. Thế nhưng chỉ đến khi chị rũ bỏ vẻ rụt rè, ngại ngùng để tâm sự về cuộc đời mình, người ta mới hiểu được, có những thứ không phải cứ muốn là được và trên cuộc đời này không phải lúc nào công lý và pháp luật cũng có thể giải quyết hết bất hạnh cho con người. Người đàn bà làng chài không sống vì mình, chị sống vì những đứa con mà chị đã mang nặng đẻ đau chín tháng mười ngày, chúng nó đều đang tuổi ăn, tuổi lớn, đang trông chờ bàn tay lao động của cha mẹ, mang về cho chúng miếng cơm manh áo để trưởng thành. Chị mở lòng bằng câu nói khiến cả hai người đàn ông đang hùng hổ muốn đòi công bằng cho chị phải nín lặng “các chú đâu phải người làm ăn…cho nên các chú đâu có hiểu được cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọc”. 

Gia đình chị dựa vào việc đánh bắt để kiếm sống thế nhưng một mình chị là phận đàn bà làm sao chèo chống nổi, chính vậy chị cần một người đàn ông làm trụ cột để gồng gánh những ngày biển động bão bùng. Dù rằng cái kẻ vũ phu ấy có làm tổn thương chị, thế nhưng hắn vẫn ra sức lao động, cùng chị nuôi các con, nếu không có chồng rồi chị biết làm sao để nuôi hơn chục đứa con lớn, nhỏ của mình. Không chỉ thế, chị chấp nhận cay đắng để sống với người chồng vũ phu là vì muốn các con của mình có một gia đình đầy đủ cả cha lẫn mẹ, dù rằng sâu trong bản chất nó đã trở nên méo mó sứt sẹo từ lâu. Chị không muốn những đứa con của chị lớn trong ám ảnh việc cha mẹ ly hôn vì bạo lực gia đình, và trong thâm tâm của chị “cũng có những lúc gia đình vợ chồng con cái chúng tôi chung sống hòa thuận vui vẻ”. Chính lẽ đó, chị chấp nhận hy sinh, chịu đựng những trận đòn tàn nhẫn để bảo vệ cho cái tổ ấm bé nhỏ, cùng những đứa con của mình. 

Tình mẫu tử của người đàn bà làng chài còn thể hiện ở nỗi lo lắng cho đứa con trai là thằng Phác, chị đã khóc khi nghe Phùng và Đẩu nhắc đến thằng bé, chị sợ nó sẽ làm ra điều dại dột với bố nó, nên đành cho nó lên ở với ông ngoại. Chị thương con, vì chính nó đã đứng ra chống lại bố để bảo vệ mẹ, một đứa trẻ bé nhỏ nhưng vì tình yêu thương mẹ sâu sắc đã sẵn sàng tổn thương người cha vũ phu để cứu mẹ khỏi những trận đòn roi tàn nhẫn. Điều đó đã để lại trong tim người đàn bà làng chài những nỗi đau, nỗi bất lực, khi mà chị đã cố gắng giấu giếm các con việc mình bị đánh bằng cách cầu xin gã chồng đem mình lên bờ mà đánh, mà trút giận, nhưng cuối cùng vẫn để cảnh tượng hãi hùng, xấu xí ấy lọt vào tầm mắt của những đứa con mà chị yêu thương hết mực. Tấm lòng yêu thương con tha thiết ấy của người phụ nữ, cũng như lời tâm sự rất mực thấu hiểu và đầy lý lẽ của chị đã khiến Phùng và Đẩu phải có cái nhìn khác, đối với độc giả sự hi sinh của người đàn bà làng chài trở thành một ấn tượng sâu sắc, khiến người ta không khỏi trăn trở suy nghĩ về trách nhiệm làm cha, làm mẹ của mỗi con người trên cuộc đời.

Không dừng lại ở đó, vẻ đẹp của người đàn bà làng chài còn hiện lên với tấm lòng bao dung, nhân hậu, thấu hiểu lý lẽ. Đối với việc bị bạo lực gia đình “năm ngày một trận nặng, ba ngày một trận nhẹ” từ người chồng đầu ấp tay gối, chị chỉ thuật lại bằng chất giọng bình thản, đượm buồn, chất chứa trong đó là sự cam chịu, nhẫn nhục. Chị không hề tỏ ra căm hận, giận dữ trước sự tàn nhẫn của gã chồng vũ phu, như những gì hắn đã làm với chị. Thậm chí chị đã bao dung đến độ, bào chữa cho gã chồng rằng chỉ bởi lẽ vì nghèo khổ quá, phải gánh gồng áp lực mưu sinh quá lớn, khiến cho chồng chị trở nên cục cằn, vũ phu, thành ra hắn lấy chị ra làm chỗ trút giận, bộc lộ những nỗi căm phẫn, bất lực vì quẩn quanh mãi trong cái vòng tròn nghèo đói. Rồi dù đã từng bị đánh, bị hành hạ biết bao nhiêu năm tháng, thế nhưng trong tấm lòng bao dung, nhân hậu của chị vẫn luôn nhớ mãi dáng vẻ khi trẻ của người chồng dù “cục tính nhưng hiền lành không bao giờ đánh đập tôi”, lấy nó làm nền tảng để thông cảm, giải thích cho những sự biết đổi của chồng mình, tất cả chỉ vì cái nghèo đói gây ra. Không dừng lại ở đó, người ta còn thấy tấm lòng người đàn bà làng chài thật bao la, khi sẵn sàng tự nhận hết lỗi về mình, nghĩ rằng giá mà có được chiếc thuyền rộng hơn, “giá mà tôi đẻ ít đi” thì có lẽ cuộc sống đã dễ thở hơn, và chồng chị cũng không trở nên đổ đốn, vũ phu như thế. Mặc dù những cái chị nói chẳng phải và cũng chẳng bao giờ là lỗi lầm của chị cả, thế nhưng để biện minh cho gã chồng vũ phu, chị vẫn hi sinh, tự nguyện ôm hết trách nhiệm về mình. Không chỉ vậy, một phần chị bênh vực cho chồng mình, cũng có lẽ là xuất phát từ tấm lòng ghi nhớ cái ơn nghĩa cứu vớt cuộc đời chị khi xưa của người chồng. Người đã cho chị một cuộc sống gia đình, một chỗ dựa và những đứa con mà chị yêu thương, là niềm tin là động lực để chị tiếp tục sống, tiếp tục mạnh mẽ đối diện với cuộc đời nhiều bất hạnh này.

Vẻ đẹp đáng quý của người đàn bà làng chài còn bởi sự thấu hiểu lý lẽ, tâm hồn sâu sắc dù ít học, cuộc sống quanh năm vất vả, cực nhọc. Chị hiểu tấm lòng của Phùng và Đẩu, hiểu được rằng họ muốn giành lại công bằng cho chị, tất cả chỉ vì muốn chị thoát khỏi cảnh bị bạo hành, để chị có một cuộc sống tốt hơn, nuôi con khôn lớn. Thế nhưng cả hai người đều không hiểu những nỗi vất vả của một người làm ăn trên biển, cái khó của người đàn bà trên thuyền khi không có đàn ông, chính vì vậy chị mở lòng giải thích, tâm sự bằng những lý lẽ giản đơn, mộc mạc, để tháo gỡ hết những khúc mắc trong lòng Phùng và Đẩu, để họ hiểu được vì sao chị lại nhất quyết không muốn ly hôn chồng, để tự giải thoát cho bản thân. Bên cạnh đó, chị còn là một người phụ nữ có lòng tự trọng sâu sắc, dù bị đánh những đòn roi đau đớn, nhưng chị không kêu lấy một tiếng, thấy xấu hổ, nhục nhã khi bị con trai chứng kiến cảnh mình bị đánh.

Chiếc thuyền ngoài xa là một trong những tác phẩm xuất sắc, khi phản ánh cuộc sống con người những năm tháng đất nước đang đổi mới, ở đó Nguyễn Minh Châu đã xây dựng nhân vật người đàn bà làng chài, với những miêu tả trần trụi, đầy tính hiện thực về một cuộc sống khó khăn, nghèo đói và cuộc hôn nhân bất hạnh, đau khổ, đầy tăm tối, sứt sẹo của người phụ nữ tội nghiệp. Nhưng càng đi sâu, người ta mới phát hiện ra được hạt ngọc tâm hồn đang ẩn chứa trong cái vỏ bọc lam lũ, xấu xí, cam chịu của người đàn bà làng chài, đó là “những nét đẹp đẽ kỳ diệu đến nỗi cả một đời người cũng chưa đủ để nhận thức khám phá tất cả…”. Truyện ngắn còn mang đến cho người đọc những triết lý nhân sinh sâu sắc, những quan niệm mới mẻ về cách làm nghệ thuật của người nghệ sĩ, cũng như những trăn trở suy tư về việc giải phóng con người khỏi cuộc sống nghèo đói, đầy bất hạnh bằng những cách thức khác, mà chỉ dựa vào pháp luật và công lý là chưa đủ.