Fullorðnir: Þarfnast nákvæmrar lyfjaskömmtunar og eftirlits, með sérstakri eftirfylgd á vöðvaverkjum eftir aðgerð og eftirliti á bata.

Eldri borgarar: Sérstök áhersla á lyfjaskömmtun og eftirlit vegna möguleika á langvarandi áhrifum og samverkandi áhrifum með öðrum lyfjum sem stafa af samsláttarsjúkdómum.

Hjúkrunarsjónarmið:

Fyrir lyfjagjöf:

Metið sjúkrasögu sjúklingsins varðandi frábendingar og setjið upp eftirlitsáætlun fyrir og eftir lyfjagjöf NMJ blokkara.

Eftir lyfjagjöf:

Fylgist með merkjum um viðeigandi vöðvaendurheimtun og fylgist með mögulegum aukaverkunum á borð við öndunarþyngsli eða hjarta- og æðaóstöðugleika. Fræðið sjúklinginn og fjölskyldu hans um áhrif NMJ blokkara og hvað má búast við eftir aðgerðina, sérstaklega varðandi mögulegan á vöðvaverk og almenna hreyfihömlun.

Kynning á viðfangsefni, efnistök og tilgangur: Við ætlum að kynna Parkinson sjúkdóminn, sem er hrörnunarsjúkdómur, með óþekkta orsök, og leggst helst á fólk yfir 60 ára. Auk þess að kynna Parkinson sjúkdóminn fyrir ykkur, ætlum við að fræða ykkur um einkenni sjúkdómsins, sjúkdómslífeðlisfræði og helstu meðferð. 

Parkinsonsjúkdómur er langvinnur og stigversnandi taugasjúkdómur sem venjulega kemur fram hjá fólki á efri árum, oft eftir sextugt. Hann getur þó einnig , í sumum tilvikum, komið fram hjá yngra fólki.  Orsök sjúkdómsins er óþekkt og engin lækning er til. Meðferð beinist að því að draga úr einkennum og bæta lífsgæði sjúklinga eins lengi og mögulegt er. 

Myndbandið útskýrir:

• Hvernig boð fara frá taug til vöðva.

• Hlutverk asetýlkólíns og asetýlkólín-viðtaka.

• Hvernig NMJ blokkarar (neuromuscular blockers) virka til að hindra þessi boð og valda vöðvaslakandi áhrifum.

• Muninn á afskautandi (depolarizing) og óafskautandi (non-depolarizing) NMJ blokkörum.

• Dæmi um NMJ-blokkera eins og succinylcholine og cisatracurium og hvernig þau eru notuð við svæfingar og aðgerðir.

ATC flokkun: M03AB031

M: stoðkerfi. M03: Vöðvasklakandi lyf. M03A: Vöðvasklakandi lyf með útlægaverkun. M03AB: Kólínafleiður. M03AB01: Suxamethonium.

Hvað er Succinylcholine og hvernig virkar það? Succinylcholine einnig þekkt sem suxamethonium, Celocurin, Aectine eða Quelcin er afskautunar NMJ blokkari sem er þekkt fyrir að hafa hraða virkni og stuttan verkunartíma. Það virkar líkt og asetýlkólín, þar sem það binst vöðvaviðtökum og veldur upphaflegri afskautun sem veldur vöðvasamdrætti, því er fylgt eftir með viðvarandi afskautun sem kemur í veg fyrir frekari vöðvasamdrátt, sem leiðir til lömunar.

Notkun: Oftast notað í neyðartilvikum þar sem sjúklingur þarfnast öndunarrörs eins fjótt og auðið er (neyðaröndunarvélasetning)[SH1] [SH2] . Lyfið er einnig notað við stuttar aðgerðir og meðan á rafstuðmeðferð stendur, til þess að koma í veg fyrir meiðsli vegna vöðvasamdráttar meðan á meðferðin á sér stað.

Virkni lyfsins: Áhrif lyfsins byrja innan 30-60 sekúndum eftir lyfjagjöf og varir í 5-10 mínútur en fer eftir skammtinum sem er gefinn.

Niðurbrot: Lyfið brotnar niður hratt í líkamanum vegna ensímsins pseudocholinesterasa, ensím sem finnst í plasma. Þetta hraða niðurbrot leiðir til skamms verkunartíma lyfsinns.

Öryggi og aukaverkanir: Lyfinu fylgir hærri hætta á illkynja ofurhita. Lyfið getur valdið aukningu á kalíum í blóði, sem getur verið áhættusamt fyrir hjartastarfsemi. Einnig er hætta á aukning á augnþrýstingi og hjartsláttartruflanir.

Milliverkanir milli lyfja: Bæði sýklalyf og svæfingarlyf geta aukið áhrif NMJ blokkara, sem getur krafist leiðréttingar á skömmtum. Kalsíumrásablokkarar geta einnig aukið verulega áhrif NMJ blokkara.

Frábendingar: NMJ blokkerar geta haft skaðandi áhrif á sjúkling með þekkt ofnæmi fyrir þessum lyfjum og getur haft skaðleg áhrif á sjúklinga sem eru með myasthenia gravis, sem er krónískur sjálfsofnæmissjúkdómur þar sem mótefni eyðileggja samskipti milli tauga og vöðva, þar sem lyfin geta valdið versnandi einkennum sjúklinga. Sjúklingar með hjarta- eða öndunarvegasjúkdóma ættu einnig að vera sérstaklega upplýstir um afleiðingar lyfsins þar sem lömunin getur hrakað ástandi sjúkdómsinns.

Börn og Parkinson lyf: 

Parkinson sjúkdómurinn er sjaldgæfur hjá börnum og ekki hefur verið sýnt fram á öryggi Parkinson lyfja meðal barna. Börn geta hins vegar sýnt einkenni Parkinson vegna lyfjagjafar. Ef börn þurfa á Parkinson lyfjum að halda er diphenhydramine fyrsti kostur. Ef frekari lyfjagjafar er þörf er mikilvægt að huga vel að skammtastærð í samræmi við aldur og þyngd barnsins og þarf barnið að vera undir stöðugu eftirliti vegna aukaverkana. 

Fullorðnir og Parkinson lyf: 

Mikilvægt er að veita fræðslu og stuðning til fullorðinna einstaklinga með Parkinson við að takast á við sjúkdóminn og mögulegar aukaverkanir lyfja. Menningarleg gildi og fjölskyldutengsl geta haft áhrif á viðbrögð við sjúkdómnum. B6-vítamín getur truflað lyfjameðferð og konur á barneignaaldri þurfa ráðgjöf vegna mögulegra áhrifa á fóstur eða ef þær eru með barn á brjósti. 

Eldra fólk og Parkinson lyf: 

Sjúkdómurinn er algengari hjá eldra fólki, og leggst frekar á karlmenn en konur. Parkinson lyf hafa yfirleitt meiri aukaverkanir á eldra fólk sem þarf langtímameðferð. Lyfin geta valdið aukaverkunum og meðal annars orsakað versnun á sjúkdómsástandi sem þegar er til staðar s.s. gláku, stækkaðan á blöðruhálskirtli, hægðatregðu, hjartavandamál, og gert önnur langvinn vandamál verri. Því þarf náið eftirlit, lyfjastillingar og skriflegar leiðbeiningar. 

Levodopa (N04BA01): er forveri dópamíns, taugaboðefnis, sem líkaminn breytir í dópamín í heilanum. Lyfið fer í gegnum blóð-heila múrinn (e. Blood-brain barrier) og breytist í dópamín, en það bætir hreyfifærni og dregur úr einkennum Parkinson. Það er sérstaklega mikilvægt þegar einkenni sjúkdómsins aukast, en þá minnkar eigin framleiðsla á dópamíni verulega. Það er gefið meðfram öðrum lyfjum, eins og carbidopa, en lyfið Sinemet er oftast gefið sem blanda af þessum tveimur lyfjum. Carbidopa hjálpar þá við að hindra niðurbrot Levodopa í líkamanum áður en það nær til heilans, en þetta eykur áhrifin og dregur úr aukaverkunum. Aukaverkanir Levodopa geta verið ógleði, hreyfitengdar aukaverkanir, blóðþrýstingsfall og sálfræðileg einkenni sem geta komið fram í ruglingi eða geðrænum einkennum. Sérlega mikilvægt er að huga að réttri skammtastærð, en mögulegt er að þurfi að hækka skammtinn eftir ákveðinn tíma því líkaminn getur myndað ákveðið þol við lyfinu. Tímasetningin skiptir gríðarlegu máli, en lyfið virkar best þegar það er tekið á réttum tíma. Einnig verður að huga að fæðuinntöku en fæða getur haft áhrif á upptöku lyfsins. Með langvarandi notkun getur sjúklingur þróað með sér óreglulegar hreyfingar (e. Dyskinesia), sem getur orðið vandamál. 

• Aukin meðferðaráhrif. 

• Hætta á háþrýstingskrísu. 

• MAOI þarf að stoppa 14 dögum fyrir meðferð með dópamínvirkum lyf. 

• Levodopa og samsetning með B6 vítamíni eða fenýtoíni gæti minnkað áhrif levodopa. 

• Samsetning dópamínvirkra lyfja og dópamín antagonista gæti orsakað minnkaða verkun beggja lyfja 

• Varast að taka vítamín samhliða dópamínvirkum lyfjum en vítamín geta orsakað skert áhrif dópamínvirkra lyfja 

• Rasagiline og mataræði/lyf: 

• Forðast tyramín-ríkan mat (t.d. ost, rauðvín). 

• Forðast St. John's wort, meperidín og önnur verkjalyf til að forðast alvarlegar aukaverkanir. 

Cisatracurium

ATC flokkun: M03AC11

M: stoðkerfi, M03: vöðvaslakandi lyf, M03A: vöðvaslakandi lyf með útlægaverkun, M03AC önnur kvater ammóníumsambönd

Hvað er cisatracurium og hvernig virkar það?

Cisatracurium er óafskautandi NMJ blokkari sem veldur vöðvaslökun og tímabundinni lömun með því að hindra boðflutning milli tauga og vöðva.

Ólíkt afsktaundi lyfjum eins og succinylcholine þá veldur cisatracurium ekki afskautun heldur keppir við asetýlkólín um að binda við vöðvaviðtökum og hindrar þannig að boðefnið virki. Þessi samkeppnisblokkun kemur í veg fyrir vöðvasamdrátt.

Notkun:

• Við skurðaðgerðir þar sem vöðvaslökun er nauðsynleg

• Á gjörgæsludeild hjá sjúklingum sem eru í öndunarvél

Virkni lyfsins:

• Áhrif byrja venjulega innan 2-4 mínútna

• Verkunartími er um það bil 20-35 mínútur

• Lengd verkunar getur farið eftir skömmtun lyfsins.

  
  

Niðurbrot:

• Brotnar niður með Hofmann-niðurbroti en það er efnafræðileg niðurbrotsleið sem fer fram við eðlilegan líkamshita og pH. Án aðkomu til lifrar eða nýrna

• Þetta hentar því vel fyrir fólk sem er með lifrar- eða nýrnabilun.

Öryggi og aukaverkanir:

• Roði í húð

• berkjukrampi (getur haft áhrif á astmasjúklinga)

• Löng verkun í sjúklingum sem eru með vöðvasjúkdóma

Milliverkanir milli lyfja:

• svæfingarlyf og ákveðin sýklalyf geta aukið áhrif NMJ-blokkera.

• kalsíumrásablokkarar geta einnig styrkt áhrifin.

• nauðsynlegt er að aðlaga skammta lyfsins og fylgjast með einkennum sem sjúklingurinn sýnir. (ef hann gerir það)

Frábendingar:

• Ef einstaklingurinn hefur áður sýnt ofnæmi fyrir þessu lyfi.

• Gæta skal varúðar hjá sjúklingum með vöðvasjúkdóma.

  
  

Til að slökkva á þessari virkni í skurðaðgerðum eða öðrum aðstæðum þar sem vöðvaslökun er nauðsynleg, eru notaðir taugavöðvablokkerar. Þeir skiptast í tvo flokka: afskautandi (depolarizing) og óafskautandi (non-depolarizing).

Óafskautandi blokkerar (sem er grænt á myndinni) virka þannig að þeir bindast viðtakanum án þess að virkja hann. Þeir hindra þannig að acetylcholine komist að viðtakanum og koma þannig í veg fyrir að jónagöngin opnist. Þetta veldur vöðvaslökun án þess að frumuhimnan afskautist.

Afskautandi blokkerar (sem er gult á myndinni) líkja eftir acetylcholine og bindast við sömu viðtaka, sem opnar jónagöngin og veldur afskautun – rétt eins og eðlilegt boðefni. En það sem skilur þá að er að afskautandi blokkerar halda göngunum opin lengur og hindra þannig endurtekna örvun. Þetta leiðir til tímabundinnar lömunar þar sem frumuhimnan nær ekki að endurheimta eðlilegt hvíldarástand.

A) Að lækna sjúkdóminn varanlega

B) Að bæta minni og vitrænni getu

C) Að bæta jafnvægi taugaboðefna og draga úr einkennum

D) Að koma í veg fyrir alla skjálfta

Hvaða hluti heilans verður helst fyrir áhrifum í Parkinsonsjúkdómi?

A) Dreki (hippocampus)

B) Grunnkjarnar, sérstaklega substantia nigra

C) Ennisblað (frontal lobe)

D) Hnakkablað (occipital cortex)