PISA (Programme for International Student Assessment) — бұл Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) ұйымдастыратын халықаралық зерттеу. Ол 15 жастағы оқушылардың оқу, математика және жаратылыстану салаларындағы білімдері мен дағдыларын бағалайды.

Мысал: 2018 жылы PISA нәтижелері бойынша Сингапур оқушылары жоғары нәтижелер көрсетті, бұл олардың білім беру жүйесінің тиімділігін дәлелдеді.

• Әлеуметтік-экономикалық факторлардың білім деңгейіне әсерін анықтау.

• Әр елдің білім беру жүйесіндегі күшті және әлсіз жақтарды анықтау.

• Білім беру сапасын жақсарту бойынша ұсыныстар беру.

Мысал: PISA нәтижелері бойынша Финляндияның оқушыларының оқу сауаттылығы жоғары болғандықтан, басқа елдер олардың оқыту әдістемелерін зерттей бастады.

Әр елден 15 жастағы оқушылар таңдалып, олардың оқу, математика және жаратылыстану бойынша білімдері бағаланады.

2022 жылы PISA зерттеуіне 81 ел мен экономика қатысты.

Мысал: Қазақстан PISA зерттеуіне 2009 жылдан бастап тұрақты түрде қатысады.

Алғаш рет 2000 жылы өткізілді.

Әрбір циклде негізгі бағыт өзгереді:

2000, 2009, 2018 – оқу сауаттылығы.

2003, 2012, 2021 – математика сауаттылығы.

2006, 2015 – жаратылыстану сауаттылығы.

Мысал: 2018 жылы PISA негізгі бағыты оқу сауаттылығы болды, ал 2022 жылы математикаға баса назар аударылды.

Зерттеуді ЭЫДҰ Білім және дағдылар дирекциясы үйлестіреді.

Әр елде ұлттық деңгейде білім беру ұйымдары PISA-ны жүзеге асырады.

Мысал: Қазақстанда зерттеуді Ұлттық білім беру статистикасы орталығы ұйымдастырады.

Білім беру саясаткерлері нәтижелерге сүйене отырып, білім беру жүйелерін жақсарту бойынша шешімдер қабылдайды.

Университеттер мен зерттеу орталықтары PISA деректерін білім беру зерттеулерінде пайдаланады.

Мысал: 2015 жылғы PISA нәтижелері негізінде Польша білім беру бағдарламасын жаңартып, нәтижесінде келесі циклде жоғары нәтиже көрсетті.

• Жаратылыстану ғылымдарында елеулі ілгерілеу: Қазақстандық оқушылардың жаратылыстану ғылымдары бойынша көрсеткіші 2018 жылмен салыстырғанда 26 ұпайға артты, бұл қатысушы елдер арасындағы ең жоғары өсімдердің бірі болды.

• Гендерлік айырмашылықтар: Математикада ұлдар мен қыздардың нәтижелері ұқсас болды, ал оқу сауаттылығында қыздар ұлдардан 27 ұпайға жоғары нәтиже көрсетті.

• Әлеуметтік-экономикалық теңсіздік: Қазақстанда әлеуметтік-экономикалық жағдайы төмен оқушылар мен жоғары оқушылар арасындағы математикадағы айырмашылық 41 ұпайды құрады, бұл OECD елдері бойынша орташа айырмашылықтан (93 ұпай) әлдеқайда төмен.

• Академиялық төзімділік: Қазақстанда әлеуметтік-экономикалық жағдайы төмен оқушылардың 17%-ы математикада ең жоғары көрсеткіштерді көрсетті, бұл OECD елдерінің орташа көрсеткішінен (10%) жоғары.