Сөздүк курамына карай :

•жөнөкөй зат атооч-бир гана сөздөн турат.

М:нур,калем,апа,балалык

•татаал зат атооч -эки же андан көп сөздөн турат .

М:ата-эне,кол кап,Ак-Сай,КР

Морфологиялык түзүлүшүнө карай :

• тубаса зат атооч-башка сөздөн жасалбаган уңгу зат атоочтор (мектеп,алтын ,үй)

• туунду зат атооч-уңгу сөзгө сөз жасоочу мүчөлөрдүн улануусу менен жасалгае зат атоочтор (мал+чы,аш+кана,бил+ым)

Заттардын табияты боюнча:

• конкреттүү зат атооч-кармоого,саноого жана элестетүүгө мүмкүн болгон заттарды атаган сөздөр (гүл,чыны,адам)

• абстракттуу зат атооч-кармоого,саноого жана элестетүүгө мүмкүн болбогон заттарды атаган сөздөр (сезим,ой,көмөк )

Заттарды атоо касиети боюнча:

• Жалпы зат атооч-бир түрдүү заттарга жалпылана коюлган аттар .Алар айрым,жеке заттардын аттарын билгизбестен,бир өңчөй заттарды жалпы жонунан атап көрсөтөт. М:адам,чыны,бала,терек,жууркан,килем,араба,чагылган,мөндүр,өткүн,кой ж.б.

• Энчилүү зат атооч-жеке заттардын керт башына энчиленип берилген аттар кирет .Энчилүү ат бир текке кирүүчү заттардын ичинен бирөөнүн атайын айырмалап, бөлүп атоо үчүн кызмат кылат.

М:Керим, Нарын, Чалкуйрук, Үркөр;

Энчилүү зат атоочтордун орфографиясы[түзөтүү | булагын түзөтүү]

1.Адамдардын жана жаныбарлардын энчилүү аттары:[түзөтүү | булагын түзөтүү]

—Адамдардын аты-жөнү баш тамга менен жазылат :Карымшаков Эрмек,Асаналиева Салкын Асаналиевна ,Брюс Ли .

—Эки же андан көп сөздөн турган адам аттары бирге жазылат :Султанмурат ,Молдакмат ,Уулбүбү ,Керимаалы ж.б.

■Эрежеден тыш учур:Жаңыл Мырза,Тоголок Молдо,Молдо Кылыч,Асан Кайгы сыяктуу элге кеңири таанымал адамдардын ылакапка айланган ысымдары ар бири баш тамга менен ,эки бөлөк жазылат .

—Адам аттарынын уулу ,кызы деген бөлүгү кичине тамга менен бөлөк жазылат:Назира Омор кызы ,Эрбол Сагындык уулу ж.б.

—Адам аттарына -лык,-изм,-чы,-чыл сыяктуу сөз жасоочу мүчөлөр уланганда ,алар жалпы атка өтүп кеткендиктен ,кичине тамга менен жазылат :Маркс+изм=марксизм,Айтматов+лык=айтматовдук окуулар ,Ленин+чыл=ленинчилдер ж.б.

—Жаныбарларга берилген энчилүү аттар баш тамга менен башталып ,эки же андан ашык сөздөн турса да ,бирге жазылат :Суречки(Сурэчки эмес),Тайбуурул,Аккула,Актөш,Бөрүбасар ж.б.

2. Эл,уруу,урук аттары[түзөтүү | булагын түзөтүү]

—Элдин,уруунун ,уруктун аталыштары кичине тамга менен жазылат :кыргыз,казак,өзбек,солто,бугу,союл ж.б.

—Эки сөздөн турган уруу аттары бирге жазылат :сарбагыш,элчибай,каракытай ж.б.

3.Географиялык энчилүү аттар[түзөтүү | булагын түзөтүү]

—Географиялык энчилүү аттар баш тамга менен жазылат :Бишкек,Алматы,Индия,Корея,Атлантида ж.б.

Сан атооч алтыга бɵлʏнɵт.

Эсептик сан атооч

Заттын жалпы санын кɵрсɵтʏп, канча? нече? деген суроолорго жооп берет. Мисалы: Республикада жети облус бар (облус - канча? жети)

Иреттик сан атооч

Заттын катарын, иретин кɵрсɵтʏп, канчанчы? неченчи? деген суроолорго жооп берет. Мисалы: Биз экинчи кабатта окуйбуз (кабатта - канчанчы? экинчи)

Жандама сан атооч

Жандама сан атооч жандап турат. Мисалы: Бул экөө үйүнө кетип жатышат.

Чамалама сан атооч

Чамалама сан атооч чамалама турат. Мисалы: төрт-бештей жоочун кишилер келди.

Топ сан атооч

Бөлчөк сан атооч

Бөлчөк — бирдиктин бүтүн сандагы барабар үлүштөрүнөн турган сан.Мисалы:отуздан он алты класстагы окуучулар физикадан беш алышты.

Жөнөкөй жана татаал этиштер[түзөтүү | булагын түзөтүү]

Этиштер түзүлүшүнө жараша татаал жана жөнөкөй болуп бөлүнөт.

Жөнөкөй этиштер – бир сөздөн куралган этиштер. Мисалы: бар, кел, ойно, жаз, тур, оку, кет, кел, жат.

Татаал этиштер – эки же андан ашык сөздөрдөн куралган этиштер. Мисалы: бара кет, ойноп жүр, жазып кет, жыгылып кете жаздадым, ойноп отура бердим.

Маанилик түрлөрү

Ат атооч маанилик түрүнө карай 6 топко бөлүнөт:

1. Жактама ат атооч - үч жактын бирине таандык болот (сүйлөөчү, тыңдоочу жана сөзгө катышпаган тараптар ) М :мен,сен(сиз ),ал, биз, силер, алар

2. Шилтеме ат атооч - бирөөнү шилтөө аркылуу көрсөткөн ат атоочтор .М:бул(бу), ушул(ушу), тиги(л), тээтигил, ал Эскертүү: Шилтеме ат атоочтор өзүнчө да, зат атооч менен бирге да колдонулушу мүмкүн. Зат атооч менен бирге колдонулганда, ал ат атоочу да шилтемелердин катарына кирип калат. М:Ушул китеп, бул китеп, ал китеп

3. Аныктама ат атооч - заттарды, түшүнүктөрдү жалпылап бир топко бириктирип же топтон жалгыздатып бөлүп көрсөткөн сөздөр. М:ар бир, ар ким, ар нерсе, ар кайсы ж.б. Аныктама ат атоочтун түрлөрү: а) Жалпылагыч ( баары, бүт, бардык, бүткүл, бүтүн,) б) Жиктегич(ар ким, ар кайсы, ар бир, ар кандай,) в) Өздүк (өз)

4. Сурама ат атооч - белгисиз түшүнүктөрдүн атын атап берүү максатында аларды аныктоо үчүн колдонулган ат атоочтор. М:ким?, эмне?, нече?, кандай?, качан?, кайда?, кана?

5. Белгисиз ат атооч - заттардын же түшүнүктөрдүн белгисиз экенин билгизген ат атоочтор . Түрлөрү: а)Заттын белгисиздигин билгизгендер: бир нерсе, бирдеме, кимдир бирөө б) Сыпаттын белгисиздигин билдиргендер:кандайдыр бир, кайсы бир, кай бир в) Сандын белгисиздигин билдиргендер: бир нече, бир канча, алда канча

6. Тангыч ат атооч - айтыла турган заттын, мезгилдин, касиеттин, орундун жок экендигин билдирген ат атоочтор. М:эч нерсе, эч ким, эчтеке, эчтеме, эч кандай, эч кайсы, эч бир, эч качан, эч кайда