NUKLEOTIDAK

Nukleotidoak azido nukleikoen funtsezko unitateak dira eta hiru osagai dituzte: fosfato talde bat (fosforoz eta oxigenoz osatua), pentosa bat (erribosa edo desoxirribosa izan daiteke) eta oinarri nitrogenatu bat (adenina, guanina, zitosina, timina edo uraziloa).

Nukleotido hauek nukleokleotidoak sortzeko elkartzen dira, non nukleotido baten azido fosforikoa hurrengoaren pentosarekin konektatzen den. Fosfato taldea eta pentosa polinukleotido batean konstanteak diren arren, oinarri nitrogenatuen sekuentzia aldatu egiten da, azido nukleikoen molekulen aniztasun ia amaigabea sortuz.

AZIDO MOTAK:
Bi azido nukleiko mota nagusi daude: DNA (azido desoxirribonukleikoa) eta RNA (azido erribonukleikoa). Biak daude organismoen zelula guztietan. DNAk desoxirribosa du pentosa gisa, eta oinarriak adenina, guanina, zitosina eta timina. Bestalde, RNAk erribosa du pentosa gisa, eta oinarri berak ditu, salbu eta timinaren ordez uraziloa erabiltzen denean.

Organismo eukariotoetan, DNAren zatirik handiena nukleoan dago, eta kromatina edo kromosoma osatzen dute zelula-zikloaren unearen arabera. Mitokondrietan eta kloroplastoetan ere badago DNA. DNAren egitura 1953an aurkitu zuten Crick eta Watsonek, Wilkins eta Franklinen datuekin. Bi kate antiparaleloko helize bikoitza osatzen du. Kate horiek oinarri nitrogenatuen arteko hidrogeno-loturen bidez lotzen dira, eta osagarriak dira (timinadun adenina, zitosinadun guanina).

RNAk, nukleoan eta zitoplasman dagoenak, kate sinpleko egitura du. RNA mota batzuek funtzio koordinatuak betetzen dituzte DNAn jasotako informazio genetikoa adierazteko, eta bizi-prozesuak arautzen dituzten proteinen sintesia errazten dute.

1. DNA desbiribilkatzen da, bi kateetako base nitrogenatu osagarriak lotzen dituzten lotura kimikoak hautsiz. Gero bi harizpi askatzen eta aldentzen dira..

2. Guraso-kate bakoitza molde moduko bat da beste kate osagarri bat sintetizatzeko. Nukleotido berriak osagarritasunez lotzen doaz(Adenina Timinarekin eta Zitosinaren Guaninarekin)

3. Prozesua jarraituz, bi ADN molekula berri sortzen dira elkarren eta aurreko molekularen berdinak.

ADNaren bikoizketari esker, Mitosian sortzen diren zelulak alabek zelula amaren informazio genetikoa bera jasotzen dute.

Interfasearen amaieran gertatzen da, hurrengo zatiketa gertatu aurretik.

MEZUAREN TRANSKRIPZIOA

ADNaren barruan dagoena ARN informazioa da, eta hori kopiatu egiten da osagarritasunez. Prozesu hori egiteko ADNa katr bikoiztuta egon behar da, eta kate bikoitza ARN molekula sartu egiten da. Honi transkripzio deritzo.

MEZUAREN ITZULPENA

ARN mezulariak nukleotik atera egiten da zitoplasmara iritsi arte. Han informazioa irukoteka irakurtzen da, modu espezial batean, Kode genetikoa erabiliz.

Bi eratakoak daude:

-MUTAZIO NATURALAK: Maiz gertatzen dira. Hauek aldarkotasun genetikoa eragiten dute, hau da, espezie bereko indibiduoak haien artean desberdinak izatea. Horrek eragina du espezien eboluzioan.

-ERAGINDAKO MUTAZIOA: zenbait eragile estimulatutako mutazioak. Horiei eragile mutagenikoak deitzen zaie:

-Erradioazioak, X izpiak, argi ultramorea edo erradioazio atomikoak, adibidez.

-Substantzia kimioak, azido nitrosoa, adibidez.

Mutazioak organismoaren edozein zeluletan gerta daitezke.

Ugal zeluletan gertatzen badira, mutazioa belaunaldiz belaunaldi transmitituko da ugaltzerakoan.

Ingenieritza genetika teknikak:

-ADN-aren birkonbinatzailearen teknologia: Aukeratutako gene bat isolatu eta "garraiatzaile" baten bitartez interesatzen zaigun beste zelula batera eramaten da, horretan gene horrek kodeatzen duen proteina fabrika dadin.

-Ugaltze-klonazioa: Genetikoki berdinak diren bi banako lortzean datza teknika hau. Horrela burutu zen Dolly ardiaren klonazioa 1996an

-Klonazio terapeutikoa: Zelula amak behar dira honetarako, hau da, ehun helduetan dauden eta sendatu nahi den gaixotasunerako informazio zuzena eramaten duten zelulak dira.

Oso erabilgarria da medikuntzan gaixotasun batzuk eta kaltetutako organoak sendatzeko erabili baitaiteke.