NỤ CƯỜI XUÂN

(Xuân Diệu)

Giữa vườn inh ỏi tiếng chim vui, Thiếu nữ nhìn sương chói mặt trời.

 Sao buổi đầu xuân êm ái thế!

Cánh hồng kết những nụ cười tươi.

Ánh sáng ôm trùm những ngọn cao, Cây vàng rung nắng , lá xôn xao;

Gió thơm phơ phất bay vô ý

Đem đụng cành mai sát nhánh đào.

(Trích “Nụ cười xuân” Xuân Diệu tác

phẩmchọnlọc,NXBGiáodụcViệt Nam, 2009, tr. 28 -29)

MÙA XUÂN XANH

(Nguyễn Bính)

Mùa xuân là cả một mùa xanh

Giời ở trên cao, lá ở cành

Lúa ở đồng tôi và lúa ở

Đồng nàng và lúa ở đồng anh.

Cỏ nằm trên mộ đợi thanh minh

 Tôi đợi người yêu đến tự tình

Khỏi lũy tre làng tôi nhận thấy

Bắt đầu là cái thắt lưng xanh.

(TheoThơ NguyễnBính,NXB Giáo dục, 2002)

Luận điểm 1: Làm rõ điểm tương đồng của hai bài thơ.

• Cả hai bài thơ đều lấy mùa xuân làm trung tâm cảm hứng, nhưng không dừng lại ở khung cảnh thiên nhiên, mà dùng mùa xuân như một biểu tượng cho tuổi trẻ, tình yêu, cái đẹp và sự sống.

• Hai bài thơ đều là cái tôi nghệ sĩ cá nhân, giàu xúc cảm, yêu cái đẹp và biết rung động trước thiên nhiên, tình yêu, cuộc sống

  Giống nhau về nghệ thuật:

• Cùng sử dụng thể thơ truyền thống:

• Ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc tính cao, thiên về gợi cảm xúc hơn là miêu tả cụ thể với bút pháp tả cảnh ngụ tình

  
  

  
  

• do cùng sáng tác trong phong trào thơ mới, đề cao cái tôi cá nhân

• cùng lấy mùa xuân làm nguồn cảm hứng: biểu tượng của tuổi trẻ và tình yêu

Khác biệt

• hoàn cảnh sáng tác: Xuân Diệu thì gắn liền với thành thị còn Nguyễn Bính gắn bó với nông thôn, làng quê

• quan niệm sống của hai tác giả khác nhau: Xuân Diệu hướng tới sự tân hưởng cảnh sắc thiên nhiên sôi nổi, nhêìu màu sắc

• còn Nguyễn Bính hướng tới sự chờ đợi và bình yên

• Phong cách nghẹ thuật:

• Xuân diệu thì gấp gáp, ngôn từ mới mẻ

• Nguyễn Bính đậm hất ca dao làng quê, từ ngữ gần gũi, bình dị

Cả hai tác phẩm đều lấy mùa xuân làm trung tâm cảm hứng. Nhưng không chỉ dừng lại ở khung cảnh thiên nhiên mà hai nhà thơ còn dùng mùa xuân như một biểu tượng cho tuổi trẻ, tình yêu, cái đẹp và sự sống. Bên trong mỗi bài thơ còn là những cái tôi nghệ sĩ cá nhân, giàu xúc cảm, yêu cái đẹp và rung động trước thiên nhiên, tình yêu, cái đẹp và sự sống. Sự tương đồng còn được thể hiện ở việc hai bài thơ đều viết theo thể thơ truyền thống, ngôn ngữ thì giàu hình ảnh, nhạc tính cao, thiên về gợi cảm xúc hơn lằ miêu tả nhờ bút pháp tả cảnh ngụ tình.

Ở tác phẩm "Nụ cười xuân", cái tôi trữu tình được hiện lên với vẻ sôi nổi, cuồng nhiệt, khát vọng tận hưởng một mùa xuân trọn vẹn. Bức tranh thiên nhiên mùa xuân được khắc hoạ sặc sỡ sắc màu, âm thanh sống động, tràn đầy sức sống và mùi hương thoang thoảng của gió qua những hình ảnh như" gió thơm", "tiếng chim vui", "cánh hồng kết", "cây vàng", "cành mai", "nhánh đào". Bên cạnh đó, là một ngòi bút lãng mạn Xuân Diệu còn vẽ nên một người thiếu nữ trong sáng, tươi trẻ trong muôn vàn sắc màu ấy. Giọng thơ của bài như gấp gáp, vội vành, tha thiết "ôm" lấy thời gian vì sợ rằng mùa xuân sẽ chảy trôi mất. Với thể thơ tự do và ngôn từ mới mẻ, nhiều màu sắc, bài thơ đã thể hiện rõ phong cách thơ của Xuân Diệu, một phong cách say mê tuổi trẻ, tình yêu, mùa xuân là kho báu không thể bỏ lỡ.

"Giữa vườn inh ỏi tiếng chim vui, Thiếu nữ nhìn sương chói mặt trời.

 Sao buổi đầu xuân êm ái thế!

Cánh hồng kết những nụ cười tươi.

Ánh sáng ôm trùm những ngọn cao, Cây vàng rung nắng , lá xôn xao;

Gió thơm phơ phất bay vô ý

Đem đụng cành mai sát nhánh đào."

Trái lại, tác phẩm "Mùa Xuân xanh" lại thể hiện một cái tôi trữ tình nhẹ nhàng, thuần khiết, mộc mạc chất thôn quê. Mùa xuân của Nguyễn Bính là một mùa xuân của sự nhẹ nhàng, e ấp tựa như một cô gái làng quê. Ngôn từ của tác phẩm thì vô cùng giản dị, gần gũi, giàu chất làng quê. Thể thơ bảy chữ và giọng thơ chậm rãi, êm đềm đã giúp ta hiểu rõ hơn về phong cách viết thơ của Nguyễn Bính, ông là nogì bút gắn bó với quê hương, yêu sự yên bình, tình của sự chờ đợi và hy vọng.

Sự tương đồng trên có thể lý giải do hái tác gải cùng sáng tác trong phong trào thơ mới, đề cao cái tôi cá nhân. Bên cạnh đó còn là do cả hai cùng lấy mùa xuân làm nguồn cảm hứng, buiể tượng của tuổi trẻ và tình yêu. Còn sự khác biệt là do hoàn cảnh sáng tác của hai tác phẩm có điểm khác biệt. Xuân Diệu là người thành phố, ông gắn liền với thành thị còn Nguyễn Bính thì gắn bó với nông thôn, làng quê. Ngoài ra quan niệm sống của hai tác giả khác nhau, Xuân Diệu hướng tới sự tận hưởng cảnh sắc thiên nhiên sôi nổi, nhiều màu sắc. Còn Nguyễn Bính thì hướng tới sự chờ đợi và bình yên. Phong cách của hai nhà thơ cũng có sự đối lập khi một bên là gấp gáp, ngôn từ mới mẻ còn một bên là đâm chất ca dao làng quê, từ ngữ gần gũi, bình dị.

Mỗi mùa xuân qua đi, nhưng mùa xuân của thơ ca sẽ còn giữ nguyên vẹn những màu sắc và hương vị trong mỗi tâm hồn chúng ta. “Nụ cười xuân” của Xuân Diệu và “Mùa xuân xanh” của Nguyễn Bính, dù mang hai phong cách khác nhau, nhưng chúng đều là những khúc ca về tuổi trẻ và tình yêu . Một bên thì rạo rực, gấp gáp còn một bên là chời đợi và thanh bình, an nhiên. Sự khác biệt ấy đã làm đa dạng thêm cho nên văn học thơ ca của Việt Nam cũng như tô đậm những nét riêng của từng tác giả.

Trong “Nụ cười xuân”, Xuân Diệu dựng nên một khu vườn rộn rã tiếng chim, chan hòa ánh sáng, khiến ta như đang lạc vào chốn tiên cảnh của sự sống. Trong “Mùa xuân xanh”, Nguyễn Bính lại mở ra một không gian làng quê hiền hòa, tràn ngập sắc xanh, từ đồng lúa, cỏ non cho đến chiếc thắt lưng của cô gái làng. Cả hai bức tranh đều có sự hiện diện của con người – một yếu tố giúp thiên nhiên trở nên có hồn, gần gũi và ấm áp hơn.

Sự tương đồng còn thể hiện ở ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhạc tính cao, thiên về gợi cảm xúc hơn là tả thực. Cả hai đều vận dụng bút pháp tả cảnh ngụ tình – dùng cảnh vật để gửi gắm tâm trạng, khiến mùa xuân trở thành chiếc gương phản chiếu cảm xúc của cái tôi trữ tình.
Nếu “Mùa xuân xanh” trầm lắng, e ấp thì “Nụ cười xuân” lại tràn đầy sức sống, như một khúc nhạc rộn rã báo hiệu sự khởi đầu mới. Cái tôi trữ tình của Xuân Diệu hiện lên với vẻ sôi nổi, cuồng nhiệt, khát vọng tận hưởng mùa xuân một cách trọn vẹn, say đắm.

Bức tranh thiên nhiên mà Xuân Diệu vẽ nên sặc sỡ sắc màu, rộn rã âm thanh, phảng phất hương thơm, khiến người đọc như ngập chìm trong sự tươi mới của đất trời: “gió thơm”, “tiếng chim vui”, “cánh hồng kết”, “cây vàng”, “cành mai”, “nhánh đào”. Những hình ảnh ấy không chỉ mang tính tạo hình mạnh mẽ mà còn gợi sự hòa quyện giữa các giác quan: thị giác, thính giác, khứu giác, xúc giác.

Đặc biệt, hình ảnh “thiếu nữ nhìn sương chói mặt trời” vừa giàu chất thơ, vừa ẩn chứa niềm vui và khát vọng sống. Thiếu nữ trong thơ Xuân Diệu không chỉ đứng ngắm mùa xuân mà như đang tận hưởng từng khoảnh khắc nó đem lại. Giọng thơ nhanh, nhịp dồn dập, gấp gáp – tiêu biểu cho phong cách sống “vội vàng” của Xuân Diệu: sống hết mình vì biết rằng thời gian sẽ trôi đi không trở lại.

Với thể thơ tự do, giàu màu sắc hiện đại, bài thơ thể hiện rõ cá tính nghệ thuật của Xuân Diệu: say mê tuổi trẻ, tình yêu và xem mùa xuân là kho báu quý giá không thể bỏ lỡ.

"Giữa vườn inh ỏi tiếng chim vui,
Thiếu nữ nhìn sương chói mặt trời.
Sao buổi đầu xuân êm ái thế!
Cánh hồng kết những nụ cười tươi.
Ánh sáng ôm trùm những ngọn cao,
Cây vàng rung nắng, lá xôn xao;Gió thơm phơ phất bay vô ý
Đem đụng cành mai sát nhánh đào."

Trái ngược với sắc màu rực rỡ của Xuân Diệu, “Mùa xuân xanh” của Nguyễn Bính lại mang một vẻ đẹp thanh bình, mộc mạc và thuần khiết. Ở đây, mùa xuân không ồn ào, không cuồn cuộn cảm xúc mà e ấp, dịu dàng như một cô gái quê thẹn thùng trước buổi hẹn hò đầu năm.

Nguyễn Bính lựa chọn màu xanh làm gam màu chủ đạo – màu của sự sống, của hi vọng và bình yên. Màu xanh ấy trải dài từ trời cao, lá cây, đồng lúa cho đến chiếc thắt lưng của cô gái, tạo nên sự liên kết hài hòa giữa con người và cảnh vật. Không gian làng quê hiện lên đậm chất dân gian: đồng lúa bát ngát, lũy tre làng, cỏ xanh chờ thanh minh… tất cả đều gợi cảm giác yên ả, gần gũi.

Ngôn ngữ trong thơ Nguyễn Bính giản dị, mộc mạc như lời ăn tiếng nói hằng ngày, giàu nhạc điệu ca dao. Thể thơ bảy chữ, nhịp chậm rãi, đều đặn càng làm nổi bật sự khoan thai, trầm tĩnh của cái tôi trữ tình. Ở đây, mùa xuân không chỉ là cảnh vật mà còn là tấm lòng chờ đợi và hy vọng – một sắc thái tình cảm đậm chất “chân quê”.

Những điểm giống nhau xuất phát từ việc cả hai nhà thơ đều sáng tác trong phong trào Thơ mới, đề cao cái tôi cá nhân và khát khao bộc lộ cảm xúc thật của mình. Mùa xuân là nguồn cảm hứng chung vì nó gắn liền với sự khởi đầu, sức sống và tình yêu.

Tuy nhiên, sự khác biệt lại bắt nguồn từ hoàn cảnh sống và phong cách sáng tác. Xuân Diệu – người của thành thị, chịu ảnh hưởng của thơ ca phương Tây – ưa sự mới mẻ, hiện đại, mạnh mẽ và sôi nổi. Nguyễn Bính – người con của làng quê Bắc Bộ – lại trung thành với phong vị ca dao, lời thơ dân gian, coi trọng sự giản dị, tình cảm mộc mạc và nét thuần hậu. Quan niệm sống của Xuân Diệu hướng về tận hưởng từng phút giây, trong khi Nguyễn Bính hướng đến sự chờ đợi, bình yên và gắn bó lâu dài.
Mỗi mùa xuân rồi sẽ qua, nhưng mùa xuân trong thơ ca vẫn mãi giữ nguyên sắc hương trong tâm hồn người đọc. “Nụ cười xuân” và “Mùa xuân xanh” dù mang hai phong cách khác nhau, vẫn cùng cất lên khúc ca về tuổi trẻ và tình yêu: một bên rạo rực, gấp gáp như muốn níu giữ từng giây phút, một bên dịu dàng, an nhiên như muốn để thời gian trôi thật chậm. Sự khác biệt ấy không chỉ làm phong phú diện mạo thơ ca Việt Nam hiện đại, mà còn tô đậm dấu ấn cá nhân của mỗi nhà thơ, giúp người đọc thêm trân trọng vẻ đẹp đa dạng của mùa xuân trong thi ca.

“Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi”

Hình ảnh "Sương lấp" gợi sự khắc nghiệt của núi rừng, màn sương như trở thành tấm màn che lấp một vùng trời, còn "hoa về trong đêm hơi" lại khiến cho bưcs tranh thiên nhiên trở nên tươi sắc hơn, mềm mại hơn, chúng như những tia sáng hy vọng trong màn sương tối tắm. Khi miêu tả:

"Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc
Quân xanh màu lá dữ oai hùm”. Hai câu thơ như một bức chân dung độc đáo, hình ảnh "không mọc tóc" là hậu quả của những cơn sốt rét rừng, thiếu thốn nhưng lại không khiến họ mất đi khí phách, ý chí quyết tâm. Trái lại ở câu thơ dưới, tác giả đã làm sáng lên vẻ kiêu hùng của người chiến sĩ, mặc cho khó khăn, gian khổ, họ vẫn kiên cường bước tiếp tới chiến trường. Ông đã dùng thủ pháp đối lập để tô đậm nên vẻ đẹp bi tráng giữa cái thiếu thốn, khó khăn đủ điều

"Quê hương anh nước mặn đồng chua

Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá".

Tác giả đã không sử dụng hình ảnh hiểm trở của thiên nhiên, cảnh vật mà bắt đầu bằng những câu thơ mộc mạc, để giới thiệu về xuất thân của những người lính trẻ. Nét riêng đặc sắc của bài thơ là việc thay vì tập trung miêu tả thiên nhiên hiểm trở thì nó đã tô đậm nên sự chia sẻ, "đồng cam cộng khổ' và tình cảm gắn bó bền chặt của những người lính như những người bạn tri kỉ. Họ gặp nhau nơi chiến trường khốc liệt, nơi bom đạn, bệnh tật hoành hành bỏ lại đằng nhau những thửa ruộng chưa kịp cày, "những gian nhà không" và "gốc đa đầu làng" để bảo vệ nền hoà bình cho đất nước

"Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính.". Nhưng trong những sự ngặt nghèo khó khăn ấy lại có sự ấm áp của tình đồng chí, tri kỉ và ngọn lửa ấy lớn dần lên nhờ sự sẻ chia và thấu cảm khi "biết từng cơn ớn lạnh" trong đêm rừng buốt giá hay là từng mảnh vải áo hoặc vải quần để may, vá cho nhau. Chính từ những sự chia sẻ vật chất, tinh thần ấy đã tạo nên một thứ tình cảm bền chặt như keo sơn và được gói gọn lại trong câu thơ "Đồng chí!". Và họ cùng đứng nơi "rừng hoang sương muối" chờ địch tới như để chứng minh cho sợi dây liên kết giữa hai người:

"Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo."