https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8 en-us 2020-12-01 13:06:24 UTC 2023-03-15 11:36:22 UTC hello@padlet.com https://padlet.net/icons/png/2622.png bilbaojon2 https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/975398710 XIX. mendearen amaieran Henri Becquerel frantsesak uranio-mineral batek erradiazioa igortzen zuela deskubritu zuen eta, erradiazio hori aztertu ondoren, hiru erradiazio mota zeudela ondorioztatu zuen.

Zenbait partikula subatomiko galtzeko edo jasotzeko fenomenoari erradioaktibitatea esaten zaio. Ondorioz, nukleo atomikoek erradiazioa igortzen dute. Atomo batzuk partikulak igortzeko joera handiagoa dute, hau da, erradioaktiboagoak dira. Adibidez, radioa helioa bano askoz ere erradioaktiboagoa da.]]> 2020-12-01 13:20:17 UTC https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/975398710 bilbaojon2 https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/998789628 Gaur egun alfa, beta eta gamma erradiazioak ezagutzen dira, oso ariskutsuak dira, erradiazio ionitzaileak dira eta.
Alfa partikulak: Helio nukleoz eratuta daude eta karga positiboa dutenez, eremu elektromagnetiko batek ahal du desbideratu erradiazio mota hau.
Beta partikulak: Elektroiz osatua daude eta horragitik dute karga negatiboa. Eremu elektromagnetiko batek ahal du desbideratu partikula hauek, baina alfa partikulen aurkako bidean, alderantzizko karga dute eta. 
Gamma izpiak: Uhin elektromagnetimo hauek, sartze-ahalmen handia dute eta gainera ezin dira inola desbideratu eremu elektromagnetiko baten ondorioz, kargarik ez dutelako.]]> 2020-12-08 16:19:50 UTC https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/998789628 bilbaojon2 https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/999038956 Nukleo atomikoetatik energia lortzeko fusio eta fisio nuklearra izeneko bi presezu burutzen dira.
Fisioa: Atomo handiz osaturiko elementu erradiaktiboen (uranioa eta plutonioa, esaterako) isotopoen nukleo batzuk hautsi egiten dira fisioan, atomo txikiagoko nukleoak lortuz. Fisioan energia asko askatzen da, energia nuklearra deritzona eta energia elektrikoa lortzeko aprobetxatzen dena zentral nuklearretan.
Fusioa: Atomo-nukleo txiki batzuk elkartu egiten dira eta atomo-nukleo handiagoak sortzen dituzte. fusio-nuklearra energi-iturri gisa erabil liteke. Baina nukleoak fusionatzeko atomoek oso tenperatura altuetan egon behar dute eta oraindik ez da garatu fusioa errentagarri izateko moduan baliatzeko teknologiarik.
Erradioisotopoak: Elementu baten isotopo erradiaktiboak dira. Isotopoak  neutroi kantitae desberdinetako elementu berak dira. Batzuetan isotopoak, derrunbatuko den eraikin baten antzekoak dira, partikulak askatu behar dute estabilitatea lortzeko eta partikula horiek askatzerakoan, erradiazio igortzen da. Hauek dira erradioisotopoak eta hainbat erabilera dute. Aurkikuntza arkeologiko edo historikoen antzinatasuna zehazteko, auzitegi-medikuntzako ikerketak egiteko edo minbizi mota batzuk sendatzeko.]]> 2020-12-08 17:08:15 UTC https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/999038956 bilbaojon2 https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/999138529 Hainbat hondakin erradioaktibo eratzen dira, eta hondakin hauek, guztiz arriskutsuak dira, erradiazioa igortzen dutelako eta ahal dute ekosistemak suntsitu, edo ala nola malformazioak sortu pertsonetan.
Hondakin erradioaktiboak, elementu kimiko erradioaktiboak dituzten eta funtzio praktikorik betetzen ez duten hondakinak dira. Maiz, fisio nuklearra bezalako prozesu nuklearren azpiproduktu bat dira. Hondakina ere sortu daiteke erreaktore edo arma nuklearrentzako erregaien prozesamenduaren bidez edo medikuntzarako aplikazioen bidez, erradioterapia edo medikuntza nuklearra bezalakoak.]]> 2020-12-08 17:27:52 UTC https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/999138529 bilbaojon2 https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/999178700 Historiaren zehar hainbat hondamendi gertatu dira errdiazioari buruzko aurkikuntzei ondorioz, eta hauek esan dira esanguratsuenak.
Chernobyl: Chernobylgo hondamendia Ukrainako Chernobyl hirian gertatu zen 1986ko apirilaren 26an. Historiako istripu nuklearrik larriena izan zen, Istripu Nuklearren Nazioarteko Eskalan 7. mailan kokatzen da (denetan handiena).
Egun hartan, Lenin zentral nuklearreko 4. erreaktorean bat-bateko potentzia igoera bat izan zen. Honek erreaktore nuklearraren nukleoa gehiegi berotzea eragin zuen; ondorioz, bere barnean bildutako hidrogenoa lehertu egin zen.
Fukushima: Fukushimako istripu nuklearra, "Fukushima I" zentral nuklearrean gertatua, 2011ko martxoaren 11n izan zen. Gertakarien artean erreaktore nuklearrak dauden eraikinen eztanda, errefrigerazio sistemen apurketa, nukleoaren fusio hirukoitza eta erradiazioaren kanporaketa egon ziren, Japonen egondako lurrikara eta tsunamiak sortutako kalteen ondorioz.
Hiroshima eta Nagasaki: 1945ean Bigarren Mundu Gerra bukatzeko zegoela, Ameriketako Estatu Batuek Japoneko Hiroshima eta Nagasaki hirietako bonbardaketa nuklearrak egin zituen, 1945eko abuztuaren 6an eta 9an hurrenez hurren. Hor izan zen gerra batean bonba nuklearrak erabili diren lehenengoko aldia; baita bakarra ere.
Bonbardaketa hauek egin baino sei hilabete lehenago, Estatu Batuek Japoniako 67 hiri bonbardatu zituen.]]> 2020-12-08 17:36:17 UTC https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/999178700 bilbaojon2 https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/999299054 Audio honetan azaldu dut guztia, idatz baino hobeto espresatzen naizelako.]]> 2020-12-08 17:59:39 UTC https://padlet.com/bilbaojon2/99gxsdc6qap0x2k8/wish/999299054