Europako biztanleriaren hazkundea bizkortu egin zen.

Kausa nagusiak:

• Heriotza-tasa jaitsi egin zen, medikuntzako aurrerapenen, higienea eta elikaduraren ondorioz.

• Jaiotza-tasak altua izaten jarraitu zuen ia Europa osoan.

MIGRAZIO HANDIEN GARAIA

Hiritartze-prozesu handi bat hasi zen Europan.

Ozeanoaren beste aldera egindako migrazioetan, zenbait bolada bereiz daitezke:

• 1870era arte, emigrante gehienak britainiarrak eta eskandinaviarrak izan ziren.

• 1870etik 1914ra bitartean, emigrante gehienak italiarrak, espainiarrak, greziarrak eta turkiarrak izan ziren.

Europar gehienek Amerikara emigratu zuten.

• Ehungintza: Kotoi-industria izan zen lehena berri­kuntza teknikoak gehitzen irute-jarduerara eta ehuntze-­jarduerara. Kolonietatik, Britainia Handira iristen zen kotoia eta bertan ekoizpena handitu zen. 

  
  

• Industria siderurgikoa: Britainia Handiko burdina ezputasun asko zituen eta basoetatik hurbil zeuden galdategietan ekoizten zen. Ondoren, Henry Cortek labe garai modernoak eraikitzea planteatu zuen eta burdinaren ekoizpena gora egin zuen.

• Ehungintzan: James Hargreavesen, Richard Arkwrighten eta Samuel Cromptonen iruteko makina mekanikoak eraiki zituzten eta  John Kayren anezka hegalaria eta Edmund Cartwrighten ehungailu mekanikoa eraiki zituzten.

  
  

• Industria siderurgikoa: Egur-ikatza basoetatik lortzen zuten, eta hori zen burdina ekoizteko erabiltzen zuten energia-iturria.

  • Honek urritzen hasi zen eta 1709an, Abraham Darbykkoke koke-ikatza (harrikatza) erabili zuen harrakastarik gabe. 

Nabigazioaren garapen handia: Ibaiko garraioa lehorrekoa baino merkeagoa eta seguruagoa zen.

• 1807an, Fulton estatubatuarrak lurrun bidez propultsatutako itsasontziak martxan ipini zituen eta Clipper izeneko belaontzia nagusitu zen.

• Siderurgia. Altzairu kantitate handiak merke ekoizteko gai zen bihurgailua.

• Industria kimikoa. Lehengai berriak erabili ziren produktu berriak egiteko: farmaziako gaiak, produktu sintetikoak, dinamita eta abar.

• Industria elektrikoa. Elektrizitatea ekoizten eta helarazten hastean, industria hau garatu zen.

Industria berriak Estatu Batuetan eta Alemanian hazi ziren nagusiki. 

• Elektrizitatea: Industrian aplikatu zen, makinak mugitzeko.

  
  

  Bestalde, elektrizitateari esker, zenbait garraiobide berri agertu ziren (tren elektrikoa, metroa eta tranbia), bai eta zenbait komunikabide berri ere (telefonoa, irratia, zinematografoa...).

• Petrolioa: 1859an, petrolioa ateratzeko lehen zuloak egin ziren. Automobiletan erabiltzeko eztanda-motorra asmatu zenean, petrolioak garrantzi handia hartu zuen.

• 1814an, George Stephenson ingelesak, lurrunezko tren-makina eraiki zuen.

• 1830ean, bidaiarien garraio tren-linea ireki zen.

Trena gero eta garraiobide azkarrago, seguruago eta merkeagoa bihurtu zen. Ikatz-kontsumoaren eskaria handitu zuen.

Aurrerago, kontinenteen arteko lineak ere sortu ziren.

1. Meatzaritza, metalurgia eta siderurgia gehiago garatu ziren.

2. Merkataritza garatu zen.

3. Munduko ekonomia espezializatzea bultzatu zuten. Herrialde ­industrializatuak produktu manufakturatuak ekoizten espezializatu ­ziren; koloniek, berriz, lehengaiak saltzen zizkieten.

4. Eguneroko bizitza aldatu zuten. Dieta hobetu zuten, elikagai galkorrak garraia baitzitezkeen. 

Biztanle gehienak nekazariak ziren. Europan zehar nekazariak eremuaren arabera izan ahal ziren:

• Jabeak: Nekazariak asko izan ziren.

• Jornalariak: Mekanizazio gutxiko latifundioetan lan egiten zuten eta soldata eskasak kobratzen zituzten.

• Jopuak: Nekazariek jopu izaten jarraitu ziren.

Industria Iraultzarekin, proletariotza agertu zen. ­Lanerako indarra soldata baten truke saltzen zutenek osatzen zuten; hau da, langileek. 

- 1824an elkartze-eskubidea aitortu zen Britainia Handian. 

- Lehen sindikatuak (trade unions) sortu zen.

- Greba zen presioa egiteko erabiltzen zuten bide nagusia. 

Aurrerago, 1833 inguruan, trade union guztien batasun nazionala sortu zen.

Desberdintasunak gizartean oraindik bazeuden: 

1. Emakumeak gizonen mende. 

2. Desberdintasun ekonomiko handiak, jabetzen arabera. 

XIX. mendearen amaieran, herrialde industrializatuenetan asko ziren, talde heterogeneo bat izan zen. 

• Haien balio nagusiak ziren lana eta aurreztea, ­ondareak eduki nahi zituztelako. 

• Hezkuntzari garrantzia ematen zioten eta iritzi politiko moderatuak eduki ohi zituzten.

• 1848an Karl Marx eta Friedrich ­Engels Manifestu komunista argitaratu zituzten.

Zioten, gizarte industrialetan zapaltzaileen (burgesak) eta zapalduen (langileen) arteko klase-borroka bat zegoela.

Marxek proposatzen zuen iraultza bat hastea, kapitalismoa suntsitzeko eta langileei boterea emateko.

• Anarkismoaren ideologoak Joseph Proudhon eta Mikhail Bakunin izan ziren. 

  
  

Anarkistak estatu forma ororen aurka zeuden.

• 1889an, sozialista batzuek Internazional Sozialista (Bigarren Internazionala) sortu zuten, koordinatzeko langile-erakunde marxistak.

Sinbolo batzuk sortu zituen, adibidez: maiatzaren lehena.

• Pixkanaka, langile-mugimenduak zenbait lorpen egin zituen: lanaldia murriztea, haurren lana mugatzea…

-Aristokrazia: Administrazioko, justiziako, armadako eta diplomaziako posturik prestigiotsuenak zituzten. 

XIX. mendean, gizartean zuen nagusitasunaren zati bat galdu zuen. Zergak ordaintzen hasi ziren eta nekazariengain zituzten eskubideak kendu zizkieten. 

-Goi-burgesia: Gizarte industrial berriko klase botere­tsua bihurtu zen.

Nagusi bihurtu ziren gizartean.

2-. Bigarren Industria Iraultzan ez dituzue aipatu garraioen arloan izandako asmakizunak: Hegazkina, automobila...

3-. Gizarte arloan: Nahiko osatua dago baino ez dago konparaziorik.