1. Đặc điểm chung tài nguyên sinh vật

- Sinh vật Việt Nam rất phong phú và đa dạng về thành phần loài, về nguồn gen di truyền, về kiểu hệ sinh thái và đa dạng về công dụng của các sản phẩm sinh học.

- Trên đất nước ta, những điều kiện sống cần và đủ cho sinh vật khá thuận lợi. Hoàn cảnh đó đã tạo nên trên đất liền một đới rừng nhiệt đới gió mùa và trên Biển Đông một khu hệ sinh vật biển nhiệt đới vô cùng giàu có.

- Do tác động của con người, nhiều hệ sinh thái tự nhiên (rừng, biển ven bờ) bị tàn phá, biến đổi và suy giảm về chất lượng và số lượng.

2. Sự giàu có về thành phần loài sinh vật:

- Sự giàu có về thành phần loài sinh vật ở nước ta được biểu hiện : có 14600 loài thực vật, 11200 loài và phân loài động vật. Trong đó có 365 loài động vật và 350 loài thực vật quý hiếm được đưa vào “sách đỏ Việt Nam”.

- Nguyên nhân tạo nên sự phong phú về thành phần loài sinh vật ở nước ta là do môi trường sống thuận lợi (nhiệt độ cao, ánh sáng dồi dào, độ ẩm cao, mưa nhiều, nước đủ, tầng đất dày, ...). Nhiều luồng sinh vật di cư tới (từ Trung Hoa, Hi-ma-lay-a, Ma-lai-xi-a, Ấn Độ...).

3. Sự đa dạng về hệ sinh thái:

- Hệ sinh tự nhiên:

+ Hệ sinh thái đất ngập nước ở cửa sông, dọc ven biển, ven các đảo.

+ Hệ sinh thái đồi núi với nhiều biến thể như rừng kín thường xanh (Cúc Phương, Ba Bể), rừng thưa rụng lá (Tây Nguyên), rừng tre nứa (Việt Bắc), rừng ôn đới núi cao (Hoàng Liên Sơn).

+ Hệ sinh thái rừng nguyên sinh có xu hướng thu hẹp và thay vào đó bằng các hệ sinh thái thứ sinh hoặc trảng cỏ, cây bụi.

- Hệ sinh thái nông nghiệp: đồng ruộng, vường cây, ao hồ thuỷ sản, rừng trồng cây công nghiệp và cây lấy gỗ.

B. Vai trò

Tài nguyên sinh vật tại Việt Nam đóng một vai trò quan trọng trong việc duy trì sự cân bằng và sự phong phú của hệ sinh thái.

-       Bảo tồn đa dạng sinh học:

Tài nguyên sinh vật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn các loài động và thực vật quý hiếm, giúp duy trì cân bằng sinh thái và môi trường tự nhiên. Các loài thực vật và động vật đóng góp vào chu trình thức ăn, phát triển của hệ sinh thái, và giữ cân bằng tự nhiên.

Việt Nam có nhiều loài động vật và thực vật quý hiếm, bao gồm cả những loài có nguy cơ tuyệt chủng. Bảo tồn tài nguyên sinh vật giúp bảo vệ sự tồn tại của chúng và duy trì hệ sinh thái cân bằng.

-       Kinh tế và sinh kế:

Các loại tài nguyên sinh vật như rừng, biển, và đồng cỏ cung cấp nguồn lợi kinh tế quan trọng cho Việt Nam. Cung cấp nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp gỗ, thực phẩm, dược phẩm, và ngành du lịch, tạo ra thu nhập cho nhiều cộng đồng địa phương và quốc gia.

Một số loài tài nguyên sinh vật có giá trị kinh tế cao. Ví dụ, yến sào là nguồn thu nhập quan trọng cho nhiều người dân Việt Nam. Ngoài ra, gà lao, sến, tôm hùm cũng được khai thác kinh tế.

Thực phẩm từ tài nguyên sinh vật như cá biển, cá nước ngọt, thực phẩm từ thực vật cung cấp nguồn thực phẩm cho dân số đông đúc của Việt Nam.

-       Y học và nghiên cứu:

Tài nguyên sinh vật cung cấp nguồn dược liệu và nguyên liệu cho ngành y học truyền thống và hiện đại. Nhiều loài thực vật được sử dụng trong thảo dược, và nghiên cứu về tài nguyên sinh vật giúp phát triển ngành y học và khoa học. Việt Nam có nhiều loại cây thuốc quý hiếm như cây sâm Ngọc Linh, cây đinh lăng, và nhiều loại thảo dược khác.

-       Văn hóa và tôn giáo:

Tài nguyên sinh vật liên quan đến văn hóa và tôn giáo của người dân Việt Nam. Các loại cây, động vật, và thảo mộc thường được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo, lễ hội, và thực hành truyền thống. Với vai trò đa dạng và quan trọng như vậy, bảo vệ và quản lý bền vững tài nguyên sinh vật của Việt Nam là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước này và sự hòa nhập với cộng đồng quốc tế. Ví dụ, cây bưởi, cây mai thường xuất hiện trong các ngày lễ tết và có ý nghĩa tượng trưng.

C. Đánh giá chung

• HST rừng nguyên sinh đặc trưng cho khí hậu nóng ẩm là rừng rậm nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh. Hiện nay, rừng nguyên sinh còn lại rất ít, phổ biến là rừng thứ sinh với các hệ sinh thái rừng nhiệt đới gió mùa biến dạng khác nhau, từ rừng gió mùa thường xanh, rừng gió mùa nửa rụng lá, rừng thưa khô rụng lá

• Trong giới sinh vật, thành phần loài nhiệt đới chiếm ưu thế Thực vật phổ biến là các loài thuộc cây họ Đậu, vang, dâu tầm, dầu. Động vật trong rừng là các loài chim thú nhiệt đới, nhiều nhất là công, ếch nhái, nai,... Ngoài ra còn các loài bò sát, ếch nhái, côn trùng rất phong phú

• HST rừng nhiệt đới ẩm gió mùa phát triển trên đất feralit là cảnh quan tiêu biểu cho thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa ở nước ta