Núi sông bờ cõi đã chia,
Phong tục Bắc Nam cũng khác.
Từ Triệu, Đinh, Lí, Trần bao đời gây nền độc lập,
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một phương.
Tuy mạnh yếu từng lúc khác nhau,
Song hào kiệt đời nào cũng có.

(Theo Nước Đại Việt ta, trích trong Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi)​

Câu hỏi:
Câu 1. Khái quát nội dung chính của đoạn trích.
Câu 2. Việc sử dụng những từ ngữ: Từ trước, vốn xưng, đã lâu, đã chia, bao đời nhằm khẳng định điều gì?
Câu 3. Giải thích nhan đề: Bình Ngô đại cáo.
Câu 4. Từ văn bản Nước Đại Việt ta, em có thái độ, tình cảm gì về nền độc lập dân tộc và chủ quyền đất nước trong thời đại ngày nay.
Câu 5. Từ đoạn trích, viết đoạn văn diễn dịch làm sáng tỏ chân lí về sự tồn tại chủ quyền độc lập của dân tộc ta trong văn bản Nước Đại Việt ta

Bài làm

“Chị em họ” là một truyện ngắn giàu cảm xúc và rất gần gũi. Tác phẩm khai thác tình cảm gia đình bằng giọng văn nhẹ nhàng. Người đọc dễ tìm thấy sự ấm áp trong từng chi tiết nhỏ. Nhờ đó, câu chuyện trở nên quen thuộc với nhiều bạn trẻ.
Truyện xoay quanh hai chị em họ lớn lên cùng nhau. Mỗi người có một tính cách rất riêng. Người chị hiền lành và thường suy nghĩ kín đáo. Người em thì nhanh nhẹn, thoải mái và đôi lúc hơi vụng về. Sự khác biệt khiến họ dễ nảy sinh hiểu lầm trong đời sống. Có khi họ giận nhau chỉ vì một chi tiết rất nhỏ. Những cảm xúc trẻ thơ được thể hiện tự nhiên và tinh tế. Tác giả không phóng đại mà giữ đúng chất hồn nhiên của nhân vật.

Dù có giận dỗi, hai chị em vẫn dành cho nhau sự quan tâm âm thầm. Một ánh mắt bối rối khi muốn làm hòa cũng đủ nói lên tình cảm. Một hành động nhỏ cũng có thể cho thấy tấm lòng chân thật. Những chi tiết ấy giúp câu chuyện gần gũi và đáng yêu hơn. Tác giả rất khéo léo trong cách miêu tả tâm lý trẻ nhỏ. Mỗi hành động đều nhẹ nhàng nhưng giàu sức gợi cảm. Người đọc nhìn thấy hình ảnh của mình trong những lần giận dỗi tuổi thơ.

Giọng văn của Phan Thị Vàng Anh mềm mại và giản dị. Không có xung đột lớn nhưng truyện vẫn rất cuốn hút. Sự hấp dẫn đến từ cảm xúc chân thành của nhân vật. Tác phẩm nhấn mạnh ý nghĩa của việc thấu hiểu trong gia đình. Khi biết lắng nghe nhau, tình cảm sẽ trở nên bền chặt hơn. Truyện cũng cho thấy gia đình luôn là nơi chan chứa yêu thương. Những điều nhỏ bé lại mang giá trị lớn trong quan hệ tình thân.
“Chị em họ” để lại trong người đọc nhiều cảm xúc ấm áp. Tác phẩm giúp ta hiểu rõ tầm quan trọng của tình thân. Trong cuộc sống bận rộn, yêu thương luôn cần được giữ gìn mỗi ngày. Nhờ vậy, câu chuyện vẫn giữ được sức sống trong lòng nhiều bạn trẻ.

Đoạn trích khẳng định chân lí về nền độc lập, chủ quyền vững bền của dân tộc Đại Việt trên các phương diện. Lịch sử, lãnh thổ, văn hóa, phong tục và truyền thống anh hùng. Đồng thời thể hiện niềm tự hào, ý thức tự tôn dân tộc sâu sắc.

Câu 2

Những từ ngữ ấy nhấn mạnh rằng nền độc lập, chủ quyền của nước Đại Việt là một thực tế có từ lâu đời, bền vững và hiển nhiên. Dân tộc ta đã có truyền thống văn hiến, lãnh thổ, phong tục và triều đại riêng không thể phủ nhận.

- Đoạn văn diễn dịch làm sáng tỏ chân lý về sự tồn tại chủ quyền độc lập của dân tộc : sự tồn tại chủ quyền độc lập của dân tộc Đại Việt là một chân lý hiển nhiên,được thoẳng định vững chắc qua hàng loại chứng cứ không thể chối cãi trước nốt,về mặt lịch sử ,"từ trước "," bao đời " đã chứng minh dân tộc ta đã xây dựng nền độc lập từ các triều đại binh lý,Trần . Về phương diện địa lý," núi sông bờ cõi đã chia ranh giới rõ ràng. Tiếp theo,về mặt văn hóa," vốn vùng nền văn hiến đã lâu " cho thấy dân tộc có một nền văn hiến lâu đời.

Đọc văn bản sau và thực hiện các yêu cầu:

CHỊ EM HỌ   (Phan Thị Vàng Anh)

Cả họ xem Hà như một tấm gương sáng. Hà sạch sẽ, vô cùng lễ phép, năm nào cũng đi thi học sinh giỏi văn. Thuỳ - một chị họ của Hà - nhận xét: “Thi giỏi văn có gì là hay?”. Dù thế ba mẹ Thuỳ vẫn quyết định đổi trường cho nó. Thuỳ mắt ngấn nước cãi: "Con không thích học chung với họ hàng! Con học ở đây quen rồi, ở đây có bạn nhiều!”. Hai người lớn nghiêm nghị bảo: “Ở đâu cũng sẽ có bạn thôi!” và mọi chuyện coi như được khoá lại.

Trong nhà, Thuỳ không có bạn, nói đúng ra, không ai rảnh mà làm bạn với Thuỳ. Chỉ có ngoại, nhưng ngoại lại ở xa. Ngoại nói: “Nó như con bụi đời con!”. Ngày đầu từ trường mới về, Thuỳ đạp xe ngay đến nhà ngoại. Trên đường đất, mưa tuôn nhẹ nhàng, đều đều, tưởng như không bao giờ tạnh nổi. Thuỳ nằm dài trên phản gỗ, bảo: “Con Hà chán lắm ngoại ơi!”. Ngoại cười: “Đúng rồi!... nó ngoan nhưng cứ rù rì, buồn lắm... Thế hai chị em có đi với nhau không?”.

Thuỳ cau có, dài giọng: "Không!... ra chơi, nó đứng tựa lan can vài giây rồi vào lớp ngồi tiếp. Con hỏi: “Đi chơi không?”. Nó bảo ở dưới sân đông, mệt lắm. Thế là con phải ngồi lại vì con có quen ai đâu!”. Thuỳ nhìn mưa len lỏi qua những tàn dừa, buồn rầu. Nó nhớ lớp xưa, trường xưa, nhớ đám bạn lắm mồm, nói suốt 5 tiết vẫn không hết chuyện. Ngoại bảo: "Con mệt thì ngủ đi!" rồi an ủi: “Không sao đâu, con Hà hiền, ngoan lắm!”. Thuỳ mơ màng ngủ, nó mơ thấy mình hỏi Hà sỗ sàng: “Có bệnh gì không mà sống lờ đờ như người ốm vậy?”. Hà trả lời ngây ngô: “Không bệnh, nhưng sợ đông người!”. Trong mơ cũng có mưa, và gió ẩm ướt thổi quanh, mát rượi.

Mẹ hỏi: "Sao không rủ em Hà đi học cho vui?". Thuỳ dắt xe lách qua khe cửa hẹp vanh, trả lời vội vàng: “Thôi, nó đi chậm như rùa, con lại thích đi học sớm!”. Nó tự nhủ: "Dở quá, từ đầu năm tới giờ, chưa khi nào mình là người đầu tiên vào trường cả!". Luôn luôn có những kẻ đến sớm hơn Thuỳ, hoặc là một cái xe dựng cô độc trong bãi còn vắng tanh, hoặc một anh chàng đứng tựa lan can lớp học nhìn như quét khắp sân trường rộng lớn. Thuỳ tự an ủi: “Chắc chúng nó gần nhà!” rồi ung dung vào lớp. Trên bảng đen, bài giảng lớp học chiều qua xen lẫn những câu viết đùa chữ to, chằng chịt. Thuỳ cất cặp rồi một mình giở ghế lên sẵn cho tổ trực, nó nghĩ: “Mình thật khoẻ, mình phải làm thật nhanh trước khi có người khác giúp!”. Xong việc, cũng là lúc tổ trực vác chổi vào, cả bọn xúc động, hỏi: "Thùy làm đấy à?". Hầu như ngày nào cũng thế mà vẫn không hết bất ngờ, chỉ có Hà ái ngại nhìn Thuỳ, nó nói nhỏ: "Chị làm thế làm gì, việc tụi nó mà!". Thuỳ đáp cụt lủn: "Rảnh thì làm!", nó muốn nói thêm: "Tao cũng không thích mày, mày trốn quét lớp luôn!", rồi lại thôi, nghĩ làm thế người ta sẽ cười hai chị em, đành lặng lẽ đi chơi chỗ khác.

Giỗ ông, tất cả đổ về vườn của bà. Thuỳ ngủ lại trước đó một đêm, giết gà, làm vịt. Xong việc, nó lấy xe chạy loăng quăng. Trên những con đường quê sau mưa thơm nồng hoa đêm, vài đứa trẻ con đi dạo dạo, dựa nhau hát vọng cổ ngân nga. Thuỳ nghĩ: "Tụi này vui thật!". Buổi sáng, các dì, cậu khen: “Thuỳ thật là chăm!”. Mẹ bảo: “Ui! lười học lắm!”. Thuỳ ngồi rửa rau, kêu to uất ức: "Con lười học hồi nào!". Mẹ nghiêm mặt, ý bảo: "Hỗn! Không được cãi người lớn!". Thuỳ im bặt. Nó nghe tiếng Hà nhỏ nhẹ: "Con chào ngoại, con mới tới! Con chào... Em chào... ". Mọi người lại khen với nhau: "Người lớn ghê!". Hà đứng xa xa, hỏi: "Chị Thùy có cần gì không, em phụ?". Thùy bảo: "Không! xong hết rồi!". Hà lên nhà trên các dì chú lại khen Hà giỏi, nghe đâu lại mới đi thi gì đó cho trường. Thuỳ đổ chậu nước, nó nghĩ: "Không ai biết rõ nó bằng mình. Nếu mình kể ra nó ích kỷ, nó không có bạn chơi, mọi người sẽ nói là mình ganh nó giỏi!". Rồi Thuỳ buồn bã nghĩ, mà sao mình không giỏi nhỉ? Hồi bé thầy vẫn khen mà? Hay tại lớn mình ham chơi? Nãy mẹ nói mình lười chắc cũng đúng... Nước trào ra khỏi chậu, ngoại giục: "Rửa đi Thuỳ! Con nghĩ gì vậy?" - " Con không nghĩ gì cả!". Rồi nó thả vào chậu nước đầy những nắm rau xanh ngắt.

Như cả họ đã dự đoán, cuối cùng Hà cũng lên truyền hình. Cả nhà chăm chú ngồi xem cảnh Hà ngồi đọc bài đêm khuya, bên cái đèn con mới tinh. Hà cầm chổi dịu dàng quét lớp.. Đến cảnh Hà giúp mẹ làm cơm, rửa chén... Thuỳ muốn kêu lên: "Ơ, mọi ngày dì Tư có để nó làm gì đâu!", nhưng kìm được, sợ mọi người lại bảo mình ganh! Nó chỉ hét lên bực tức khi thấy nhỏ Sương đứng cười bẽn lẽn bên Hà, kiểu bạn thân, cùng tiến: "Con này vẫn hay nói xấu con Hà, thế mà cũng vác mặt lên đây được!". Mẹ bảo: "Còn hơn mày không bao giờ được lên đâu!".

Thuỳ nghĩ, có cho lên, khéo mình cũng xin thôi. Nếu chị phóng viên hỏi: "Hằng ngày em làm gì?" chẳng lẽ lại tả, em hùng hục đi học sớm để bưng ghế, kéo bàn, em hay đạp xe lăng quăng ngoài đường. Rồi còn bạn thân, biết chọn đứa nào, bỏ đứa nào, cả một lũ lau nhau, ai mà lên ti vi cho hết được, rồi khéo lại giận nhau, lại bảo: " Mày quên tao" mà từ xưa tới nay, có khi nào Thuỳ quên ai được!

(Truyện ngắn Phan Thị Vàng Anh, NXB Trẻ, 2011)

Câu 1. Xác định ngôi kể và điểm nhìn trần thuật qua truyện ngắn trên?

Câu 2. Hãy chỉ ra một chi tiết thể hiện tính cách đối lập giữa hai nhân vật Thuỳ và Hà. Nêu ý nghĩa của sự đối lập này.

Câu 3. Xác định các nhân vật trong câu chuyện?

Câu 4. Qua nhân vật Thùy, nhận xét quan niệm về con người của nhà văn.

Câu 5. Thông điệp chính mà tác giả muốn truyền tải qua câu chuyện trên là gì?

PHẦN II: VIẾT (6.0 ĐIỂM)

Câu 1. (2.0 điểm) Hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày cảm nhận của em về tâm trạng và suy nghĩ của nhân vật Thuỳ trong đoạn trích trên.

Câu 2. (4.0 điểm) Từ ngữ liệu trong phần Đọc - Hiểu em hãy phân tích truyện ngắn “Chị em họ” của Phan Thị Vàng Anh.

Chi tiết đối lập

Thùy: nhút nhát, hiền lành, ít nói, luôn nhường nhịn.

Hà: mạnh mẽ, bạo dạn, thích thể hiện và đôi khi hơi áp đặt.

Ý nghĩa:

Sự đối lập giúp khắc họa rõ nét cá tính từng nhân vật, tạo chiều sâu cho câu chuyện và làm nổi bật thông điệp về sự đa dạng trong tính cách con người. Đồng thời qua đó, nhà văn thể hiện sự cảm thông với những người sống nội tâm, nhạy cảm như Thùy.

Câu 3.

Các nhân vật gồm:

Nhân vật “tôi” (người kể chuyện)

Thùy

Hà

Người lớn trong gia đình (xuất hiện gián tiếp qua lời kể)

Câu 4.

Qua nhân vật Thùy, nhà văn cho thấy:

Con người cần được thấu hiểu, đặc biệt là những người nhạy cảm, dễ tổn thương.

Không nên nhìn người qua vẻ bề ngoài; những người trầm lặng lại có đời sống nội tâm phong phú, đáng trân trọng.

Mỗi người đều có giá trị riêng, dù họ không nổi bật hay mạnh mẽ.

→ Quan niệm của tác giả thiên về sự nhân ái, bao dung và trân trọng những tâm hồn nhỏ bé.

Câu 5

Hãy biết lắng nghe và thấu hiểu những người xung quanh, nhất là những người sống nội tâm.

Đừng vội đánh giá ai qua những biểu hiện bề ngoài.

Mỗi cá nhân đều có sự riêng biệt và đáng được tôn trọng.

PHẦN II: VIẾT

Câu 1.

Thùy hiện lên trong đoạn trích như một cô bé sống nội tâm, nhạy cảm và luôn khao khát được yêu thương. Em lặng lẽ, ít nói và thường tự thu mình lại trước mọi người. Tâm trạng của Thùy đậm chất buồn: buồn vì cảm thấy mình lạc lõng giữa họ hàng, buồn vì đôi khi không thể diễn đạt hết suy nghĩ của mình. Dù hiền lành và biết quan tâm nhưng em lại dễ bị tổn thương trước lời nói hay hành động vô tình của người khác. Sự im lặng của Thùy không phải là thờ ơ mà là nỗi cô độc âm thầm. Qua Thùy, em cảm nhận được một tâm hồn đẹp nhưng mong manh, luôn cần sự che chở và thấu hiểu. Điều đó khiến em thấy thương và muốn gần gũi, chia sẻ với em nhiều hơn. Nhân vật Thùy giúp em hiểu rằng: đôi khi sự dịu dàng và thầm lặng lại có sức lay động lớn hơn bất kỳ lời nói mạnh mẽ nào.

Câu 2.

Mở bài:

Giới thiệu truyện và nội dung về hai chị em họ Thùy – Hà.

Thân bài:

Tóm tắt ngắn: Mối quan hệ giữa hai chị em tính cách đối lập, cách người kể chuyện quan sát và suy nghĩ.

Phân tích nhân vật:

Thùy: hiền, trầm, nhạy cảm, dễ bị tổn thương.

Hà: mạnh mẽ, hướng ngoại, đôi khi lấn át bạn bè.

Sự quan sát tinh tế của nhân vật “tôi”.

Giá trị nội dung:

Bài học về sự tôn trọng khác biệt.

Sự đồng cảm với những người sống nội tâm.

Giá trị nghệ thuật:

Giọng văn nhẹ nhàng, tinh tế.

Ngôi kể thứ nhất tạo sự chân thực.

Khắc họa tâm lý nhân vật tốt.

Kết bài:

Khẳng định lại ý nghĩa nhân văn của truyện: yêu thương và thấu hiểu nhau trong gia đình.

Chi tiết đối lập:

• Thuỳ sôi nổi, hoạt bát, ồn ào, ham chơi, thích hoà đồng: “Nó nhớ đám bạn lắm mồm, nói suốt 5 tiết vẫn không hết chuyện”.

• Hà nhút nhát, rụt rè, sống khép kín, đi đứng chậm chạp, ít chơi với ai: “Nó bảo ở dưới sân đông, mệt lắm”; hoặc “Hà đứng tựa lan can vài giây rồi vào lớp”.

Ý nghĩa:
– Sự đối lập giúp nổi bật hai kiểu tính cách trái ngược của tuổi học trò; làm rõ nguyên nhân dẫn đến khoảng cách giữa hai chị em.
– Qua đó nhà văn cho thấy mỗi người đều có ưu – khuyết riêng, cần sự thấu hiểu, không nên áp đặt hay so sánh.

Câu 3. Xác định các nhân vật trong câu chuyện

• Nhân vật chính: Thuỳ, Hà.

• Nhân vật phụ: Ngoại, ba mẹ Thuỳ, dì chú, mẹ Hà, nhỏ Sương, các bạn học, nhà báo/phóng viên…

Câu 4. Qua nhân vật Thùy, nhận xét quan niệm về con người của nhà văn

– Con người, nhất là trẻ em tuổi mới lớn, không hoàn hảo, vừa có ưu điểm vừa có những điểm yếu: nóng nảy, ganh tị, dễ tủi thân.
– Nhà văn trân trọng những tình cảm chân thật, những nỗ lực âm thầm mà người ngoài đôi khi không hiểu.
– Mỗi cá nhân đều đáng được thấu hiểu, cảm thông, không nên đánh giá vội vàng qua bề ngoài.

Câu 5. Thông điệp chính của truyện

– Đừng vội so sánh con người với nhau, bởi mỗi người có một cách sống, một ưu điểm riêng.
– Sự thấu hiểu và cảm thông trong gia đình quan trọng hơn mọi thành tích hay lời khen ngợi.
– Đừng để áp lực “hình mẫu hoàn hảo” che mờ những nỗ lực thầm lặng của người khác.

Câu 1 . Viết đoạn văn 200 chữ về tâm trạng và suy nghĩ của Thuỳ

Gợi ý đoạn văn mẫu (khoảng 200 chữ):

Trong truyện Chị em họ, nhân vật Thuỳ hiện lên với nhiều tâm trạng phức tạp và rất chân thật của một cô gái tuổi mới lớn. Thuỳ buồn bã, hụt hẫng khi phải chuyển trường và rơi vào cảm giác cô đơn giữa môi trường mới. Sự đối lập giữa Thuỳ hoạt bát, thích giao tiếp với Hà rụt rè, nhút nhát khiến Thuỳ càng thêm khó chịu, thậm chí có lúc bực bội và ganh tị. Những lời khen của họ hàng dành cho Hà khiến Thuỳ tủi thân, cảm giác mình bị lu mờ. Thuỳ tự hỏi vì sao mình không giỏi như trước đây, rồi tự trách bản thân ham chơi, lười học. Nhưng sâu thẳm trong Thuỳ vẫn là một cô bé tốt bụng, thích giúp đỡ, sống thật với cảm xúc và đặc biệt là rất cần được thấu hiểu. Những suy nghĩ và cảm xúc đó làm Thuỳ trở thành một nhân vật gần gũi, chân thực, đại diện cho những băn khoăn, nhạy cảm của tuổi học trò khi phải đối diện với sự so sánh và áp lực thành tích từ gia đình.

1. Mở bài

– Giới thiệu tác giả Phan Thị Vàng Anh và truyện Chị em họ.
– Nêu vấn đề: truyện phản ánh tâm lí tuổi mới lớn qua hai nhân vật Thuỳ và Hà.

2. Thân bài

a. Tình huống truyện
– Thuỳ bị ép chuyển trường để học chung với Hà – cô em họ giỏi giang, được cả họ khen.
→ Gây ra xung đột tâm lí, mặc cảm, ganh tị.

b. Nhân vật Thuỳ
– Hoạt bát, hướng ngoại, thích giao tiếp.
– Dễ tổn thương, nhớ trường cũ, cô đơn ở môi trường mới.
– Ganh tị với Hà nhưng vẫn tốt bụng, thật thà.
→ Hình tượng chân thực của tuổi học trò.

c. Nhân vật Hà
– Lễ phép, ngoan, học giỏi nhưng rụt rè, sợ đông người, ít hoà đồng.
→ Không hoàn hảo, cũng có điểm yếu.

d. Sự đối lập
– Thuỳ năng động ↔ Hà trầm lặng.
– Thuỳ bị hiểu lầm ↔ Hà được tung hô.
→ Làm nổi bật chủ đề: mỗi người có giá trị riêng.

e. Thông điệp
– Không nên so sánh trẻ em; cần thấu hiểu sự khác biệt.
– Con người cần sẻ chia thay vì nhìn bề nổi.

3. Kết bài

– Khẳng định giá trị nhân văn của truyện.
– Tác phẩm để lại dư vị ấm áp về sự cảm thông trong gia đình.