Virus Adeno là một nhóm virus phổ biến lây nhiễm qua đường giọt bắn và đường hô hấp khi mọi người tiếp xúc với nhau. Virus Adeno có thể gây bệnh ở nhiều cơ quan khác nhau trên cơ thể như niêm mạc mắt, đường thở, phổi, ruột, đường tiết niệu và hệ thần kinh. Virus Adeno là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng sốt, ho, viêm họng, viêm kết mạc (đau mắt đỏ), tiêu chảy, viêm bàng quang, viêm gan,... Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh do virus Adeno gây ra nhưng trẻ em thường là nhóm đối tượng dễ bị nhiễm bệnh hơn do sức đề kháng yếu. 
Tình trạng nhiễm trùng thường chỉ gây ra các triệu chứng nhẹ và tự khỏi sau vài ngày. Tuy nhiên, bệnh cũng có thể trở nên nghiêm trọng hơn và gây ra nhiều biến chứng nặng nề nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời.
1. Đường lây truyền
- Tiếp xúc trực tiếp giữa người với người qua đường hô hấp.
- Lây qua niêm mạc khi bơi lội hoặc nguồn nước dùng trong sinh hoạt bị ô nhiễm do dịch tiết từ mắt, mũi, phân của bệnh nhân.
- Tiếp xúc gián tiếp khi dùng chung những vật dụng cá nhân với người bị nhiễm virus Adeno.
- Lây truyền qua giọt bắn nước bọt như các hạt khí thông qua đường hô hấp.
2. Dấu hiệu nhận biết
Virus Adeno có thể gây nhiều bệnh lý khác nhau:
- Viêm phế quản: các dấu hiệu cảnh báo sớm thường sẽ là ho, sổ mũi, sốt cao, ớn lạnh.
- Nhiễm trùng đường hô hấp: Thường có dấu hiệu ngạt mũi, chảy nước mũi, ho, đau họng và sưng hạch.
- Viêm thanh khí phế quản: Trẻ thường xuất hiện ho khan, khó thở, âm thanh the thé khi thở.

- Viêm kết mạc (đau mắt đỏ): Mắt đỏ, chảy dịch từ mắt, chảy nước mắt, cộm ở mắt, luôn cảm giác vật ở trong mắt.
- Viêm phổi: Có triệu chứng sốt, ho, khó thở.
- Các bệnh về đường tiêu hóa: Tiêu chảy, nôn mửa, nhức đầu, sốt, bị co thắt ở dạ dày.
- Viêm màng não và viêm não: Có thể xuất hiện các dấu hiệu như đau nhức đầu, sốt, cứng cổ, buồn nôn và nôn mửa.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu: Cảm thấy nóng rát và đau khi đi tiểu, tiểu nhiều và tiểu ra máu.
Khi thấy trẻ có một trong các dấu hiệu khác thường kể trên, hãy lập tức đưa trẻ đến bệnh viện hoặc các cơ sở y tế để thăm khám và điều trị.
Ngoài ra, cha mẹ cũng cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu bệnh chuyển nặng ở trẻ để đưa trẻ đến viện kịp thời, tránh các biến chứng nặng. Các triệu chứng bao gồm:
- Khó thở.
- Sưng quanh vùng mắt.
- Sốt cao vài ngày không dứt.
- Khi trẻ có dấu hiệu mất nước, chẳng hạn như khóc không có nước mắt hoặc ít đi tiểu hơn.
3. Điều trị 
Hiện nay vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu các bệnh do virus Adeno gây ra. Điều trị bệnh do virus Adeno thường là điều trị triệu chứng.
Cha mẹ có thể thực hiện các phương pháp sau để giúp trẻ cảm thấy dễ chịu hơn:
- Cho trẻ uống nhiều nước: Khi nhiễm bệnh, trẻ thường dễ bị mất nước do sốt, nôn mửa và tiêu chảy. Vì vậy, cha mẹ nên cho con uống nước lọc hoặc nước trái cây thường xuyên để bổ sung nước cho trẻ. Ngoài ra, cũng có thể bù nước cho trẻ cách sử dụng các loại nước bù chất điện giải.
- Thông tắc đường thở: Cho trẻ xì mũi thường xuyên để loại bỏ chất nhầy trong đường thở của trẻ, giúp trẻ thấy dễ chịu hơn.
- Hạ sốt: Cho trẻ sử dụng thuốc hạ sốt được bác sĩ chỉ định để giảm đau nhức và hạ sốt.
4. Phòng ngừa
Để phòng ngừa trẻ bị lây nhiễm virus Adeno, cha mẹ nên thực hiện các biện pháp bảo vệ trẻ như:
- Hạn chế để con tiếp xúc gần với những người nghi mắc virus Adeno.
- Cho trẻ rửa tay với xà phòng thường xuyên trong ngày, đặc biệt là trước các bữa ăn. Có thể sử dụng các loại nước rửa tay khô hoặc xịt khử khuẩn tay.
- Thường xuyên vệ sinh nhà cửa và làm sạch các bề mặt dễ bám vi khuẩn như bàn ghế, bồn rửa tay,... để loại bỏ vi khuẩn và vi trùng.
- Cho trẻ đeo khẩu trang khi đến những nơi đông người để hạn chế lây nhiễm.
- Hãy cho con cách ly tại nhà nếu có các dấu hiệu nghi nhiễm bệnh để tránh virus Adeno lây nhiễm sang người khác.

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể gây thành dịch do vi rút dengue gây ra. Bệnh lây lan do muỗi vằn đốt người bệnh nhiễm vi rút sau đó truyền bệnh cho người lành qua vết đốt do vậy bất cứ ai cũng có thể mắc bệnh. Ở Việt Nam bệnh lưu hành ở hầu hết các tỉnh, xảy ra quanh năm nhưng thường bùng phát thành dịch lớn vào mùa mưa. Bệnh thường gặp ở những nơi đông dân cư, vệ sinh môi trường kém.

- Bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vắc xin phòng bệnh.

- Thường gây ra dịch lớn với nhiều người mắc cùng lúc làm cho công tác điều trị hết sức khó khăn, có thể gây tử vong, gây thiệt hại lớn về kinh tế, xã hội.

          2.1. Sốt xuất huyết thể nhẹ:

          - Sốt cao đột ngột trên 38⁰C, kéo dài 2-7 ngày.

          - Đau dữ dội vùng trán và đau sau nhãn cầu.

          - Có thể có dấu hiệu xuất huyết dưới da.

          - Không kèm theo ho và sổ mũi.

          2.2. Sốt xuất huyết thể nặng ( giống như thể nhẹ và kèm theo các dấu hiệu ):

          - Dấu hiệu xuất huyết: chấm xuất huyết ngoài da, chảy máu chân răng, vết bầm chỗ tiêm, nôn ra máu, đi ngoài phân đen,…

          - Đau bụng, chân tay lạnh, vật vã, hốt hoảng,…

Đưa ngay người bệnh đến khám tại cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Nếu người bệnh được chẩn đoán mắc bệnh sốt xuất huyết thể nhẹ có thể chăm sóc tại nhà bằng cách:

- Hạ sốt khi nhiệt độ cơ thể từ 38,5 độ C trở lên bằng Paracetamol, không dùng thuốc Aspirin và Ibuprofen để hạ sốt cho bệnh nhân Sốt xuất huyết. Ngoài ra có thể hạ sốt cho người bệnh bằng cách chườm ấm cho bệnh nhân vào trán, hố nách và bẹn.

- Cho bệnh nhân uống nhiều nước như: dung dịch Oresol, nước trái cây.

-  Ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo, súp, sữa, thực phẩm giàu Vitamin C.

Cách phòng bệnh tốt nhất là diệt muỗi, lăng quăng/bọ gậy và phòng chống muỗi đốt.

- Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, diệt lăng quăng/bọ gậy bằng cách:

+ Đậy kín tất cả các dụng cụ chứa nước để muỗi không vào đẻ trứng.

+ Thả cá vào các dụng cụ chứa nước lớn ( bể, giếng, chum, vại...) để diệt lăng quăng/bọ gậy.Thả Abate (thuốc diệt bọ gậy) vào nơi nước tù, đọng.

+ Bỏ muối hoặc dầu vào bát nước kê chân chạn/tủ đựng chén bát, thay nước bình hoa thường xuyên.

+ Cọ rửa các dụng cụ chức nước thường xuyên.

+ Thu gom, hủy các vật dụng phế thải trong nhà và xung quanh nhà như chai, lọ, mảnh chai, mảnh lu vỡ, ống bơ, vỏ dừa, lốp/vỏ xe cũ, hốc tre, bẹ lá, các hốc nước tự nhiên..., dọn vệ sinh môi trường, lật úp các dụng cụ chứa nước khi không dùng đến.

 

- Phòng chống muỗi đốt:

+ Mặc quần áo dài tay.

+ Ngủ trong màn kể cả ban ngày.

+ Dùng bình xịt diệt muỗi, hương muỗi, kem xua muỗi, vợt điện diệt muỗi...

+ Dùng rèm che, màn tẩm hóa chất diệt muỗi.

+ Cho người bị sốt xuất huyết nằm trong màn, tránh muỗi đốt để tránh lây lan bệnh cho người khác.

 

- Tích cực phối hợp với chính quyền và ngành y tế trong các đợt phun hóa chất phòng, chống dịch.

Ngay sau khi về Việt Nam, ngày 23/9/2022, bệnh nhân đã đến khám tại Bệnh viện Từ Dũ và nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm, được chuyển sang Bệnh viện Da liễu TP. Hồ Chí Minh. Tại đây, bác sĩ khám, nghi ngờ mắc bệnh Đậu mùa khỉ, bệnh nhân được cách ly, lấy mẫu xét nghiệm chẩn đoán (xét nghiệm Real time PCR tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới và Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh).

Ngày 25/9/2022, bệnh nhân có kết quả ban đầu dương tính với bệnh Đậu mùa khỉ và được chuyển sang Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh để tiếp tục cách ly, điều trị và lấy mẫu giải trình tự gen tại Đơn vị nghiên cứu lâm sàng của Trường đại học OXFORD hợp tác với Bệnh viện Bệnh nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh.

Ngay khi nhận được thông tin bệnh nhân nghi ngờ mắc bệnh Đậu mùa khỉ, Bộ Y tế đã đề nghị UBND TP. Hồ Chí Minh chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tiếp tục đẩy mạnh triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh, khẩn trương làm xét nghiệm giải trình tự gen và tiếp tục điều tra dịch tễ, xử lý ổ dịch, cách ly, điều trị bệnh nhân theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Đồng thời Bộ Y tế đã đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh Đậu mùa khỉ. 

Hiện tại, bệnh nhân sức khỏe ổn định, không sốt, đang được tiếp tục cách ly, điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP. Hồ Chí Minh theo hướng dẫn của Bộ Y tế.

Với những thông tin khai thác được qua điều tra dịch tễ, cùng với kết quả xét nghiệm Real time PCR, giải trình tự gen, Bộ Y tế nhận định đây là trường hợp mắc bệnh Đậu mùa khỉ, có nguồn lây từ nước ngoài; các trường hợp tiếp xúc gần với bệnh nhân tại Việt Nam (kể từ khi về nước) đều được giám sát, theo dõi theo quy định và hiện chưa phát hiện trường hợp nghi nhiễm.

Ngay sau khi Tổ chức Y tế thế giới công bố dịch bệnh Đậu mùa khỉ là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng quốc tế vào ngày 23/7/2022, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế đã quyết liệt chỉ đạo các Bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố, các cơ quan chuyên môn đẩy mạnh triển khai các biện pháp phòng chống dịch bệnh Đậu mùa khỉ, cụ thể như sau:  

- Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Công điện số 680/CĐ-TTg ngày 01/8/2022 về việc tăng cường công tác phòng chống bệnh Đậu mùa khỉ; thường xuyên chỉ đạo tại các buổi họp của Chính phủ, Ban chỉ đạo Quốc gia phòng chống dịch COVID-19 với các Bộ, ngành, tỉnh, thành phố. 

- Bộ Y tế đã định kỳ họp giao ban và có các văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân, Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương tăng cường giám sát và sẵn sàng thu dung, điều trị bệnh Đậu mùa khỉ; chỉ đạo các Viện Vệ sinh dịch tễ/Pasteur hướng dẫn, hỗ trợ địa phương theo dõi, giám sát, xử lý các trường hợp mắc bệnh đậu mùa khỉ; ban hành các hướng dẫn chuyên môn kỹ thuật và tập huấn phổ biến: tài liệu truyền thông; hướng dẫn tạm thời giám sát và phòng, chống bệnh; hướng dẫn chẩn đoán, điều trị; hướng dẫn phòng ngừa lây nhiễm trong cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; xây dựng Kế hoạch đáp ứng với bệnh Đậu mùa khỉ tại Việt Nam; phối hợp với WHO, CDC Hoa Kỳ theo dõi chặt chẽ và cập nhật thông tin hàng ngày diễn biến tình hình dịch bệnh, điều chỉnh các biện pháp phòng chống dịch kịp thời.

- Có khuyến cáo người dân chủ động phòng chống bệnh Đậu mùa khỉ.

- Ngay trong ngày 25/9/2022, khi nhận được thông tin về ca bệnh nghi ngờ mắc bệnh Đậu mùa khỉ tại Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Y tế đã tổ chức họp khẩn các cơ quan chuyên môn để thảo luận, thống nhất các biện pháp đáp ứng chống dịch; gửi công văn khẩn đề nghị UBND TP. Hồ Chí Minh tăng cường các biện pháp ứng phó và xử lý ổ dịch; công văn gửi UBND các tỉnh, thành phố đề nghị tăng cường phòng, chống bệnh Đậu mùa khỉ; thành lập 06 Đoàn công tác của Bộ Y tế đi kiểm tra công tác phòng, chống dịch bệnh Đậu mùa khỉ tại các địa phương.

Để tiếp tục chủ động phòng, chống dịch bệnh, các biện pháp sẽ triển khai trong thời gian tới như sau:

- UBND các tỉnh, thành phố chủ động xây dựng, hoàn thiện và triển khai kế hoạch đáp ứng với dịch bệnh Đậu mùa khỉ tại địa phương; đẩy mạnh việc thực hiện nghiêm giám sát dịch bệnh tại các cửa khẩu, giám sát tại các cơ sở khám bệnh,  chữa bệnh và giám sát dựa vào sự kiện tại cộng đồng để phát hiện sớm, ngăn chặn dịch bệnh kịp thời; sẵn sàng thu dung, điều trị, phân tuyến điều trị và cách ly bệnh nhân, thực hiện tốt việc phân luồng, kiểm soát lây nhiễm tại các cơ sở khám, chữa bệnh; đẩy mạnh truyền thông cho người dân về các biện pháp dự phòng dịch bệnh tại các cửa khẩu, cộng đồng; - Tăng cường tổ chức kiểm tra, giám sát, chỉ đạo công tác phòng chống dịch tại các địa phương.
- Tiếp tục phối hợp với WHO, CDC Hoa Kỳ và Cơ quan đầu mối quốc gia thực hiện Điều lệ Y tế quốc tế của các quốc gia rà soát, cập nhật thông tin về tác nhân gây bệnh, các trang thiết bị xét nghiệm, sinh phẩm phục vụ chẩn đoán bệnh, cập nhật tài liệu truyền thông.

- Tiếp tục cập nhật các hướng dẫn chuyên môn và tổ chức tập huấn cho cán bộ y tế các tuyến về giám sát dịch bệnh, truyền thông nguy cơ, các biện pháp phòng chống, chăm sóc, điều trị bệnh nhân Đậu mùa khỉ và phòng chống lây nhiễm trong cơ sở y tế.
Khuyến cáo phòng chống dịch bệnh Đậu mùa khỉ đối với người dân
 Để chủ động phòng chống dịch bệnh đậu mùa khỉ, Bộ Y tế khuyến cáo người dân tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng bệnh sau:
1. Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, tốt nhất che bằng khăn vải hoặc khăn tay hoặc khăn giấy dùng một lần hoặc ống tay áo để làm giảm phát tán các dịch tiết đường hô hấp; rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn ngay sau khi ho, hắt hơi. Không khạc nhổ bừa bãi nơi công cộng.
2. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn tay.
3. Người có triệu chứng phát ban cấp tính không rõ nguyên nhân kèm theo một hoặc nhiều triệu chứng nghi ngờ cần chủ động liên hệ với cơ sở y tế để được theo dõi, tư vấn kịp thời. Đồng thời, cần chủ động tự cách ly, tránh quan hệ tình dục.
4. Tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh đậu mùa khỉ, tránh tiếp xúc trực tiếp với những vết thương, dịch cơ thể, giọt bắn và các vật dụng, đồ dùng bị nhiễm mầm bệnh. Trong trường hợp nơi ở/nơi làm việc có người mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh, cần thông báo cho cơ quan y tế để được tư vấn và xử trí kịp thời, không tự ý điều trị.
5. Người đến các quốc gia có lưu hành dịch bệnh đậu mùa khỉ (khu vực Trung và Tây Phi), cần tránh tiếp xúc với động vật có vú (chết hoặc sống) như: động vật gặm nhấm, thú có túi, động vật linh trưởng có thể chứa vi rút đậu mùa khỉ. Khi quay trở về Việt Nam cần chủ động khai báo với cơ quan y tế địa phương để được tư vấn.
6. Đảm bảo an toàn thực phẩm; thực hiện lối sống lành mạnh, tăng cường vận động thể lực, nâng cao sức khỏe.
Tình hình dịch bệnh Đậu mùa khỉ trên thế giới
- Đến ngày 03/10/2022, thế giới ghi nhận 68.265 trường hợp mắc bệnh Đậu mùa khỉ tại 106 nước trên thế giới, trong đó có 25 trường hợp tử vong. Trong đó, khu vực Tây Thái Bình Dương có một số nước ghi nhận ca bệnh gồm: Australia (136), Singapore (19), Trung Quốc (5), New Zealand (5), Nhật Bản (4), Philippines (4), Hàn Quốc (2), Guam (1), New Caledonia (1).

- Tổ chức Y tế thế giới đánh giá nguy cơ lây nhiễm toàn cầu ở mức trung bình, khu vực châu Âu và châu Mỹ ở mức cao, khu vực Tây Thái Bình Dương (trong đó có Việt Nam) ở mức thấp đến trung bình, các khu vực khác ở mức trung bình./.                  

Thông tin chi tiết liên hệ: Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế.