• Voortgezet onderwijs (vo):

  • In de Wet op het voortgezet onderwijs staat dat scholen aandacht moeten besteden aan LOB in het curriculum.

  • De school moet leerlingen voorbereiden op vervolgonderwijs en hun rol in de maatschappij.

  • Het Programma van Toetsing en Afsluiting (PTA) bevat doorgaans een beschrijving van hoe LOB onderdeel is van de schoolexamens.

• Structurele inbedding vraagt om: tijd, materialen, duidelijke visie, teamafstemming en ruimte in het curriculum.

• LOB moet niet losstaand zijn, maar verweven met de vakinhoud.

• Schoolbeleid en leiderschap zijn essentieel om duurzame verandering te realiseren.

Perspectief van leerlingen:

• Leerlingen zien het nut van LOB, maar willen meer persoonlijke begeleiding.

• Ze vragen om meer praktijkervaring, zoals stages, gastlessen en verbinding met vakken.

• Gebrek aan tijd, kennis en concrete materialen.

• Onduidelijkheid over de rol van de vakdocent.

• Weinig samenwerking binnen teams en geen structureel beleid.

  
  

Probleemverkenning – Waarom stokt LOB in de vakles?

• Vaklessen (zeker in de bovenbouw) zijn vooral gericht op eindexamens.

• Vakdocenten worden overvraagd met “extra” thema’s (burgerschap, LOB, enz.).

• LOB wordt vaak gezien als taak van decanen/mentoren.

• LOB wordt als groot en tijdrovend ervaren.

• Te veel materiaal – onduidelijk waar te beginnen.

• Docenten kennen of begrijpen LOB onvoldoende.

• Moeite met koppeling van LOB aan vakinhoud.

• LOB wordt niet herkend als iets wat al gebeurt.

• Docenten voelen zich handelingsverlegen, missen kennis en voorbeelden.

• Vakdocent staat vaak geïsoleerd in de school (professioneel isolement).

• Decanen werken solistisch; missen verbinding met team/schoolleiding.

• LOB heeft soms negatieve bijklank (“afvinkactiviteiten”).

• Gebrek aan reflectieve en doorlopende leeromgeving.

• Passiviteit bij school én leerling.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

• LOB als mindset: “wij zijn meer dan een diploma.”

• Koppeling aan subjectificatie (Biesta): persoonlijke vorming als kern.

• Maak LOB zichtbaar: benoem het expliciet in de les.

• Leg koppeling met vakinhoud, waarden, interesses, talenten.

• Docent deelt eigen loopbaanverhaal.

• Docent speelt actieve rol in betekenis geven aan ervaringen van leerlingen.

2. Samenwerkstructuur op school

• LOB is een gedeelde verantwoordelijkheid.

• Maak gezamenlijke afspraken: “Wat willen wij onze leerlingen meegeven?”

• Decanen moeten vaksecties betrekken.

• Bouw aan sterke teams; verhoog handelingsvermogen.

3. Gemeenschappelijke taal en visie

• Eenduidige definitie van LOB en taalgebruik.

• Verbind LOB aan waarden en burgerschapsdoelen.

• Gebruik cijfers over uitval/switch om belang te onderstrepen.

4. Professionalisering van vakdocenten

• Persoonlijke ontwikkeling binnen teams stimuleren.

• LOB opnemen in de lerarenopleiding.

• Bied kennis over vervolgonderwijs en loopbaantrajecten.

• Gebruik bestaande vakinhoud en geef het een LOB-bril (bijsturing).

• Start en eindig met loopbaangerichte vragen: Begin en sluit elke les af met vragen die leerlingen aanzetten tot nadenken over de relevantie van de lesinhoud voor hun toekomst. Bijvoorbeeld: "Hoe kun je deze kennis toepassen in een toekomstige baan?" ​Expertisepunt LOB

• Integreer reflectie op persoonlijke kwaliteiten: Laat leerlingen regelmatig reflecteren op hun eigen kwaliteiten, interesses en hoe deze aansluiten bij de lesinhoud. Dit bevordert zelfinzicht en loopbaancompetenties.​

• Koppel vakinhoud aan beroepen en sectoren: Maak expliciet welke beroepen en sectoren gerelateerd zijn aan de lesstof, zodat leerlingen de praktische toepassing en relevantie begrijpen.​

• Deel eigen loopbaanervaringen: Als docent kun je je eigen loopbaanpad delen om leerlingen te laten zien dat loopbanen niet altijd lineair zijn en dat keuzes onderweg bijgesteld kunnen worden.​

  
  

2. Hoe stimuleer je gebruik van bestaand materiaal?

• Maak materialen toegankelijk en overzichtelijk: Zorg voor een centrale plek waar docenten gemakkelijk toegang hebben tot LOB-materialen, zoals het Expertisepunt LOB.​

• Integreer LOB in bestaande lesplannen: Laat zien hoe LOB-activiteiten naadloos kunnen aansluiten bij bestaande vakinhoud, zodat het geen extra belasting vormt.​

• Bied training en ondersteuning: Organiseer workshops of studiedagen waarin docenten leren hoe ze LOB-materiaal effectief kunnen inzetten in hun lessen.​

  
  

3. Is er een andere taal of structuur nodig?

• Ontwikkel een gemeenschappelijke taal: Creëer een gedeeld begrip van wat LOB inhoudt binnen de school, zodat alle betrokkenen dezelfde terminologie en doelen hanteren.​

• Vermijd vakjargon: Gebruik begrijpelijke taal die zowel voor leerlingen als docenten duidelijk maakt wat LOB is en waarom het belangrijk is.​

• Integreer LOB in de schoolcultuur: Maak LOB onderdeel van de dagelijkse praktijk en gesprekken binnen de school, zodat het een vanzelfsprekend onderdeel wordt van het onderwijs.​

  
  

4. Hoe doseer je LOB in lessen?

• Plan regelmatige reflectiemomenten: Integreer korte reflectieactiviteiten in de lessen, zoals het bespreken van hoe de lesinhoud aansluit bij persoonlijke interesses of toekomstplannen.​

• Gebruik bestaande lesmomenten: Maak gebruik van momenten die al in het curriculum zijn opgenomen, zoals projectweken of profielwerkstukken, om LOB-activiteiten te integreren.​

• Flexibiliteit in aanpak: Pas de intensiteit en frequentie van LOB-activiteiten aan op basis van de behoeften van de leerlingen en de mogelijkheden binnen het lesrooster.​

  
  

5. Hoe voorkomt SLO dat LOB in het examenprogramma een “afvinklijst” wordt?

• Focus op procesgerichte doelen: In plaats van alleen te toetsen op eindproducten, legt SLO de nadruk op het ontwikkelingsproces van de leerling en de verwerving van loopbaancompetenties.​

• Integreer LOB in vakinhoud: Door LOB te verweven met bestaande vakken en thema's, wordt het een integraal onderdeel van het onderwijs in plaats van een losstaand onderdeel.​

• Stimuleer reflectie en zelfinzicht: Moedig leerlingen aan om regelmatig te reflecteren op hun leerproces en loopbaanontwikkeling, waardoor LOB meer wordt dan een verplichting.​

  
  

6. Wat is LOB in relatie tot persoonsvorming?

• Ondersteunt identiteitsontwikkeling: LOB helpt leerlingen bij het ontdekken van hun interesses, waarden en talenten, wat essentieel is voor hun persoonlijke ontwikkeling.​

• Bevordert zelfsturing: Door leerlingen te begeleiden in het maken van keuzes en het stellen van doelen, draagt LOB bij aan hun vermogen om regie te nemen over hun eigen leven en loopbaan.​

• Versterkt maatschappelijke participatie: LOB bereidt leerlingen voor op actieve deelname aan de samenleving door hen bewust te maken van hun rol en mogelijkheden binnen verschillende sociale en professionele contexten.​

-Loopbaangerichte leeromgeving: Expertisepunt LOB

-Patronen in scholen: Marco Snoek

-Interventies om loopbaanbegeleiding meer van iedereen te maken; laten we vertragen: Daphne Wiersema

etc

Overeenkomsten tussen LOB en burgerschapsonderwijs

1. Persoonsvorming en identiteitsontwikkeling

• LOB: Richt zich op het helpen van leerlingen bij het ontdekken van hun interesses, talenten en waarden, wat essentieel is voor hun persoonlijke en professionele ontwikkeling.

• Burgerschapsonderwijs: Beoogt leerlingen te vormen tot verantwoordelijke en betrokken burgers, waarbij zelfkennis en reflectie op eigen waarden centraal staan.

  
  

2. Ontwikkeling van sociale en maatschappelijke competenties

• LOB: Stimuleert vaardigheden zoals samenwerken, communiceren en het nemen van initiatief, die nodig zijn voor een succesvolle loopbaan.

• Burgerschapsonderwijs: Legt de nadruk op het ontwikkelen van competenties die nodig zijn om actief deel te nemen aan de samenleving, zoals respect, empathie en verantwoordelijkheid.

3. Reflectie en zelfregulatie

   
   

• LOB: Moedigt leerlingen aan om na te denken over hun leerervaringen en hoe deze bijdragen aan hun loopbaanontwikkeling.

• Burgerschapsonderwijs: Stimuleert reflectie op eigen gedrag en de impact daarvan op anderen en de samenleving.

4. Samenhang en integratie binnen het curriculum

• LOB: Wordt effectiever wanneer het geïntegreerd is in verschillende vakken en niet als losstaand onderdeel wordt behandeld.

• Burgerschapsonderwijs: Vraagt om een samenhangende aanpak waarbij burgerschapsdoelen verweven zijn met andere leergebieden en schoolactiviteiten.

  
  

Verschillen tussen LOB en burgerschapsonderwijs

1. Doelstelling

• LOB: Primair gericht op de individuele loopbaanontwikkeling van de leerling.

• Burgerschapsonderwijs: Gevraagd door de wet om leerlingen voor te bereiden op deelname aan de democratische samenleving.

2. Wettelijke verplichting

• LOB: Hoewel belangrijk, is LOB minder strikt wettelijk vastgelegd dan burgerschapsonderwijs.

• Burgerschapsonderwijs: Sinds de aanscherping van de wet in 2021 zijn scholen verplicht om doelgericht en samenhangend burgerschapsonderwijs aan te bieden.

Conclusie

Zowel LOB als burgerschapsonderwijs streven naar de ontwikkeling van leerlingen tot zelfbewuste, verantwoordelijke en actieve deelnemers aan de samenleving. Door de overlap in doelen en benaderingen kunnen scholen profiteren van een geïntegreerde aanpak, waarbij LOB en burgerschapsonderwijs elkaar versterken. Dit vraagt om een gezamenlijke visie, samenwerking tussen docenten en een curriculum waarin beide onderdelen naadloos zijn verweven.