1734 – publikacja „Listów perskich” Monteskiusza, w których pojawiają się kluczowe idee Oświecenia.

1791 – Konstytucja 3 maja w Polsce – Polska uchwaliła pierwszą nowoczesną konstytucję, inspirowaną ideami Oświecenia. Był to ważny krok ku reformie politycznej kraju, jednak wkrótce po jej uchwaleniu Polska utraciła niepodległość.

1751–1772 – Wydanie "Encyklopedii" Diderota i d'Alemberta – "Encyklopedia" stała się jednym z najważniejszych dzieł Oświecenia, gromadzącym wiedzę na temat nauki, filozofii i społeczeństwa. Była to również platforma do krytyki tradycyjnych autorytetów, w tym kościoła.

1715 – Śmierć Ludwika XIV – Po śmierci Ludwika XIV, króla Francji, kończy się era absolutyzmu w tym kraju, a także w Europie. Rozpoczyna się okres zmian politycznych, który sprzyjał rozkwitowi idei Oświecenia.

Empiryzm to kierunek filozoficzny, który głosi, że źródłem wszelkiej wiedzy jest doświadczenie zmysłowe. Empiryści uważają, że nasze zrozumienie świata i wszelkie pojęcia wynikają z tego, co postrzegamy przez nasze zmysły, a nie z wrodzonych idei czy rozumowych dedukcji. Empiryzm stawia na doświadczenie jako fundament poznania, sprzeciwiając się racjonalizmowi, który twierdzi, że rozum jest głównym źródłem wiedzy.

Ateizm to pogląd filozoficzny, który odrzuca wiarę w istnienie jakichkolwiek bogów lub bóstw. Osoba, która wyznaje ateizm, nie wierzy w nadprzyrodzone istoty, takie jak bóg, bogowie, duchy czy inne boskie byty. Ateizm nie jest jednolitą ideologią, a raczej postawą, która może mieć różne formy, w zależności od tego, jakie argumenty i przesłanki skłaniają daną osobę do tego przekonania.

Deizm to filozoficzne stanowisko, które zakłada istnienie Boga jako twórcy wszechświata, ale odrzuca interwencję Boga w życie ludzi po stworzeniu świata. Deizm uważa Boga za stwórcę, który zapoczątkował procesy naturalne, ale po stworzeniu nie angażuje się już w życie ludzi ani nie ujawnia się w nadprzyrodzony sposób.

Sensualizm to kierunek filozoficzny, który kładzie nacisk na rolę zmysłów w procesie poznawania świata. Sensualiści uważają, że wszelkie nasze pojęcia i wiedza pochodzą z doświadczeń zmysłowych (wzrok, słuch, dotyk, smak, węch), a umysł jest "czystą kartą", na którą zapisywane są te doświadczenia.

• Założona: 1765 roku przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

• Cel: Kształcenie młodych ludzi na potrzeby armii, a także wychowanie patriotyczne i obywatelskie. Szkoła była wzorowana na najlepszych europejskich szkołach wojskowych i miała na celu kształcenie elit wojskowych i cywilnych, zgodnie z duchem oświecenia.

• Znaczenie: Szkoła Rycerska była pierwszą wyższą uczelnią wojskową w Polsce, a jej absolwenci, jak Tadeusz Kościuszko, odegrali ważną rolę w historii Polski.

  2. Komisja Edukacji Narodowej (KEN)

  • Założona: 1773 rok.

  • Cel: Była to pierwsza w Europie ministerialna instytucja odpowiedzialna za edukację. Komisja powstała z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego i pod wpływem reformatorskich idei Oświecenia.

  • Zadania: KEN miała na celu reformę systemu edukacji w Polsce, promowanie oświeceniowego wychowania, tworzenie nowych szkół (m.in. szkół parafialnych, średnich, wyższych) oraz centralne zarządzanie nauczaniem w kraju. Komisja Edukacji Narodowej miała także na celu unowocześnienie metod nauczania i wyrównanie dostępu do edukacji.

  • Znaczenie: KEN miała ogromny wpływ na rozwój polskiego systemu oświaty, a jej działalność przyczyniła się do rozwoju intelektualnego i społecznego Polski w okresie oświecenia.

    3. Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych

    • Założone: 1775 roku.

    • Cel: Towarzystwo miało na celu rozwój edukacji i upowszechnianie literatury pedagogicznej w Polsce. Organizacja ta współpracowała z Komisją Edukacji Narodowej, a jej głównym zadaniem było wydawanie podręczników i innych książek pomocnych w nauce.

    • Znaczenie: Towarzystwo odegrało kluczową rolę w rozwoju edukacji na poziomie podstawowym i średnim, udostępniając książki edukacyjne szerokim kręgom społecznym.

      4. Akademia Stanisława Augusta

      • Założona: 1765 roku.

      • Cel: Akademia była jednym z najważniejszych ośrodków naukowych w Polsce w okresie Oświecenia. Miała na celu szerzenie wiedzy i wspieranie rozwoju naukowego. Król Stanisław August Poniatowski chciał, by Warszawa stała się centrum naukowym w Europie.

      • Znaczenie: Akademia była instytucją łączącą naukę, sztukę i edukację. Zajmowała się także organizowaniem wystaw, które miały na celu upowszechnianie sztuki i kultury. Akademia była również miejscem, gdzie prowadzone były badania naukowe w zakresie matematyki, fizyki i filozofii.

W "Satyrach do króla" (czyli satyrach skierowanych do Stanisława Augusta Poniatowskiego) autor w sposób ironiczny komentował sytuację polityczną w Polsce

2. Pijaństwo

W „Pijaństwie” (jednej z najsłynniejszych satyr), Krasicki opisuje pijaństwo jako narodową zmorę, która wpływała na umysł, charakter i moralność szlachty. W tej satyrze autor ukazuje negatywne skutki pijaństwa, a jednocześnie pokazuje, jak często bywało ono postrzegane jako norma społeczna w ówczesnej Polsce.

3. Miłość do ojczyzny

W „Miłości ojczyzny” (satyra ta odnosi się do troski o losy Polski) podkreślał, że prawdziwa miłość do ojczyzny nie polega tylko na słowach, ale na konkretnych czynach, które mają na celu dobro narodu.

Utwór ten, znany dziś jako Mazurek Dąbrowskiego, początkowo był jedną z wielu pieśni patriotyczno-wojskowych, jednak szybko zdobył niezwykłą popularność – nie tylko wśród legionistów, ale także w kraju. Entuzjastyczne przyjęcie tej kompozycji wynikało z jej głębokiego przesłania – zawierała w sobie ideę walki o niepodległość jako świętego i niezbywalnego prawa narodu do wolności i suwerenności. To właśnie ta emocjonalna siła sprawiła, że pieśń na stałe wpisała się w kanon polskiej kultury i historii.

Sentimentalizm to nurt literacki i filozoficzny, który rozwinął się w XVIII wieku, zwłaszcza w Anglii i Francji, a później wpłynął na literaturę romantyczną. Jest to tendencja, która kładzie nacisk na uczucia, emocje, indywidualne przeżycia i subiektywne odczucia człowieka.