Κατά την επίσκεψη στο δάσος

• Μην ανάβετε φωτιά: Αποφύγετε να ανάβετε φωτιές ή να πετάτε αναμμένα τσιγάρα.

• Ακολουθήστε τις πινακίδες: Μείνετε στα σημαδεμένα μονοπάτια για να αποφύγετε να χαθείτε και να μη διαταράξετε την άγρια ζωή.

• Μην αφήνετε σκουπίδια: Διατηρήστε το δάσος καθαρό και πάρτε μαζί σας τα σκουπίδια σας.

• Προσοχή στα φυτά: Μην κόβετε φυτά, μην χαράζετε φλοιούς δέντρων και μην παίρνετε μαζί σας άγρια φυτά.

• Ελέγχετε τα κατοικίδια: Εάν έχετε μαζί σας σκύλους, κρατήστε τους υπό στενή επίβλεψη. 

• Δεν πετάμε ποτέ αναμμένα τσιγάρα όταν βρισκόμαστε στο δάσος.

• Δεν καίμε σκουπίδια ή ξερά χόρτα και κλαδιά στην ύπαιθρο.

• Αποφεύγουμε τις υπαίθριες εργασίες που ενδέχεται να προκαλέσουν πυρκαγιά (οξυγονοκολλήσεις, χρήση τροχού ή άλλου εργαλείου που προκαλεί σπινθήρες).

• Δεν ανάβουμε υπαίθριες ψησταριές κατά τους θερινούς μήνες εντός των δασών ή σε χώρους που υπάρχουν ξερά χόρτα.

Η ελάχιστη προδιαγραφή στην ωριμότητα, σύμφωνα με μερικούς συντάκτες, κυμαίνεται (συμβατικά) από 5 μ. έως 7 μ.

Τα ξυλώδη φυτά που δεν διαθέτουν αυτές τις προδιαγραφές, χαρακτηρίζονται γενικά θάμνοι, αλλά και αυτό με επιφύλαξη. Σε σύγκριση με τα περισσότερα άλλα φυτά, πόες και θάμνους, τα δέντρα είναι μακρόβια. Μερικά μάλιστα φθάνουν σε ηλικία αρκετών χιλιάδων χρόνων και αναπτύσσονται έως και πάνω από 115 μέτρα σε ύψος.Τα δέντρα είναι ένα σημαντικό συστατικό του φυσικού τοπίου λόγω της ικανότητάς τους να προλαμβάνουν την διάβρωση και να δημιουργούν καταφύγιο μέσα και κάτω από το φύλλωμά τους. Τα δέντρα διαδραματίζουν επίσης έναν σημαντικό ρόλο στην παραγωγή του οξυγόνου και τη μείωση του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, καθώς επίσης και στον μετριασμό των επίγειων θερμοκρασιών. Είναι επίσης στοιχεία στον εξωραϊσμό και τη γεωργία, και για την αισθητική τους αξία και για τις συγκομιδές των οπωρώνων τους (όπως τα μήλα). Το ξύλο από τα δέντρα είναι ένα οικοδομικό υλικό, καθώς επίσης και μια πηγή ενέργειας σε πολλές αναπτυσσόμενες χώρες. Τα δέντρα διαδραματίζουν επίσης έναν ρόλο σε πολλά μυθολογικά έργα. Το 2005 υπήρχαν περίπου 400 δισεκατομμύρια δέντρα στη Γη, περίπου 61 ανά άτομο.

• Θυμάρι: Ένα ανθεκτικό, μελισσοκομικό φυτό, που θεωρείται το πιο κυπριακό άρωμα, σύμφωνα με το Facebook.

• Βασιλικός: Χρησιμοποιείται στην κουζίνα και για να αρωματίζει τον χώρο, αποτελώντας τον "βασιλιά του μπαλκονιού".

• Δενδρολίβανο: Επίσης γνωστό ως λασμαρί.

• Δυόσμος: Υπάρχει και ο Κυπριακός δυόσμος.

• Δίκταμο: Ένα ιδιαίτερο και σημαντικό βοτάνι.

• Αρτυσιά: Είναι το κυπριακό όνομα για το κύμινο.

• Γλυκάνισος: Ένα αρωματικό φυτό με χαρακτηριστικό άρωμα.

1. Οξυγόνο και απορρόφηση CO₂: Τα δάση είναι οι "πνεύμονες" της Γης, καθώς παράγουν οξυγόνο μέσω της φωτοσύνθεσης και απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα (CO₂), βοηθώντας στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

2. Βιοποικιλότητα: Τα δάση φιλοξενούν ένα τεράστιο ποσοστό της παγκόσμιας βιοποικιλότητας, προσφέροντας καταφύγιο σε εκατομμύρια φυτά, ζώα και μικροοργανισμούς. Αυτή η ποικιλία είναι κρίσιμη για τη διατήρηση οικολογικών ισορροπιών και την παροχή τροφής, φαρμάκων και άλλων φυσικών πόρων.

3. Προστασία του εδάφους και του νερού: Τα δάση βοηθούν στην προστασία του εδάφους από διάβρωση και πλημμύρες, ενώ διασφαλίζουν τη ροή καθαρού νερού μέσω των υδατικών κυκλωμάτων τους.

4. Οικονομική αξία: Εκτός από την οικολογική τους αξία, τα δάση παρέχουν πόρους για την ξυλεία, το φάρμακο, τα αρωματικά φυτά και πολλές άλλες πρώτες ύλες. Επιπλέον, υποστηρίζουν το τουριστικό και το οικοτουριστικό εμπόριο.

5. Ψυχαγωγία και ευημερία: Η επίσκεψη σε δάση ή η απλώς ύπαρξή τους στις κοινότητες προσφέρει δυνατότητες αναψυχής και βελτίωση της ψυχικής υγείας. Η επαφή με τη φύση έχει ευεργετικά αποτελέσματα στην ευημερία του ανθρώπου.

6. Πολιτισμική και πνευματική αξία: Σε πολλές παραδόσεις, τα δάση έχουν πολιτισμική ή πνευματική σημασία. Εκατομμύρια άνθρωποι θεωρούν τα δάση ιερά ή τα συνδέουν με ιστορίες και παραδόσεις.

Η καταστροφή των δασών, λόγω αποψίλωσης ή πυρκαγιών, απειλεί αυτά τα οικολογικά, οικονομικά και πολιτιστικά οφέλη. Γι' αυτό, η προστασία των δασών είναι ένα σημαντικό ζήτημα για τη βιωσιμότητα του πλανήτη.

• Αγρινό : Ένα υποείδος αγριοπροβάτου, μοναδικό στον κόσμο, που θεωρείται το εθνικό ζώο της Κύπρου. Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο άγριο θηλαστικό του νησιού και ζει κυρίως στο δάσος της Πάφου.

• Γερακότσιχλα Κύπρου : Ένα ενδημικό είδος πουλιού.

• Κυπριακή κουκουβάγια (): Ένα μικροσκοπικό ενδημικό είδος κουκουβάγιας με μικρά λοφία στα αυτιά της.

• Κυπριακό τρυποράσιηςΕνδημικό πουλί που ζει στην Κύπρο. 

Άλλα ζώα

• Θηλαστικά:

  • Αλεπού

  • Λαγός

  • Διάφορα είδη νυχτερίδων, συμπεριλαμβανομένου του νυκτοβάτη, του μοναδικού είδους φρουτοφάγου νυχτερίδας στην Ευρώπη.

  • Αγριογάιδαρα: Ζουν ελεύθερα στη χερσόνησο της Καρπασίας και προστατεύονται από το βορειοκυπριακό κράτος.

• Πουλιά:

  • Η Κύπρος αποτελεί σημαντικό μεταναστευτικό διάδρομο για πάνω από 400 είδη πουλιών μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής.

• Ερπετά και αμφίβια:

  • Ερπετά: Στην Κύπρο έχουν καταγραφεί 22 είδη ερπετών, μεταξύ των οποίων 8 φίδια, 11 σαύρες και 3 χελώνες (δύο θαλάσσιες και μία του γλυκού νερού). Μερικά από τα ενδημικά ερπετά είναι ο κουρκουτάς, η σαύρα του Τροόδους και το κυπριακό φίδι.

  • Αμφίβια: Υπάρχουν 3 είδη βατράχων.

• Θαλάσσια ζωή:

  • Πράσινη χελώνα και χελώνες καρέτα-καρέτα.

  • Φώκιες: Κάποιες φορές μπορεί κανείς να συναντήσει τη μεσογειακή φώκια-μονάχους σε απομονωμένες παραλίες.

  • Χταπόδια, ψάρια-παπαγάλοι και διάφορα άλλα είδη. 

Προστασία και απειλές

Πολλά από τα είδη της Κύπρου απειλούνται από την απώλεια του βιότοπου, τη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή. Η Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας, μαζί με άλλους οργανισμούς, εργάζονται για τη διατήρησή τους. 

Στάδια της τροφικής αλυσίδας:

• Παραγωγοί: Φυτά που παράγουν τη δική τους ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης.

• Καταναλωτές 1ης τάξης: Φυτοφάγα ζώα που τρέφονται με φυτά.

• Καταναλωτές 2ης τάξης: Σαρκοφάγα ζώα που τρέφονται με φυτοφάγα.

• Καταναλωτές ανώτερων τάξεων: Σαρκοφάγα ζώα που τρέφονται με άλλα σαρκοφάγα.

• Αποικοδομητές: Οργανισμοί (όπως βακτήρια και μύκητες) που διασπούν νεκρούς οργανισμούς και επιστρέφουν τα θρεπτικά συστατικά στο έδαφος. 

Παράδειγμα τροφικής αλυσίδας:

• Φυτό → ακρίδα → βάτραχος → φίδι → γεράκι 

Ο Green Deal επηρεάζει τα δάση με διάφορους τρόπους:

1. Προστασία και Ανάκαμψη των Δασών:

• Διατήρηση βιοποικιλότητας: Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί την προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων, συμπεριλαμβανομένων των δασών, τα οποία είναι σημαντικά για την αποθήκευση του άνθρακα, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και την πρόληψη της διάβρωσης του εδάφους.

• Αναδάσωση και αναγέννηση δασικών περιοχών: Η στρατηγική ενισχύει την αναδάσωση και τη βιώσιμη διαχείριση των δασών για να αποκατασταθούν οι πληγείσες περιοχές και να βελτιωθεί η ικανότητά τους να απορροφούν CO2.

2. Δάση και Κλιματική Αλλαγή:

• Τα δάση παίζουν κρίσιμο ρόλο στην απορρόφηση του CO2 από την ατμόσφαιρα. Στόχος του Green Deal είναι να βελτιωθεί η ικανότητα των δασών να λειτουργούν ως "αποθήκες άνθρακα" μέσω της ενίσχυσης της υγιούς δασικής κάλυψης και της αποτροπής αποψίλωσης.

3. Ενίσχυση της Βιώσιμης Δασοκομίας:

• Ο Green Deal προωθεί τη βιώσιμη διαχείριση των δασών και τη μείωση της αποδάσωσης, ενθαρρύνοντας τη χρήση ανανεώσιμων πόρων και προϊόντων από δάση με τρόπο που να σέβεται το περιβάλλον.

• Επίσης, υποστηρίζει την έρευνα και τις τεχνολογίες που βοηθούν στη βιώσιμη εκμετάλλευση των δασών.

4. Στρατηγική για την Ευρωπαϊκή Βιοποικιλότητα (Biodiversity Strategy 2030):

• Στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής, η ΕΕ σκοπεύει να προστατεύσει τουλάχιστον το 30% της γης και των θαλασσών της, με έμφαση στις φυσικές περιοχές, όπως τα δάση. Οι περιοχές αυτές θα προστατεύονται για να διατηρηθεί η φυσική τους κατάσταση και οι οικοσυστημικές υπηρεσίες που προσφέρουν.

Έτσι, το Green Deal όχι μόνο ενισχύει τη βιωσιμότητα των δασών αλλά και την ικανότητά τους να συμβάλουν στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής και στην προστασία της βιοποικιλότητας.

Έχεις κάποια συγκεκριμένη απορία για το Green Deal ή τα δάση;

Κυριότεροι τύποι οργανισμών

• Δασικές Υπηρεσίες: Αυτοί οι κρατικοί φορείς είναι αρμόδιοι για τη διαχείριση και την προστασία των δασών.

  • Πρόληψη και καταστολή δασικών πυρκαγιών: Μέσω της λήψης προληπτικών μέτρων, όπως η διαχείριση του αναφλέξιμου υλικού, και της άμεσης επέμβασης σε περίπτωση πυρκαγιάς.

  • Διαχείριση δασικών περιοχών: Καθορίζουν και εφαρμόζουν σχέδια διαχείρισης για την προστασία των δασικών περιοχών, συμπεριλαμβανομένης της προστασίας της χλωρίδας και της πανίδας.

• Κοινοτικοί και δημοτικοί φορείς: Ορισμένα δάση διαχειρίζονται σε τοπικό επίπεδο από κοινότητες ή δήμους, ιδίως τα δάση πολλαπλής χρήσης ή τα δημοτικά δάση.

• Ιδιωτικοί φορείς και ΜΚΟ: Μη κυβερνητικές οργανώσεις και ιδιωτικοί φορείς συχνά συνεργάζονται με τους κρατικούς φορείς για την προστασία των δασών, τη δενδροφύτευση και την ευαισθητοποίηση του κοινού. 

Πρόσθετες αρμοδιότητες

• Διαχείριση πόρων: Έλεγχος της παράνομης υλοτομίας και της μη ορθής χρήσης των δασικών πόρων.

• Προστασία της βιοποικιλότητας: Διασφάλιση της προστασίας των οικοτόπων και της πανίδας, ιδίως σε περιοχές με ιδιαίτερη οικολογική αξία.

• Δενδροκομεία και δενδροφυτείες: Καλλιέργεια και διατήρηση δέντρων για την προστασία και την αναδάσωση. 

Κάθε είδος δάσους έχει τις δικές του απαιτήσεις σε υγρασία, θρεπτικά στοιχεία και κλιματικούς παράγοντες. Υπάρχει αμοιβαία αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση μεταξύ των φυτών, των ζώων και του φυσικού περιβάλλοντος. Από τις σχέσεις αυτές δημιουργείται μια ισορροπία, που παίζει βασικό ρόλο στην οικολογική ισορροπία του ευρύτερου περιβάλλοντος. Το δάσος διαθέτει εσωτερικούς μηχανισμούς αυτορρύθμισης των βιοτικών και των αβιοτικών παραγόντων που διαταράσσουν την ισορροπία του. Αν όμως δράσουν εξωτερικοί παράγοντες, όπως ο άνθρωπος με τις επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές, την υπερβόσκηση και την εκτεταμένες υλοτομία, τότε το δασικό οικοσύστημα υποβαθμίζεται. Πέρα από τον οικολογικό του ρόλο, το δάσος ρυθμίζει τη ροή του νερού μέσα στο έδαφος και συγκρατεί το χώμα.

Η επιστημονική μελέτη των δασικών οικοσυστημάτων, των ειδών τους και των αλληλεπιδράσεων τους με το περιβάλλον, ονομάζεται δασική οικολογία, ενώ η διαχείριση των δασών και των δραστηριοτήτων δασικής οικονομίας ονομάζεται δασοκομία/δασοπονία/δασολογία, αν και υπάρχει προφανής αλληλεπικάλυψη των όρων και συχνά ο όρος δασολογία χρησιμοποιείται ως ο γενικότερος περιγραφικός όρος.