หนังสือเล่มนี้ได้รับรางวัลซีไรต์ดีเด่นประเภทนิยายประจำปี พ.ศ. 2519 ของคณะกรรมการ พัฒนา หนังสือในงานสัปดาห ์หนังสือแห่งชาติผู้เขียน ซึ่งเป็นชาวอีสานโดยกำเนิดได้นำเอา ประสบการณ์และ เกร็ดชีวิตเมื่อสี่สิบกว่าปีก่อน ออกมาเขียน เล่าชีวิตช่วงเด็กในแผ่นดิน ที่ราบสูง สะท้อนออก มาเป็นเรื่องราว ชีวิตชนบทแสดงให้เห็นถึงความเป็นอยู่สภาวะธรรมชาติ ความสุข ความทุกข์ และการต่อสู้อย่างทรหด อดทนกับความแปรปรวนของธรรมชาตินับได้ ว่าเป็นงานเขียนที่มีค่า ต่อการศึกษาสังคม ท้องถิ่นอีสานอย่างมาก

 

รวมบทร้อยกรอง 44 บทที่เคยตีพิมพ์ในวารสารและหนังสือพิมพ์หลังวันมหาวิปโยค 14 ตุลาคม 2516 เพียงความเคลื่อนไหว เป็นชื่อกลอนบทแรก ของเล่มที่พรรณาเหตุการณ์การปะทะ กันระหว่างประชาชน กับทหาร ี้ให้เห็นความตื่นตัว ต่อความเปลี่ยนแปลง ของบ้านเมืองและ ชีวิตร่วมสมัยบทกวีที่เป็นแบบ อย่างแฝง ลักษณะพื้นบ้านไว้มาก ผู้แต่งเข้าถึงใจผู้อ่าน ความเอาจริงเอาจัง ของเขา ในการเอาตัวผูกพัน กับสังคม ความพร้อม ที่จะรับปัญหา และ ประสบการณ์ ของเพื่อนร่วมแผ่นดิน ตลอดจนสัจธรรม ความ เที่ยงธรรม เป็นบทกวีที่มีคุณค่า ประกอบด้วย ฉันทลักษณ์ หนึ่งความไพเราะอรรถรสสอง และสารทัศนคติสาม เป็นบทกวี ที่อ่าน เข้าใจง่าย การใช้ ถ้อยคำเร่งเร้าให้ตื่นตัวและเกิดความเคลื่อนไหว ทางความคิด บทกวี ได้ให้ คำกลอน บางเรื่องเล่าชีวิตชนบท บางเรื่อง เล่าว่าด้วยสงคราม บางเรื่องแสดง ออกถึงอารมณ์ ให้แนวคิด ทัศนคติต่อสังคม

 

ขุนทองเจ้าจะกลับเมื่อฟ้าสางเป็นชื่อของเรื่องสั้นเรื่องหนึ่งใน 13 เรื่อง ผู้เขียนได้รับแรงถูกกระตุ้น จากเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 คือช่วงที่มีการประกาศ เรียกร้อง ให้ผู้ที่หลบหนีเข้าป่ากลับมารายงานตัว เน้นให้ คนสำนึกในเรื่อง ของภูมิหลัง ทาง ประวัติศาสตร์ และสังคม เนื้อหาส่วนใหญ่มีแนวทางไปใน ทางวรรณกรรม เพื่อ ชีวิต ความกดดันและความขัดแย้งทางการเมือง ผู้แต่งสามารถตีปัญหาสังคมได้อย่างลึกซึ้ง สามารถสร้างตัว ละครอันมีมิติเหมือนคนจริงๆ ที่มีเลือดเนื้อให้จับต้องได้ มีความเศร้า ที่อ่อนโยน สามารถสกัดกั้นอารมณ์ ลักษณะ การเขียน ผู้เขียนพยายาม ให้รายละเอียด ในการ พรรณาเพื่อให้เกิดความรู้สึกที่รุนแรงแต่เขาก็มีทางแก้ด้วยการสร้าง อารมณ์ชดเชย ซึ่งเป็น การเขียนที่มีคุณค่ายิ่ง

การเสนอเรื่องราวแนวคิดของคนมีฐานะเป็นปัจเจกชนที่มักตกเป็น เหยื่อของความเชื่อ และคำตัดสิน ของของสังคมไม่ว่าเรื่องนั้นจะเป็นความจริงหรือไม่ก็ตาม ส่งผลให้บุคคลนั้นต้องอ้างว้าง โดดเดี่ยว ทุกข์ทรมาน ทั้งร่างกายและจิตใจ ผู้เขียนได้สร้างเรื่องราว โดยใช้สังคมชนบท ไทยเป็นฉากมีตัวละครชื่อ ฟัก เป็นตัวเอกของ การดำเนินชีวิต ปัญหารุมเร้าฟักมากมายจนดิ้นไม่หลุด เขาพยายาม ต่อสู้เมื่อไม่มี ทางออกจึงหนีจากโลกของความ เป็นจริง สร้างโลกใหม่ที่เขา หลงคิดว่าเป็น หนทางออกไปสู่อิสรภาพ ท้ายที่สุดเขาได้รับอิสรภาพที่แท้จริงนั่นคือ "ความตาย"

 

นาฏกรรมบนลานกว้างวรรณกรรมประเภทร้อยกรองโดดเด่นด้วย                 ความหลากหลายของฉันทลักษณ์  และทำนองเสียงที่แตกต่างจากบทกวีร่วมสมัย เขียนเป็นกลอนแปด 11บทและแทรกร่วม กับ ฉันทลักษณ ์อื่นอีก 11 บท นอกจากนี้ยังประกอบด้วยโคลงสาร สารโศลก 6 เพลงขอทาน เพลงช้าเจ้าหงส์ เพลงโคราช กลอนลำ อิสานและพญาเป็นเรื่องร่วมสมัยที่ย้อย ยกประวัติศาสตร์ มาพรรณาบ้าง เนื้อหาของบทกวีคือการ ประนามชนชั้น สูงหรือผู้มีอำนาจในสังคม โดยโยงภาพ ความทุกข์ ทรมานและความแค้นของคนยากจน ผู้ด้อยโอกาสกับเหตุการณ์ จราจล 14 ตุลาคม และ 6 ตุลาคม 2519 เข้ามาเปรียบเทียบเชิงอุปมา ผู้เขียนสามารถ ประสมประสานถ้อยคำ สำนวน ทั้งเก่าและใหม่เข้าในโครงสร้างอันสมดุลแบบเก่า คำที่เลือกใช้มีเสียงและ ความหมาย เหมาะกับปริบทอย่างมาก

 หนังสือที่รวมเรื่องสั้นที่ผู้เขียนเลือกสรรแล้วจำนวน 16 เรื่อง โดยที่เรื่องสั้น เรื่องแรก ของผู้เขียน ชื่อ "มิชิแกนเทสต์" ซึ่งเป็นเรื่องแนวขบขัน ส่วนเรื่องอื่นๆ นั้นผู้เขียนกล่าวว่า เป็นเรื่อง "ซ้าย-ขวา-โศก-ตลก-ผี- กวีนิพนธ์" ทุกๆเรื่องที่นำมา รวบรวม เป็นเรื่องที่ ผู้เขียน ภาคภูมิใจที่จะเสนอแก่ผู้อ่านเช่นเรื่อง เพลงใบไม้เมืองหลวง ที่นี่มหาวิทยาลัยผาติกรรม และบ้านเรา อยู่ในนี้   ซอยเดียวกัน และที่ หนังสือเล่มนี้ชื่อว่า "ซอยเดียวกัน" ก็ได้มา จาก ชื่อ ของเรื่องสั้นเรื่อง "บ้านเราอยู่ในนี้...ซอยเดียวกัน"ท้าย เล่มมีประวัติชีวิต และผลงาน ของ ผู้เขียนด้วย

 เป็นนวนิยายที่เกี่ยวกับปัญหาของครอบครัวในสังคมไทย ส่วนใหญ่ที่มีตัวละครเอกคือ สองเมืองและ บาลี ทั้งสองคนมีปัญหาครอบครัว ที่เหมือนกันซึ่งต่างก็มาจากครอบครัว ที่พ่อแม่แยกทางกัน ทั้งสองคนมีความ ข่มขื่นใจใจมากเมื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่ บาลี พยายาม ทำความเข้าใจในปัญหาดังกล่าวและชักจูงให้สองเมืองลืม ความ ข่มขื่นใจในวัยเด็กให้ โอกาส แก่พ่อแม่และสมาชิกในครอบครัวกลับมาเริ่มต้นชีวิตใหม่ ด้วยเหตุนี้สองเมืองจึงรัก บาลีและมั่นใจว่าชีวิตคู่ของเขาและเธอจะไม่ล้มเหลวเช่นเดียวกับชีวิตของพ่อแม่ เขา ตั้งใจ ว่า เขาจะเป็นพ่อแม่ที่ เป็นตัวอย่างที่ดีไม่ใช่เป็นเพียงรูปหล่อด้วยปูนทึ่ปิดทอง ซึ่งย่อม ไร้ค่า เพราะเป็นได้เพียงปูนปิดทองเท่านั้น

ได้รวมกวีนิพนธ์ของอังคาร กัลยาณพงศ์ แต่ละบทร้อยกรอง ด้วยคำประพันธ์ ที่มีลักษณะ เฉพาะ ตัวของผู้เขียนซึ่ง รักความอิสรเสรี รักธรรมชาติ และเป็นศรัทธา ในรส พระธรรม บทประพันธ์ทุกบท จะสะท้อนชีวิต วิญญาณ คติชีวิต ปรัชญา และสัจธรรม ด้วย กลวิธี ของศิลป " ปณิธานกวี " เป็นบทประพันธ์บทหนึ่งที่ผู้เขียน ได้ฝากความ คิดแก่ผู้อ่านว่า " แย่งแผ่นดินอำมหิต คิดแต่ฆ่าเพราะ กิเลสบ้าหฤโหดสิงซากผีลืมป่าช้า คุณธรรม ความดี เสียศรีสวัสดิ์ค่าแท้วิญญาณฯ อีกทั้งทางมูลนิธ ิเสฐียรโกเศศ และ นาคะประทีป ยกย่อง ให้อังคารเป็น " กวีดีเด่น " เมื่อปี 2515 และ" ปณิธานกวี " มีภาพ ประกอบงดงาม โดย ผู้เขียน และมีภาคผนวก สัมภาษณ์ชีวิต และ ผลงาน อีกด้วย

 

เรื่องสั้นชุดก่อกองทรายประกอบด้วยเรื่องสั้นรวม 12 เรื่อง เป็นงานของไพฑูรย์ ธัญญา มีลักษณะ ี่แสดงให้เห็นถึงชีวิต และธรรมชาติ ของมนุษย์ ที่เป็นสากล ดังเช่นมนุษย์ทั่วไปในโลกพึง จะเป็นและในขณะเดียวกัน ก็มีสีสัน ของท้องถิ่น และ ความเป็น ไทยทั้งในด้านถ้อยคำและการใช้ฉากอันเป็นท้องเรื่อง เนื้อเรื่อง มีความ หลากหลาย แสดงปัญหาและแง่มุมต่างๆ ของชีวิตหลายเรื่อง เช่น คนบนสะพาน บ้านใกล้เรือนเคียง และเพื่อนบุณย์ ได้สะท้อน ธาตุแท้ ของคน ส่วนเรื่อง คำ พยากรณ์ และนกเขาไฟ ได้เน้นความคิดความ เชื่อของคน ในชนบท ที่แสดง ถึงสัจธรรม ของชีวิตโดยแท้จริง ตลอดจนถึงสำนวน ที่ใช้สามารถ ให้ผู้ อ่าน ได้สัมผัส อย่างสมจริง เช่น หากก่อกองทรายให้สูงเท่า เจดีย์ในวัด มันคงจะ ไม่พังง่ายๆถึงพังก็ไม่หมดเพราะทรายไม่เคยหมด

 

 คำงายเป็นควาญช้างของพลายสุดเขารักพลายสุดมากเพราะเคยเลี้ยงมันมาตั้งแต่เล็ก แต่เนื่อง จากความจำ เป็นในครอบครัวเขาจึงต้องเสียพลายสุดไปเมื่อมาพบพลายสุดอีกครั้งหนึ่งเขา ก็พบว่า พลายสุดได้ สูญเสียงาไปหมดเหลือแต่งวงที่ใช้งัดและยกซุงนอกจากจะเป็นควาญช้างแล้วคำ งายยัง แกะสลักช้าง ไม้ได้ด้วยแต่เขาไม่ชอบงานนี้ตอนจบของเรื่องเขาได้ตกลงกับนายของ เขาโดยเอา ช้างไม้เกาะสลักแลกกับพลายสุดแต่ทั้งคำงายและ พลายสุดไม่มีโอกาสที่จะได้พบความสุข อย่างแท้จริง เพราะขณะ ที่กำลัง ขนซุงขนาดหนักพลาดสุดได้พลาดท่าตกจากตลื่งสูงทั้งสองเสียชีวิตพร้อมกันผู้เขียน ต้องการจะเน้นให้เห็นว่าคนส่วนมากชอบติดอยู่กับซากมากกว่าสิ่งมีชีวิตและทุกคนมีการเกิดและ การตาย อย่างละหนึ่งครั้ง เท่านั้นแต่สิ่งที่อยู่ระหว่างสิ่งนั้นเรา ต้องหาเองชีวิตคือการรับส่วนแบ่งที่ต้อง เฉลี่ยกันไม่ ว่า ความทุกข์ ความสุขความดีความเลวแต่ละคนมักจะแย่งกัน จะรับความดีไว้มากกว่าส่วน ด้านไม่ดี ไม่ อยาก ยอมรับกัน

ใบไม้ที่หายไปเป็นกวีนิพนธ์ที่รวบรวมความรู้สึกนึกคิดของผู้เขียนจำนวน 35 ชิ้น มา เรียงร้อย ตามเหตุการณ์ที่ผ่านเข้ามาสู่ชีวิตเธอโดยแบ่งออกป็น 5 ช่วงเวลา คือระหว่าง พ.ศ. 2513-2515 เธอคือสาว น้อยวัยเยาว์ ผู้มองโลก อันสวยงาม ระหว่าง พ.ศ. 2516-2519 เธอคือผู้ พลิก ภาพลักษณ์ ของดาวจุฟัาฯมาสู่    ผู้มีอดุมการณ์ มุ่งมั่น ที่จะแก้ ปัญหา สังคม ระหว่าง พ.ศ. 2520-2522 เธอ คือ ทหารป่าที่เชื่อมั่น ว่าการตัดสินใจ ถูกต้องแล้วที่จะอุทิศตน เพื่อต่อสู้ กับความ อยุติธรรมต่างๆระหว่าง พ.ศ. 2522-2523  เธอคือกรวด เม็ดร้าว ที่เจ็บช้ำ  ด้วยความพ่ายแพ้ และเธอได้รับบทบาท ของการเป็นแม่ช่วงสุดท้าย ระหว่าง  พ.ศ. 2524-2528   เธอคือนักศึกษาวิชาประวัติศาสตร์ของมหาวิทยาลัยชั้นนำ ในอเมริกา เป็นช่วงเวลาของการรักษาบาดแผลชีวิตด้วยความสุขุม พร้อมกับเข้าใจ ธรรมชาติ และ สัจจะแห่งชีวิตดี

อัญมณีแห่งชีวิตเป็นหนังสือรวมเรื่องสั้นที่ผู้เขียนได้มาจากประสบการณ์ของ ตนเองบ้าง จากคำบอก เล่าบ้าง เพื่อให้ผู้อ่านได้ทราบถึงมนุษย์ที่มีชีวิตจิตใจกิเลส อารมณ์ความรัก ความกลัวและความ ชิงชัง สิ่ง เหล่านี้ จะอยู่ในตัวละครในเรื่องที่เผชิญกับความทุกข์ที่มองเห็นบ้างไม่เห็นบ้างผู้เขียน จะมีวิธีจัดการ กับ เหตุการณ์นั้นๆอย่างไรและตัวอย่างไรในเรื่องขอทาน ก็อยากให้ผู้อ่านตัดสินว่าตากุลและยาย เหล่าเป็นขอ ทานหรือ คนที่อยู่รอบข้างของเขา เป็นขอทานกันแน่

เป็นนวนิยายที่มีเรื่องราวเกี่ยวกับเจ้สหญิงล้านนาฉะนั้นภาษาที่ใช้จะเป็นล้านนา ส่วนใหญ่ เพื่อ ให้เหมาะสมกับ เนื้อเรื่องแต่ผู้เขียนได้บอกความหมาย ของคำ เหล่านั้น ไว้ด้วย โครงเรื่อง เป็นเรื่องของ เจ้าหญิงล้านนาที่ต้องโดน บังคับให้แต่งงาน กับผู้ชายที่นาง ไม่ได้รัก แต่นางมีความศรัทธา ในองค์พระธาตุอินทร์แขวน นางจึง เดินทาง ไป มัสการ และอธิษฐานว่า ถ้านาง จะสมหวังในความรัก ก็ขอให้นางลอด พระธาตุ ไม่ได้แต่ถ้านางจำเป็นต้องแต่งงาน กับ ชายที่ไม่ได้หมายปอง ก็เป็นว่านาง ลอด พระธาตุไม่ได้ในตอน จบนั้นนางไม่ สามารถ ลอดได้ จึงได้ปฏิสังขรณ์องค์  พระธาตุนั้น และ ตัดสินใจแต่งงานกับชาย ที่ไม่ได้หมายปอง

รวมบทกวีนิพนธ์ไทยสมัยใหม่ที่มีลักษณะสร้างสรรค์ ทั้งความคิดและวิธีการนำเสนอ มุ่งแสดง อุดมคติอัน เชิดชู คุณค่า ความบริสุทธิ์ และความมีนำใจของมนุษย์ กวีถ่ายทอด ความคิดเป็นรูปธรรมที่เข้าใจง่าย ผ่านบุคคลและ เหตุการณ์ สมมุติ ซึ่งอาจเกิดขึ้น ได้ใน ชีวิตจริง และสังคมจริง แสดงความแตกต่างระหว่างสภาวะอันบริสุทธิ์ ไม่เสแสร้งของเด็ก กับสภาวะของผู้ใหญ่ที่ถูกครอบงำด้วยกรอบสังคม ในแต่ละบทกวีได้เสนอแง่ความคิดอย่าง ประณีตหลายนัย ตีความ ได้กว้างขวางลึกซึ้งด้วยกลการประพันธ์ที่เฉียบคม การประพันธ์ ลักษณะ ของฉันทลักษณ์มีรูปแบบเป็นธรรมชาติสอด คล้องกับเนื้อหา คำที่ใช้เป็นคำง่ายๆ เรียงร้อยอย่างมีลีลาจังหวะ สร้างลำนำอันทรงพลัง ให้จินตนาการภาพชัด สื่อความ คิดของ กวี กระทบอารมณ์และเร้าความคิดผู้อ่าน เป็นการจรรโลงความหวัง ให้เห็นว่า โลกอาจ สงบ งดงาม ได้ด้วยนำใจอัน บริสุทธิ์ของมนุษย์ด้วยกันเอง เป็นวรรณกรรม ที่มีความดีเด่น สมควร ได้รับ การยกย่องเป็นวรรณกรรมสร้างสรรค์ยอดเยี่ยม

รวมเรื่องสั้นที่ผู้เขียนใช้ความหลักแหลมแยบยลสร้างสรรค์งานขึ้นจากความเข้าใจชีวิตและสังคม รอบตัว มีลีลาการเขียน ที่สมบูรณ์ด้วยกลวิธีทางวรรณศิลป์ ใช้สำนวนโวหารที่ สร้างบรรยากาศ และจินตภาพทำ ให้ผู้อ่านสามารถสัมผัสอารมณ์ความรู้สึกนึกคิด ของตัวละครได้อย่างแนบเนียน นอกจากนี้ยังมีเรื่องสั้น อีก 12 เรื่องด้วยกัน ส่วนใหญ่แสดงภาพชีวิต ของคนชั้นกลาง  ในเมืองหลวง ที่กำลังต่อสู้ดิ้นรน ท่ามกลาง ความผันแปรของสังคมปัจจุบัน ผู้เขียนได้ดึง ปัญหาต่างๆ หลากหลาย แง่มุมมาร้อยเป็นเรื่องราวที่สะท้อน สภาพชีวิต ของคนในสังคมปัจจุบัน ที่กำลังเผชิญ กับปัญหาครอบครัว เศรษฐกิจและการเมือง ผู้เขียนได้สร้างสรรค์ ภาพชีวิตด้วยภาษา ที่กระชับ ก่อให้เกิด จินตนาการ ทำให้รู้สึกสะเทือนใจ และสำนึกถึงบทบาท ของตนเองในฐานะ สมาชิกของสังคม

หลังจากที่ชาติ กอบจิตติ นักเขียนซีไรต์ประจำปี 2525 จากเรื่อง " คำพิพากษา " ซึ่งได้รับรางวัลมา ครั้งหนึ่ง แล้วและครั้งนี้เขาก็ได้รับรางวัลอีกครั้งหนึ่งคือ " เรื่องเวลา " เป็นหนังสือ ประเภทนวนิยายที่เป็นเรื่องราวของผู้กำกับคนหนึ่ง เขาได้ไปดูละคร เวทีเรื่องหนึ่ง ที่มี แต่ผู้คนให้คำวิจารณ์ว่า " เป็นละครที่น่าเบื่อที่สุดในรอบปี " แต่เขาต้องการ ไปดูเพราะจุดสนใจของเขาคือคนที่ทำละครนั้นมีอายุเพียงยี่สิบกว่าๆเท่านั้น โดยเป็นละคร ที่ที่มีฉาก เกี่ยวกับเรือนพยาบาลตึกผู้ป่วยชราซึ่งมีคนชรา อาศัยพักฟื้นอยู่มาก และหนึ่งในจำนวน นั้น ก็มียายแก่ๆคนหนึ่งชื่อ " ยายสอน " แกมักจะพูดให้มีความหมาย แอบแฝงอยู่ในคำพูดเสมอ             แกพูดไปตามที่ใจแกคิดได้และไม่มีใครรู้เลยว่าทุกๆวันนี้ยาย สอนแกกำลังรออะไรอยู่

รวมบทกวีนิพนธ์ไทยร่วมสมัยที่สะท้อนให้เห็นพลังชีวิตและจิตใจของคนชนบท ที่เข้ามาสู่เมือง ด้วยความใฝ่ฝันและความหวังถึงชีวิต ที่ดีกว่าและได้กลาย เป็นพลัง สำคัญ อันสร้างสรรค์ สังคม ผู้เขียนใช้กลวิธี ทางวรรณศิลป์สร้าง ความ กลมกลืน ของรูปแบบและเนื้อหาด้วยการสรรค์ กวีโวหารและลำนำแห่งเสียง ถ่ายทอด อารมณ์ สะท้อนใจให้ผู้อ่านได้ร่วมรับความรู้สึกนึกคิด และสาระที่สื่อ อย่างสมบูรณ์ งดงาม

แผ่นดินอื่น หนังสือรวมเรื่องสั้น ประกอบด้วยเรื่องสั้น 8 เรื่อง ที่สะท้อนปัญหา ของชีวิต และวัฒนธรรมท้องถิ่น ทั้งในระดับปัจเจกบุคคล ครอบครัว สังคม นำเสนอชีวิต หลากหลาย ด้วยแนวธรรมชาตินิยม สะท้อนความคิด     ความเชื่อ คุณค่า และคตินิยมพื้นถิ่น อย่างลึกซึ้ง และ แหลมคม ชี้ให้เห็นว่าสังคมแม้ต่างวัฒนธรรม ต่างความเชื่อ มนุษย์ก็สามารถ อยู่ร่วมกัน ได้โดย ไมตรีสัมพันธ์ เป็นเรื่องสั้นที่มีคุณค่าทางวรรณศิลป์ การนำเสนอ ราย ละเอียด ประณีต เปิดโอกาสให้ผู้อ่านได้ใช้จินตนาการที่เป็น อิสระ ผู้เขียนใช้ ภาษา ถ่ายทอด เหตุการณ์และความรู้สึกได้อย่างงดงาม

 

เป็นนวนิยายประเภทบันทึกเหตุการณ์จริงของประวัติศาสตร์การเมืองไทยในระยะเริ่ม เปลี่ยนแปลง การปกครอง พ.ศ. 2475-พ.ศ. 2535 ผู้เขียนใช้จินตนาการสร้างตัวละครเอกขึ้น 2 ตัวเป็น แกนกลาง ร่วมรับรู้เหตุการณ์เฝ้า                  ดูวิกฤตการณ์ต่อสู้ทางการเมือง โดยกำหนด ให้ตัวละครตัวหนึ่ง เป็นผู้อยู่ใน ระบบ และตัวละครอีก ตัวหนึ่งอยู่นอกระบบ ตัวละครทั้งสองตัว ต่างต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยตาม อุดมการณ์ของตน ภายในกรอบจำกัดและเงื่อนไขของสังคม แต่ผลสุดท้าย เมื่อล่วงกาลผ่านวัย ผ่านประสบการณ์ที่เข้มข้น ขมขื่นมายาวนาน ทั้งสองต่างยอมรับว่าแม้จะอยู่บนวิถีทางที่เป็นเส้นขนาน กันก็ตาม แต่ก็มุ่งร่วมกัน ไปสู่ อุดมการณ์แห่งประชาธิปไตยอย่างแท้จริง 

ในเวลา เป็นบทกวีนิพนธ์ที่แสดงความคิดแหลมคมด้วยเนื้อหาหลากหลายโดยกวีสามารถจับจังหวะลีลาของ โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน ร่ายมาเรียงร้อยให้เห็นอัจฉริยลักษณ์ของกวีนิพนธ์ไทยอย่างช่ำชอง สร้างจินตภาพ กระทบอารมณ์ และให้ความรู้สึกลึกซึ้ง  กรอบนำเสนอความคิดที่ว่า สรรพสิ่งล้วนเวียนว่ายอยู่ในมิติของกาลเวลา มนุษย์ต้องต่อสู้กับการเปลี่ยนแปลงอันเป็นสัจจะของโลกและชีวิตอยู่ตลอดเวลา มนุษย์กับเวลาเป็นส่วนหนึ่งของกันและกันอย่างกลมกลืนจนไม่อาจแยกจากกันได้

ในเวลา เป็นกวีนิพนธ์ที่นำเสนอความคิดอันเป็นสากล เป็นอกาลิโกและ           มีสุนทรียสรแห่งวรรณศิลป์ แม้กวีกล่าวถึงสิ่งธรรมดาสามัญใกล้ตัว แต่ด้วย                 ชั้นเชิงการประพันธ์และความคิดละเอียดซับซ้อน ทำให้ผู้อ่านตีความได้หลายนัย ในเวลา จึงเป็นบทกวีที่ชวนให้อ่านอย่างไตร่ตรอง ผู้อ่านสามารถเข้าใจ เข้าถึง และประจักษ์ในคุณค่าของสารที่ผู้เขียนนำเสนอ
 
 

รวมเรื่องสั้นที่ผู้เขียนเสนอแนวคิดเชิงวิเคราะห์เกี่ยวกับ ความเป็นคน          ซึ่งมีพฤติกรรม แตกต่างกันไป อันเป็น ผลจากปัจจัยทั้งภายในและภายนอก    ตามสภาวะ ธรรมชาติ และสิ่งแวดลล้อม งาน เขียนแบ่งออกเป็นสองส่วน คือ บทความ และเรื่องสั้น ที่นำ ความคิด ริเริ่มสร้างสรรค์ ทางด้านเนื้อหา และกลวิธีการนำเสนอที่คงความเป็น ศิลปะ ของความเป็นเรื่องสั้นที่ สามารถสื่อเรื่องราวและความคิด ที่ซับซ้อนลึกซึ้ง ด้วยอรรถรส ที่สร้างอารมณ์และ ความรู้สึก   กระตุ้นให้ผู้อ่าน ตระหนักถึงปัญหาและเข้าใจแง่มุมต่างๆ ของพฤติกรรมมนุษย์ เป็นแง่มุม การเรียน ชีวิตเพื่อปรับปรุงชีวิต เรื่องสั้นทั้ง 17 เรื่อง ล้วนให้ แง่คิด ในการดำเนินชีวิตได้อย่างดี นับเป็นวรรณกรรมที่มีคุณค่ายิ่ง

 

นวนิยายสะท้อนสังคมที่ปัจจุบันมีความเจริญก้าวหน้าทางด้านการแพทย์ เทคโนโลยี และ เห็นให้ เห็นถึงความเห็นแก่ตัวของมนุษย์ ที่ต้องการจะเอาชนะ ธรรมชาติและทำลาย สัจธรรมของชีวิต คือ การเกิด แก่ เจ็บ ตาย โดยการนำเอาเทคโนโลยี ทางวิทยาศาสตร์มา ใช้ในการแก้ปัญหา ซึ่งก็คือ การโคลนนิ่งมนุษย์และการเปลี่ยนถ่ายอวัยวะ เป็น การ เปรียบเทียบ ระหว่างศาสนากับวิทยาศาสตร์ หรือคุณค่าของ ความเป็นมนุษย์ กับคุณค่า ทางวัตถุ ผ่านตัวละคร คือ พรหมมินทร์ อรชุน และชีวัน ที่มีความคิดเห็นแตกต่างกัน พรหมมินทร์ คือ ตัวแทนของวิทยาศาสตร์ อรชุนและชีวัน เป็นตัวแทน ของ ศาสนา โดย พรหมมินทร์ ได้นำวิธีการ โคลนนิ่งมนุษย์มา โคลนนิ่ง ชีวันและอรชุน มาเปลี่ยน ถ่ายอวัยวะ เพื่อตนเองจะได้เป็นอมตะ แต่ชีวันและอรชุน ต่างพยายามดิ้นรน เพื่อ ความ อยู่รอด ในชีวิต ของตนเอง ดังนั้นพรหมมินทร์คือตัวละครที่พยายามนำเอาวิทยาศาสตร์ มาแสวงหา ความเป็น อมตะให้กับชีวิต โดยขาดจริยธรรมคุณธรรมที่ดีงาม สุดท้าย แล้วตัวละคร แต่ละตัว จะมีความเป็นอมตะหรือไม ่ พรหมมินทร์ อรชุน และชีวัน จะมีจุดจบเป็นอย่างไร            คุณสามารถ หาอ่านและค้นพบความเป็นอมตะ ที่อยู่บนเส้นขนาน ระหว่างเทคโนโลยี และศีลธรรมได้ในหนังสือรางวัลซีไรต์เล่มนี้

เป็นหนังสือรวมบทกวีนิพนธ์ที่สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตคน ในชนบทที่กำลัง เปลี่ยน ไปพร้อมกระแสบริโภค นิยมและเทคโนโลยีสมัยใหม่ ความแตกต่าง ระหว่าง สังคมเมือง และสังคมชนบท คุณค่าทางจิตใจและคุณค่า ทางวัตถุ ที่กำลังเป็นปัญหา หลักที่สำคัญ บ้านเก่า ได้นำเสนอเรื่อง คุณค่าที่แท้จริงของมนุษย์ โดยผ่านทางมุมมอง ของบทกวี ที่เกิดจาก การมอง สังคมและการดำเนินชีวิตประจำวัน ที่ผู้แต่งได้ พบเห็นมา โดยที่ ผู้เขียน ได้นำภาพบ้าน เก่าซึ่งแสดงถึงวิถีชีวิต ดั่งเดิมเป็นพื้นฉาก และกระแส บริโภคนิยม และเทคโนโลยี สมัยใหม่เข้ามาลบภาพทีละน้อย กวีนิพนธ์ เรื่องบ้านเก่าของ โชคชัย บัณฑิต ได้รับรางวัลวรรณกรรมสร้างสรรค์ยอดเยี่ยมแห่งอาเซียน (รางวัลซีไรต์)
 ประจำปี พ.ศ. 2544 ซึ่งผู้แต่งได้พยายาม สื่อให้ผู้อ่านได้เห็นสภาพบ้านเมือง ที่กำลัง เปลี่ยนแปลง ในปัจจุบันผ่านบทกวีได้อย่างชัดเจน

 

  เป็นหนังสือรวมบทกวีนิพนธ์ที่สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตคน ในชนบทที่กำลัง เปลี่ยน ไปพร้อมกระแสบริโภค นิยมและเทคโนโลยีสมัยใหม่ ความแตกต่าง ระหว่าง สังคมเมือง และสังคมชนบท คุณค่าทางจิตใจและคุณค่า ทางวัตถุ ที่กำลังเป็นปัญหา หลักที่สำคัญ บ้านเก่า ได้นำเสนอเรื่อง คุณค่าที่แท้จริงของมนุษย์ โดยผ่านทางมุมมอง ของบทกวี ที่เกิดจาก การมอง สังคมและการดำเนินชีวิตประจำวัน ที่ผู้แต่งได้ พบเห็นมา โดยที่ ผู้เขียน ได้นำภาพบ้าน เก่าซึ่งแสดงถึงวิถีชีวิต ดั่งเดิมเป็นพื้นฉาก และกระแส บริโภคนิยม และเทคโนโลยี สมัยใหม่เข้ามาลบภาพทีละน้อย กวีนิพนธ์ เรื่องบ้านเก่าของ โชคชัย บัณฑิต ได้รับรางวัลวรรณกรรมสร้างสรรค์ยอดเยี่ยมแห่งอาเซียน (รางวัลซีไรท์)
 ประจำปี พ.ศ. 2544 ซึ่งผู้แต่งได้พยายาม สื่อให้ผู้อ่านได้เห็นสภาพบ้านเมือง ที่กำลัง เปลี่ยนแปลง ในปัจจุบันผ่านบทกวีได้อย่างชัดเจน 

เป็นนวนิยายที่แบ่งเป็นตอนๆโดยผู้เขียนมองเห็นว่ามนุษย์ ยังเลวร้ายเกินไป และสะท้อนให้ ความโอบอ้อม อารี ของสังคมไทย แต่ละตอน กล่าวถึงชีวิต ของคนในชุมชน โดยเริ่มเรื่องจาก เด็กวัย 5 ขวบ คือเด็กชาย กำพล ช่างสำราญ ที่ถูกทอดทิ้ง ให้อยู่ใน"ชุมชนห้องแถวคุณแม่ทองจันทร์ " เพราะแม่มีชู้ พ่อหอบน้องเงียบหายไป กำพล ต้องกลายเป็นเด็กจรจัด เข้าบ้านโน้น ออกบ้านนี้ ให้ เขามีผู้ปกครองหลายคน ในบทท้ายได้ปิดเรื่องที่หญิงสาวที่พยามปืนกำแพง และ ตกมาตาย ส่วนกำพล เป็นไข้ และรู้สึกว่า วิญญาณของเขาล่องลอยไปพบหน้า ใครต่อใคร แต่ ยกเว้นพ่อแม่ และน้อง ถึงแม้จะเป็นเรื่องที่น่าเศร้า แต่ผู้เขียน ได้แทรก อารมณ์ขัน ไว้ในบ้างตอน เช่น ตอนที่กำพล เลี้ยงจิ้งหรีดไว้ โดยตั้งนำชื่อครอบครัวของเขา มาตั้งชื่อจิ้งหรีด แต่เมื่อมีคนชื่อจิ้งหรีดไป กลับนำไปทอด และเรียกเขากินด้วย

 เป็นวรรณกรรมที่ นำเสนอภาพชีวิตในวัยเยาว์ ซึ่งเป็นวัยพิสุทธิ์อันกระจ่างในความทรงจำ โดยรำลึก ย้อนผ่าน สถานที่ เหตุการณ์ ผู้คน และสรรพสิ่งรอบตัว ภาพแต่ละภาพมีเรื่องเล่าที่เรียงร้อย เป็นภาพชีวิต หลากหลาย มิติซึ่งสื่อ ให้เห็นว่ามนุษย์ล้วนมีความฝันที่ต้องไขว่คว้า แต่ความหมาย ที่แท้จริงของชีวิต กลับอยู่ที่ ประสบการณ ์ ในวัยเยาว์อันเป็นพลังหล่อเลี้ยงชีวิตในปัจจุบัน   ด้านศิลปะ การประพันธ์ กวีนิพนธ์ แต่ละบท มีความสมบูรณ์ในตัวเองและเรียงร้อยเป็นโครงเรื่องที่มีเอกภาพ มีภาพชีวิตในวัยเยาว์ เป็นปฐมบท และลงท้าย ด้วยปัจฉิมบทในวัยชรา กวีใช้กลวิธีหลากหลายในการนำเสนอ เช่น ใช้จินตภาพที่ประสาน ความฝันกับ ความจริง และสื่อความขัดแย้งที่กลมกลืนกัน ใช้คำง่ายๆ ที่สื่อความหมายได้หลายนัยอย่างมีสุนทรียรส

เป็นวรรณกรรมเป็นเภท รวมเรื่องสั้น ที่ผสมผสานระหว่างโลกของนิทาน และความเป็นจริง ซึ่งผู้เขียนได้นำเสนอ ในรูปแบบ ของนิทานเป็นเรื่องราวเกี่ยวกับ การเรียนรู้ประสบการณ์ ทางอารมณ์ การเผชิญกับปัญหาและอุปสรรค การแสวงหา ความสุข ของชีวิต แต่ด้วยความเขลา มนุษย์จึงดิ้นรน และหลงอยู่ในมายา และในที่สุดมนุษย์ก็จะเลือกที่จะไปสู่ชีวิตที่เรียบง่าย  ผู้เขียน นำเสนอ นิทาน 8 เรื่อง ซ้อนกันเป็นเรื่องยาว โดยสร้างตัวละครที่หลากหลาย ทั้งคน สัตว์ สิ่งของ แต่ตอนท้ายมาบรรจบ กันด้วยดี

 

ความสุขของกะทิ เป็นเรื่องของเด็กผู้หญิงวัย 10 ปี ชื่อกะทิ ซึ่งใช้ชีวิตอยู่กับตายาย โดยมีปริศนาแต่ต้นเรื่องว่า พ่อกับแม่ของเธออยู่ที่ไหน วันหนึ่งตายายก็พากะทิไปพบกับแม่ซึ่งกำลังป่วยหนัก กะทิได้มีโอกาสอยู่กับแม่ในระยะเวลาอันสั้น แต่เป็นช่วงที่กะทิมีความสุข กับการอยู่กับธรรมชาติ และความรักที่ได้รับจากตายาย และญาติของแม่ และวันหนึ่งแม่ได้จากกะทิไป ปริศนาเรื่องที่กะทิยังสงสัยอีกเรื่องหนึ่งก็คือ เรื่องของพ่อ และหลังจากแม่ตายแล้วน้าและลุงได้พากะทิไปยังสถานที่ที่แม่เคยอาศัยอยู่กับกะทิก่อนที่แม่จะป่วย และได้เล่าเรื่องราวของพ่อแม่ของกะทิให้ฟัง และมอบจอหมายที่แม่เขียนไว้ก่อนตาย เพื่อให้กะทิตัดสินใจว่าจะไปอยู่กับพ่อ หรือจะอยู่กับตายายเหมือนเดิม โดยให้กะทิตัดสินใจที่จะส่งจดหมายไปหรือ ตอนท้ายกะทิก็ตัดสินใจเลือกสิ่งที่ตัวเองต้องการได้

 

การเปลี่ยนผ่านของยุคสมัย วัยที่ล่วงเลยไป ความทรงจำที่ย้ำเตือน ตลอดจน  ปรากฎการณ์ของสังคมปัจจุบัน  ที่นับวันยิ่งมีฐานะชี้นำต่อพฤติกรรมด้านมืดของผู้คน สิ่ง  เหล่านี้คือเรื่องราวที่มิได้จดจารเอาไว้เพียงเพื่อหมายจะให้เป็นนิทานเล่าขานในวันคืนข้างหน้า  หากแต่น่าจะสะท้อนให้เห็นถึงภาวะที่อาจกล่าวได้ถึงขั้นที่ว่า 'เต็มกลืน' มนตรี ศรียงค์ ได้พาตัวเองเข้ามาอยู่ในสังกัดของ หมู่ชนข้างน้อย  ผู้ไม่ยอมปล่อยให้ทุกสิ่งทุกอย่างเป็นไปอย่างไม่   สงสัยด้วยผลงานชุดนี้   เขาได้ซ่อนคำถามสำคัญเอาไว้อย่างหนึ่งผ่าน 'โลกในดวงตาข้าพเจ้า' ว่าเราจะปล่อยไป หรือปรับปรุงเปลี่ยนแปลง ไม่เฉพาะกับเรื่องราวหลากหลายกรณีที่ปรากฎอยู่เบื้องหน้า ทว่ายังหมายรวมถึงในใจเรา ต่อให้ตอบได้ว่า แท้แล้วมนุษย์เราล้วนมีปลายทางที่แน่นอน  ปฏิเสธไม่ได้รออยู่ก็ตาม! 

การนำเสนอเนื้อหาที่หลากหลาย   ส่วนใหญ่เป็นเนื้อหาที่อยู่ใน “ประเด็นร้อน” ของยุคสมัย เช่น วิถีชีวิตคนเมือง คนชนบท 3จังหวัดชายแดนภาคใต้ สภาวะโลก-ร้อน วิทยาศาสตร์เทคโนโลยี การเมือง เศรษฐกิจ เป็นต้น นักเขียนส่วนใหญ่ใช้ภาพสังคมที่อยู่ในความสนใจของผู้คนทั่วไป โดยแม้จะคาดหวังให้เห็นภาพหรือเห็นปัญหาใหญ่   แต่ส่วนใหญ่จะเจาะเนื้อหาย่อย เศษเสี้ยวหนึ่งของชีวิตเป็นเพียงชิ้นส่วนเล็กที่ร่วมต่อเป็นภาพฟ้องปัญหาใหญ่   นำเสนอวิถีชีวิตของคนในลักษณะที่เป็นปัจเจก วัตถุสิ่งของย่อยที่สัมพันธ์กับคน ลงไปถึงรายละเอียดของอารมณ์มนุษย์ภายหลังเผชิญความโศกเศร้าและหายนะ   เผชิญชะตากรรมที่เกิดจากน้ำมือมนุษย์โดยรวม   ภาพย่อยในเนื้อหาที่กระจัดกระจายของนักเขียน  เรียกอารมณ์  ข้อขบคิดและวิธีการมองโลก   ต่อกันติดเป็นภาพใหญ่ที่เป็นภาพฟ้องความพิกลพิการของสังคมร่วมสมัย เห็นความรู้สึกโดดเดี่ยวของมนุษย์ไม่เพียงสังคมเมืองแต่กระทบถึงสังคมชนบทด้วยอารมณ์เดียวกันหรือใกล้เคียงกัน   นักเขียนส่วนใหญ่มีความเห็นร่วมกันในเรื่องระบบทุนนิยม  ว่าเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำร้ายทั้งการดำรงอยู่และวิธีคิดของสถาบันสังคมทุกหน่วย เริ่มตั้งแต่ปัจเจก  ครอบครัว  การเมืองและโลกอนาคต

 
มนุษย์พยายามหาคำตอบเกี่ยวกับอัตลักษณ์หรือตัวตนในท่ามกลางสังคมที่กำหนดหรือคาดหวังให้เขา “เป็น” จนบางครั้งเราอาจต้องตั้งคำถามว่า เราเป็นปัจเจกชนที่มีวิญญาณอิสระ หรือเป็นเพียงผลผลิตจากพิมพ์ที่ผู้อื่นสร้างขึ้นมา นวนิยายเรื่อง ลับแล, แก่งคอย เสนอมิติอันซับซ้อนของตัวตนมนุษย์ที่แยกไม่ออกจากประวัติความเป็นมาของครอบครัว ชาติพันธุ์ ชุมชน สังคม ความเชื่อ ตำนาน เรื่องเล่า ฯลฯ ในความเป็น “เรา” จำต้องโยงใยกับ “ความเป็นอื่น” หรืออีกนัยหนึ่ง ความเป็นอื่นนั้นแหละที่สร้างเราขึ้นมา

ลับแล, แก่งคอย เล่าเรื่องชีวิตเด็กชายวัยรุ่นที่ถูกอำนาจแห่ง “ความถูกต้อง” ควบคุมโดยไม่รู้ตัว ความคิดและการดำเนินชีวิตที่ถูกกำหนดไว้นั้นมีพลังอำนาจเกินกว่าจะขัดขืน ชีวิตที่ขาดอิสระจึงเหมือนการเดินวนอยู่ในเขาวงกต ทางออกของเขาที่ดูเหมือนว่ามีอยู่เพียงทางเดียวจึงเกือบนำไปสู่การแตกสลายของตัวตน  นวนิยายเรื่องนี้จึงทำให้เราตระหนักว่า การตอบคำถาม “ฉันคือใคร?” อาจเป็นการค้นพบที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของมนุษย์
 
 

“สิงโตนอกคอก” มีกลวิธีเล่าเรื่องแบบอุปมานิทัศน์ มีโครงสร้างเรื่องหลายชั้นอย่างสัมพันธ์กัน โดยเชื่อมโยงด้วยบทอื่นๆเช่น ตำนานและเรื่องเล่าที่ผู้อ่านคุ้นเคย การสร้างตัวละครและฉากสมมุติที่ไม่มีอยู่ในบริบทสังคมไทย เป็นการเล่าเรื่องในแบบสากล จิดานันท์ ใช้ภาษาในการเล่าเรื่องอย่างเรียบง่าย แต่ลุ่มลึกคมคาย