Άλλο λαικό παραμύθι, αναφέρει ότι ένας ιμάμης παντρεύτηκε την κόρη ενός λαδέμπορου. Η προίκα της αποτελούνταν από δώδεκα βάζα από το καλύτερο ελαιόλαδο, με το οποίο ετοίμαζε κάθε βράδυ ένα πιάτο μελιτζάνες, με ντομάτες και κρεμμύδια. Τη δέκατη τρίτη ημέρα, δεν υπήρχαν μελιτζάνες στο τραπέζι. Όταν πληροφορήθηκε ότι δεν υπήρχε άλλο ελαιόλαδο, ο ιμάμης λιποθύμησε.

Βασικό συστατικό του ιμάμ μπαϊλντί είναι οι μελιτζάνες. Κατά την προετοιμασία, κόβονται κατά μήκος και αφού τηγανιστούν, γεμίζονται με διάφορα λαχανικά, όπως ντομάτα, κρεμμύδι ή μαϊντανό. Έπειτα ψήνονται σε φούρνο. Το πιάτο σερβίρεται ζεστό ή κρύο και συνήθως συνοδεύεται με ρύζι.

To 1747 αυτονομήθηκε από την κοινότητα Σμύρνης και τέθηκε υπό βρετανική προστασία. Το Σχολείο διοικούνταν από πολυμελή Εφορεία και τα έξοδα της λειτουργίας του καλύπτονταν από δωρεές, εράνους και αξιοποίηση των περιουσιακών του στοιχείων.

Από το 1862 οι απόφοιτοι της Σχολής εγγράφονταν χωρίς εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ενώ η σχολή συνέχισε να λειτουργεί μέχρι το 1922 με αξιόλογους και προβεβλημένους διευθυντές και καθηγητές. Η Σχολή απέκτησε δικό της τυπογραφείο, βιβλιοδετείο, Βιβλιοθήκη, και Μουσείο ενώ το 1894 ίδρυσε ανεξάρτητη Εμπορική σχολή και σχολή ξένων γλωσσών (γαλλικής, αγγλικής ή γερμανικής, τουρκικής) και τo 1910 ίδρυσε Διδασκαλείο.

Το 1922, με τη Μικρασιατική Καταστροφή, έπαψε να λειτουργεί και επανιδρύθηκε στη Νέα Σμύρνη, το 1934. Το 1935 με Βασιλικό Διάταγμα έλαβε την επωνυμία «Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης». Μέχρι το 1946-1947, το σχολείο παρέμενε μεικτό ενώ τo 1947 ιδρύθηκε γυμνάσιο θηλέων και η Ευαγγελική Σχολή συνέχισε την πορεία της ως Γυμνάσιο Αρρένων. Το 1964 το σχολείο χωρίστηκε σε Γυμνάσιο και Λύκειο και το 1965 εγκαταστάθηκε σε νεόδμητο κτήριο στην οδό Κοραή. Από το 1967 μέχρι το 1976 λειτούργησε εκ νέου ως εξατάξιο Γυμνάσιο.

Το 1971 αναγνωρίστηκε ως Πρότυπος Σχολή και δεχόταν τους μαθητές κατόπιν εισαγωγικών εξετάσεων. Το 1974 το Πρότυπο Γυμνάσιο Ευαγγελικής Σχολής Σμύρνης εγκαταστάθηκε στο σημερινό του κτήριο στη συμβολή των οδών Αγίας Σοφίας και Λέσβου 4. Με τη μεταρρύθμιση του 1976-77 το σχολείο χωρίστηκε ξανά σε δύο βαθμίδες τριετούς φοίτησης, το Γυμνάσιο και το Λύκειο. Από το 1979-1980 άρχισε να δέχεται και κορίτσια, πάντα ύστερα από εισαγωγικές εξετάσεις. Το 1982 μετονομάστηκε, όπως όλα τα πρότυπα σχολεία, σε Πειραματικό Γυμνάσιο και Λύκειο και η εισαγωγή των μαθητών γινόταν κατόπιν κλήρωσης στην Α΄ Γυμνασίου.

Το 2011 αναγνωρίστηκε κατόπιν αξιολόγησης ως Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο, τρίτο ανάμεσα στα πειραματικά σχολεία όλης της χώρας. Το 2015 ένας νέος νόμος διακρίνει τα Πρότυπα από τα Πειραματικά σχολεία και ορίζει την Ευαγγελική Σχολή ως πρότυπο σχολείο.
Το σχολείο δέχεται τους μαθητές του στην Α΄ Γυμνασίου κατόπιν εξετάσεων.

Στη χερσόνησο της Ερυθραίας, η οποία κατοικούνταν σε μεγάλο ποσοστό από ελληνικούς πληθυσμούς, οι τοπικές ενδυματολογικές συνήθειες επηρεάστηκαν και διαμορφώθηκαν από τις επικρατούσες ιστορικές και κοινωνικές συγκυρίες. Χαρακτηριστικό είναι ότι στις συγκεκριμένες φορεσιές μπορούν και συνδυάζονται από τη μία η αυστηρότητα και ο συντηρητισμός που επέβαλλαν οι μικρές κοινωνίες και τα ήθη της εποχής, αλλά και μια κοσμοπολίτικη και ανάλαφρη διάθεση, από την άλλη, που προέκυπτε προφανώς από τη γειτνίαση με το μεγάλο αστικό κέντρο της Σμύρνης και τα νησιά του Αιγαίου και από τις καθημερινές ασχολίες των κατοίκων.

Όπως συμβαίνει στις περισσότερες περιοχές, έτσι και στην Ερυθραία παρατηρούμε ότι η ανδρική ενδυμασία παρουσιάζει έναν σχεδόν ενιαίο τύπο με ελάχιστες διαφοροποιήσεις. Αντιθέτως, στην περίπτωση των γυναικών οι διαφορές είναι μεγαλύτερες, προφανώς λόγω του περιορισμού της γυναίκας κυρίως στα στενά όρια της πόλης ή του χωριού όπου ζούσε, κάτι που δεν συνέβαινε με την πλειοψηφία των ανδρών, οι οποίοι μετακινούνταν συχνά λόγω των ασχολιών τους.
 
Γιώργος Ραπτοδημος

«Μέσα στα σκονισμένα και φθαρμένα από τον χρόνο και τα "ερωτικά χάδια" τής
σκληρής βελόνας αυλάκια των παλιών δίσκων γραμμοφώνου είναι αποτυπωμένη μια
μεγάλη τέχνη». Ο μουσικός και μελετητής του σμυρναίικου και ρεμπέτικου
τραγουδιού Πάνος Σαββόπουλος μιλάει στα «NEA» για την έκδοση ενός CD με 24
σπάνια παραδοσιακά κομμάτια της Σμύρνης, που επιμελήθηκε ο ίδιος. Τίτλος: «Τα
"άκαυτα" τραγούδια της Σμύρνης» που κυκλοφορούν από την Ano Kato Records και
την EPT 3. 

Οι μεταγραφές σε CD από δίσκους γραμμοφώνου είναι από πολύ παλιές
φωνογραφήσεις σε Σμύρνη, Πόλη, Αμερική και Αθήνα, από το 1909 μέχρι το 1945. 

Κατά τον Πάνο Σαββόπουλο, φορείς της μακράς σμυρναίικης μουσικής παράδοσης,
ήταν εκτός από τους τραγουδιστές, οι «παιγνιδιατόροι» (μουσικοί) και τα
«παιγνίδια» (ορχήστρες) που αφθονούσαν στη Σμύρνη. Περίφημες ήταν οι
Εστουδιαντίνες, με κορυφαία «Τα Πολιτάκια». 

Ορισμένα από τα τραγούδια που περιλαμβάνει το CD επανακυκλοφορούν, τονίζει ο
Πάνος Σαββόπουλος, αλλά για πρώτη φορά βρίσκονται όλα σε τόσο καλή ηχητική
κατάσταση. Για τη χρονολόγηση αυτών των παλιών ηχογραφήσεων αναφέρεται ότι
είναι πολύ δύσκολο να προσδιοριστεί ακριβής ημερομηνία, αφού οι κατάλογοι των
εταιρειών της εποχής εκείνης δεν ήταν πλήρεις, ούτε αξιόπιστοι. Για παράδειγμα
- αναφέρει ο Πάνος Σαββόπουλος - το τραγούδι «Δεν σε θέλω πια» που
ηχογραφήθηκε στην Πόλη σε δίσκο Odeon με αριθμό 46357, δεν εντοπίστηκε σε
κανέναν κατάλογο. Το ίδιο τραγούδι περιλαμβάνεται στο CD, σε δύο διαφορετικές
εκτελέσεις, που η μία έγινε στη Σμύρνη και η άλλη στην Πόλη, την ίδια χρονιά -
το 1910 - και είναι και οι δύο εξ ίσου υπέροχες. Υπάρχουν επίσης δύο μανέδες
το «Μινόρε» και ο «Ταμπαχανιώτικος» ενώ το τραγούδι «Τσακιτζής» χαρακτηρίζεται
από τον Πάνο Σαββόπουλο ως ηχογράφηση μοναδικής ομορφιάς, στα τούρκικα. Το
ερμηνεύει ο Έλληνας Αχιλλέας Πούλος στην Αμερική και παίζει ούτι ο ίδιος. 

Ακούγονται επίσης η θρυλική «Μπουρνοβαλιά» από την ελληνική Εστουδιαντίνα
(Σμύρνη - 1909), το «Τικ Τικ Τακ» με τον Γιάγκο Ψαμαθιανό (Πόλη - 1910), το
«Γκελ γκελ αμάν» με τον Μάρκο Μελκών (Αμερική - 1945) και το «Γιατρός» με τον
Γιώργο Κατσαρό (Αμερική - 1930). 

Γιώργος Ραπτοδημος

Το πέταγμα δηλαδή του τσερκενιού, το λεγόμενο «τσάκωμα», ήταν σωστή μάχη, με κανόνες προσυμφωνημένους και πειθαρχίες ιπποτικές, η παραβίαση των οποίων εξέθετε τους συμμετέχοντες ανεπανόρθωτα. Η συμφωνία γινόταν επί των δωμάτων και είχε δύο εκδοχές: «Να τα παίρνωμεεεε!», που σήμαινε ότι ο νικητής κρατούσε ως λάφυρο το τσερκένι του ηττημένου ή «Να τα δίνωμεεεε!», που σήμαινε την επιστροφή του αιχμαλωτισμένου τσερκενιού στον κάτοχό του. Η νίκη ήταν περιφανής και συνοδευόταν με ενθουσιώδεις ιαχές: «Άλλοοο! Άλλοοο! Και πιο μεγάλοοο!» Ο ηττημένος έμπαινε πάραυτα μέσα στο σπίτι, ντροπιασμένος, με μόνη παρηγοριά την ελπίδα της νίκης στην επόμενη αναμέτρηση, που θα ξέπλενε την ντροπή.

 Συγκέντρωνε το ενδιαφέρον του ανδρικού πληθυσμού όλων των ηλικιών. Τα νήπια, με το που άρχιζαν να βαδίζουν αποκτούσαν και τη «σαΐτα» τους, απλούστερη μορφή και πρόδρομο του τσερκενιού, και άρχιζαν την εξάσκηση στην τέχνη του αμολαρίσματος, μαθαίνοντας να τυλίγουν τον σπάγκο σε κουβάρι, να τον ξεμπερδεύουν, να δένουν «οριές» (ουρές), να «παίρνουν κεφάλι», δηλαδή να σηκώσουν το τσερκένι στον αέρα. Αλλά και οι ηλικιωμένοι ανέβαιναν στα δώματα και συμμετείχαν στο «τσάκωμα».

Παράγοντες της επιτυχούς έκβασης της μάχης ήταν βεβαίως το μέγεθος του τσερκενιού, η κατάλληλη θέση, ο ευνοϊκός αέρας, αλλά κυρίως η στρατηγική των μαχητών. Αυτή συνίστατο στο ταχύτερο τράβηγμα του σπάγκου ώστε να στριμωχτεί κοντά στο δικό σου δώμα ή έστω πιο κοντά σου το αντίπαλο τσερκένι και να του σπάσεις τον σπάγκο, να το «φάγης». Μεγίστη στρατηγική και η παραπλανητική χαλάρωση της καλούμας, ως υποτιθέμενη υποχώρηση, και στη συνέχεια το μελετημένο στην κατάλληλη στιγμή απότομο τράβηγμα, κόβοντας τον σπάγκο του αντιπάλου και παίρνοντάς του το τσερκένι. Απαραίτητη προϋπόθεση επιτυχίας και ο μονοκόμματος σπάγκος, χωρίς κόμπους -γι’ αυτό επιβαλλόταν και το σχολαστικό κάθε φορά ξεμπέρδεμά του.

Κανόνας της μάχης ήταν να μην «τσακωθεί» τσερκένι δώματος με τσερκένι περαστικό από τον δρόμο. Τα πλανόδια τσερκένια είχαν πλεονέκτημα και αν προκαλούσαν σε μάχη συνήθως κέρδιζαν, απαιτώντας το αιχμάλωτο τσερκένι. Αλλά και όταν έχαναν, εκβίαζαν την επιστροφή τους, απειλώντας να πετροβολήσουν τα τζάμια του σπιτιού, οπότε τον έπαιρναν πίσω με παρέμβαση έντρομων μητέρων. «Ήταν πραγματικοί ληστοπειραταί αυτοί οι πλανώδιοι», γράφει ο Αρ. Σταυρίτσης. Υπήρχε όμως και άλλη «πειρατική» μέθοδος, αυτή της πετονιάς, κατά την οποία εκτοξευόταν πέτρα με σπάγκο σε χαμηλωμένο τσερκένι και το έριχνε.

Οι απόκριες στην Σμύρνη ήταν εκδήλωση χαράς και συμμετείχαν σχεδόν όλοι.

Οι μασκαράδες της Σμύρνης ονομάζονταν «ΚΟΥΔΟΥΝΑΤΟΙ» και πετύχαιναν το στόχο τους μόνο αν δεν τους αναγνώριζαν οι γνωστοί.
Οι άντρες ντυνόντουσαν γυναίκες, οι φτωχοί πλούσιοι, οι γριές νέες και κάποιοι πιο τολμηροί ντυνόντουσαν αγωνιστές της επανάστασης του 1821 μπροστά στους τούρκους!
Οι χοροί και οι γιορτές αυτή την περίοδο έδειχναν το κοσμοπολίτικο πρόσωπο της Σμύρνης.
Αυτή την περίοδο γινόταν ένας φιλανθρωπικός χορός από την Ελληνική Λέσχη της Σμύρνης μας, υπέρ του Νοσοκομείου «Άγιος Χαράλαμπος».
Από την Κυριακή που άρχιζε η αποκριά, άρχιζαν οι διασκεδάσεις στα σπίτια, στις αυλές, στις πλατείες και στους δρόμους.
Κολομπίνες με δαντελωτές φούστες και χειροποίητες στολές, χόρευαν τσιφτετέλια, βάλς και καντρίλιες.
Άλλοι φορούσαν παλιά ρούχα ή μεταμφιεζόντουσαν σε διάφορα ζωάκια (μικρά ή μεγάλα).
Καβαλιέροι, φορώντας φράκο, σμόκιν και μαύρα λουστρίνια παπούτσια, χόρευαν με ντάμες ντυμένες με την Παριζιάνικη μόδα.
Σημαντικές ήταν οι παρελάσεις των μεταμφιεσμένων με τον ανθοπόλεμο και τον σοκολατοπόλεμο που γινόταν στην οδό Τρασών σε μια συνοικία, όπου ζούσαν κυρίως μεγαλοαστοί της Σμύρνης.

Ταυτόχρονα σε άλλη πλευρά της Σμύρνης γινόταν ένα είδος πανηγυριού για τους νέους στο δρόμο που ένωνε δύο συνοικίες, τον Αη-Δημήτρη και τον Αη-Τρύφωνα. Εδώ, αντί για ανθοπόλεμο, γινόταν ο πόλεμος με το «ΝΤΑΡΙ» δηλαδή το καλαμπόκι.
Οι νέοι είχανε διάφορα όργανα που προξενούσαν θόρυβο και πετούσε ο ένας στον άλλο κορδέλες και σερπαντίνες.
Στην οδό Τρασων γινόταν παρέλαση με άμαξες.
Μέσα σε αυτές τις άμαξες, οι νέοι είχαν καλάθια με μπουκετάκια από μενεξέδες και ζουμπούλια όπως και νόστιμα σοκολατάκια, (ειδικά για την περίσταση, δηλ. ελαφριά για να μην τραυματίζουν).
Έριχναν λοιπόν στις κοπέλες αυτά που είχαν στο καλάθι τους και τις «πολεμούσαν», ενώ με τον τρόπο αυτό, έδειχναν και την συμπάθεια τους σε κάποιες από αυτές….., οι δε κοπέλες, απαντούσαν με σερπαντίνες…
Οι άμαξες αυτές, ξεκινούσαν από το Φασουλά και έφταναν στην πλατεία της Καλλιθέας (ΜΠΕΛΑ ΒΙΣΤΑ).
Από εκεί, πήγαιναν αριστερά στον παράλληλο δρόμο της προκυμαίας και επέστρεφαν πάλι πίσω, κάνοντας τον κύκλο των τετραγώνων.
Η παρέλαση αυτή ξεκινούσε στις τρεις το μεσημέρι και σταματούσε όταν βράδιαζε.
Βέβαια το γλέντι συνεχιζόταν στα σπίτια μέχρι το πρωί.
Στις αυλές και στα σπίτια έστηναν χορό και τραπέζια με πάρα πολλές λιχουδιές και
Σμυρναίικα γλυκά, μεταξύ των οποίων και τα υπέροχα γλυκά της αποκριάς τα αυγοκαλάμαρα!
Την Κυριακή της Τυρινής έφτιαχναν τυρόπιτες και γαλακτομπούρεκο.
Την τελευταία μέρα του γλεντιού συνήθιζαν να τρώνε ένα αυγό για να έχουν το στόμα τους κλειστό και να τηρήσουν την νηστεία μέχρι το Πάσχα.
Την Καθαρά Δευτέρα έφτιαχναν ταχινόπιτα, ταραμοσαλάτα, χαβιαροσαλάτα, έβραζαν ρύζι με ζάχαρη και κρόκο ή χοσάφι από ξερά βερίκοκα, δαμάσκηνα , σταφίδες, ξύσμα πορτοκαλιόυ και λίγη ζάχαρη.
Το πρωί της Καθαράς Δευτέρας, άκουγες στους δρόμους τους τσιγγάνους οι οποίοι κρατούσαν διάφορα σκεύη και μάζευαν τα «ΠΑΣΧΑΛΙΝΑ», δηλαδή όλα τα φαγητά που είχαν να κάνουν με κρέας, γιατί η νηστεία την Μεγάλη Εβδομάδα στη Σμύρνη ήταν παραπάνω από υποχρεωτική.
Αυτοί λοιπόν οι τσιγγάνοι φώναζαν «ΜΑΝΤΖΑ ΜΑΚΑΡΟΝΙΑ» δηλαδή μάζευαν μακαρόνια για να τα χρησιμοποιήσουν στα χοιροστάσια τους και κοντά σε αυτά μάζευαν και τα κρεατικά.