-การเล่นเสียงวรรณยุกต์

ตัวอย่าง

ดูดู๋เป็นได้อีวันทอง

หน้า 39 บาทที่ 4 วรรคที่ 4

(เหมือนมหาสมุทรสุดซึ้งลึก) น้ำลึกเหลือจะหยังกระทั่งดิน

หน้าที่39 บรรทัดที่8

จึงร่ายมนตรามหาสะกด เสื่อมอาถรรพณ์ที่ฝั่งอยู่

หน้า24 บาท 3

ไม่วายคิดถึงน้องทุกห้องหอ

รักเจ้าด้วยดวงจิตไม่คิดคลอ

แม้ไปอยู่พาราไหนก็ไม่ลืม”

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

แสดงความรักมั่นคงของขุนแผนต่อนางพิม

"ครานั้นจึงโฉมเจ้าวันทอง เศร้าหมองด้วยลูกเป็นหนักหนา

พ่อพลายงายทรามสวาดิของแม่อา แม่โศกาเกอบเจียนจะบรรลัย"

การใช้คำว่า "โฉมเจ้า", "ทรามสวาดิ", "เกือบเจียนจะบรรลัย" แสดงให้เห็นถึงการใช้คำที่ไพเราะ อุปมาอุปไมย และคำเพื่อเน้นอารมณ์

บาทที่5จากหน้า26

“ใต้เตียงเสียงหนูกุกกุก แมงมุมทุ่มอกที่ริมฝา”

หน้า34 บรรทัดที่5

-เรื่องที่ผู้หญิงต้องมีได้แค่ผัวเดียว

ว่าหญิงชั่วผัวยังคราวละคนเดียว หาตามตอมกันเกรียวเหมือนมึงไม่

ในตอนขุนช้างถวายฎีกา ความยุติธรรมของพระมหากษัตริย์ที่ตัดสินคดีอย่างเป็นธรรม แสดงให้เห็นว่าในสังคมไทยสมัยก่อนยังให้ความสำคัญกับกฎหมายและกระบวนการยุติธรรม

บทที่กล่าวข้างต้น :

ครานั้นพระองค์ผู้ทรงเดช

ปิ่นปักนัคเรศเรืองศรี

เห็นสามราเข้ามาอัญชลี

พระปรานีเหมือนลูกในอุทร

ด้วยเดชะพระเวทวิเศษประสิทธิ์

เผอิญคิดรักใคร่พระทัยอ่อน

ตรัสถามอย่างความราษฎร (น.36 วรรคแรก)

ตัวอย่าง

ดับโมโหโกรธาทำว่าไป

สัมผัสสระคือโมโหโกร

ยกตัวอตัวอย่าง:

ความรักขุนเเผนก็เเสนรัก ด้วยร่วมยากมานักไม่ดียดฉัรท์

สู้ลำบากบุกป่ามาด้วยกัน สารพันดออมถนอมใจ

หนัา17 บรรทัดที่5นับจากล่างสุด

เพลิดเพลินจำเริญใจไม่เว้นวาง คืนนั้นในกลางซึ่งราตรี

หน้า 31 บาทที่ 5-8 นับจากตาปลาที่ 1

คุณค่าทางสังคม

แสดงบทบาทของหญิงสาวในราชสำนัก

เช่น ลาวทองและเจ้าแก้วกิริยา ทำหน้าที่ “ปรนนิบัติวันทา” แสดงให้เห็นถึงบทบาทของหญิงในสมัยก่อน ที่มักถูกคาดหวังให้มีความสุภาพ อ่อนน้อม และรับใช้เจ้านาย

นอนครางหลับกรนอยู่ป่นเปื้อน

อัศจรรย์ฝันแปรแชเชือน

ว่าขี้เรื้อนขึ้นตัวทั่วทั้งนั้น

-เป็นคุณค่าด้านความเชื่อที่เกี่ยวกับฝันบอกเหตุ เหตุการณ์นี้ก็คือขุนช้างฝันร้ายว่ามีเรื่องร้ายๆเกิดขึ้นกับตนเองเพื่อเป็นลางบอกเหตุบอกว่านางวันทองได้ถูกลักพาตัวไปแล้ว

ตัวอย่าง

กระจกฉากหลากสลับวับแวมวาม

หน้า 24 บาทที่ 16

คุณค่าทางวรรณศิลป์ (กลอนและภาพพจน์)

สองมือปิดตาเหมือนท่าเปรต ใครมาเทศน์เอาผ้ากูไปไหน

ให้นึกอดสูหมู่ข้าไท ยายจันไผเอาผ้ามาให้ข้าที

• ใช้ อุปมาเปรียบเทียบ อาการเศร้าเสียใจของตัวละครเหมือน “เปรต” ซึ่งน่าสงสารมาก

ดังนิ่มน้องหมองใจไม่นำพา ฤาขัดเคืองคิดว่าพี่ทอดทิ้ง

ขุนแผนเรียกนางพิมด้วยความอ่อนหวาน ตัดพ้อว่าเหตุใดจึงหลับนิ่งเหมือนไม่ใส่ใจ หรือโกรธว่าตนทอดทิ้ง

คุณค่าด้านวรรณศิลป์:

ถ้อยคำไพเราะ “แก้วแววตา” เป็นคำเปรียบแสดงความรัก

โวหารตัดพ้อเศร้าอาลัย

ฉันทลักษณ์กลอนสุภาพ สัมผัสครบ

หน้า32 บรรทัดแรก

เล่นคำซ้า สัมผัส

"เด็กเอ๋ยวิ่งตามมาไวไว ลงบันไดงันงกตกนอกชาน

คุณค่าทางประวัติศาสตร์และสังคม

• สะท้อนชีวิตในสมัยโบราณ ทั้งเรื่องความเชื่อ วิถีชีวิต ความสัมพันธ์ในครอบครัว และวัฒนธรรมท้องถิ่น

• แสดงให้เห็นระบบการปกครองและกฎหมาย เช่น การแต่งตั้งขุนนาง การตัดสินคดีความ

บ้านขุนช้างกว้างขวางเป็นทางใหญ่

มีหอไตรเรือนนอนสลอนสลับ

ทั้งตู้ถังขังทองของประดับ

ล้วนแต่จับจ่ายไว้ใช้อย่างดี

ครานั้นวันทองผ่องโสภา ครั้นรู้ว่าลูกยาหากลัวไม่

ลุกออกมาพลันด้วยทันใด พระหมื่นไวยเข้ากอดเอาบาทา

กลอนนี้แสดง คุณค่าทางจริยธรรมและคุณค่าทางภาษา

หน้า25 บรรทัด 7-8

-คุณค่าทางด้านความเชื่อ

ผงอิทธิเจ = ผงที่นำมาผัดหน้าสำหรับเป็นเสน่ห์ทำให้คนรัก

ใบไม้แห้งแกร่งเกรียบระรุบร่อน

คุณค่าของบทนี้

คุณค่าด้านอารมณ์

แสดงถึงความเงียบเหงา วังเวงของยามค่ำคืน

สื่ออารมณ์เศร้า สงบ และเปล่าเปลี่ยว

หน้า 33 ย่อหน้าสุดท้าย วรรคแรก

"เจ้าเป็นถึงหัวหมื่นหมาดเล็ก มิใช่เด็กดอกจงฟังคำแม่ว่า"

เปรียบเทียบการประชดประชัน/เคารพคำสั่งสอนของผู้ใหญ่

""หน้า26 บาทที่15""

จินตภาพเเสง

เช่น

กองไฟสว่างดังกลางวัน

หน้า24 ย่อหน้าที่1 บาทที่2

เจ็บจุกประจุบันมีอันเป็น แก้ไขก็เห็นหาหายไม่ร้องโอดโดดดิ้นเพียงสิ้นใจ จึงใช้ให้ตัวข้ามาแจ้งการ

สื่อถึงความทุกข์ทรมานของมนุษย์จากความเจ็บป่วย ซึ่งเป็นธรรมชาติของชีวิต

หน้า29 บรรทัดที่10 นับจากด่านล่าง

ดังทองคำทำเลี่ยมปากกะลา หน้าตาดำเหมือนมินหม้อ

หน้า 25 บาทที่ 25

คุณค่าด้านสังคม

เปรียบเทียบฐานะหรือคุณค่าของคนในสังคม เช่น ใช้ "ทองคำ" เทียบกับ "ปากกะลา"

คุณค่าด้านอารมณ์

"มาอยู่ไยกับอ้ายหินชาติ แสนอุบาทว์ใจจิตริษยา"

แสดงอารมณ์ เกลียดชัง, ผิดหวัง, หรือริษยาอย่างรุนแรง

อุปมา

"หน้าตาดำเหมือนมินหม้อ"
→ เปรียบหน้าตาว่าดำเหมือนหม้อดินเผา
คำเปรียบ = "เหมือน" → ก็เป็น อุปมา

สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิตไทยในอดีต ประเพณี พิธีกรรม ความเชื่อ และค่านิยมของสังคมไทย โดยถ่ายทอดผ่านบทประพันธ์ที่ใช้ภาษาไพเราะและมีจังหวะคล้องจอง

“พอถึงวันเดือนสิบสองลอยกระทง

ลูกผู้หญิงทั้งผองแต่งตัวไป

เอาของหอมพร้อมพานประทินไว้

ทั้งเสื้อผ้าแพรไหมใส่กันงาม”

คุณค่าทางสังคมสะท้อนแนวคิดเรื่อง ชนชั้นวรรณะ เช่น ไพร่ กับ ผู้ดี” บ่งบอกถึงความเหลื่อมล้ำทางฐานะ

"วันนั้นแพ้บุญเมืองต่ำ"

คุณค่าที่เห็นได้:

ใช้คำเรียบง่ายแต่กินใจ สื่อถึงความเชื่อเรื่อง บุญกรรม และ วาสนา ในสังคมไทย

เป็นกลอนสุภาพ มีสัมผัสในและสัมผัสระหว่างวรรค

แสดงอารมณ์ความรู้สึกของตัวละครได้ลึกซึ้ง (แสดงความเจ็บปวดจากความพ่ายแพ้ที่ไม่อาจต้านบุญวาสนา) บาทที่10 หน้าที่23 วรรคที่2 คั้บ

สะท้อนถึงคุณค่าด้านวัฒนธรรมความเชื่อเรื่องภูติผีวิญญาณ เรื่องการเซ่นไหว้ผีเพื่อให้ช่วยคุ้มครองปกปักรักษา

หน้าที่23บรรทัดที่5(นับจากข้างล่าง)

ชนะความงามหน้าดังเทียนชัย เขาฉุดไปเหมือนลงทะเลลึก

เอามาจากหน้า 33 บรรทัดที่ 12

ตัวอย่าง

พระจันทร์แจ่มแจ้งกระจ่างดวง

(ตัวอย่าง)

จะว่ารักข้างไหนไม่ว่าได้

น้ำใจจะประดังเข้าทั้งสอง

ออกนั่นเข้านี่มีสำรอง

ยิ่งกว่าท้องทะเลอันล้ำลึก

(หน้า 39 บาทที่ 5)

กูเลี้ยงมึงถึงให้เป็นหัวหมื่น

คนอื่นรู้ว่าแม่ก็ขายหน้า

อ้ายขุนช้างขุนแผนทั้งสองรา

กูจะหาเมียให้อย่าอาลัย

(หน้า 39 บาทที่ 17)

แสดงให้เห็นถึง ความขัดแย้งทางศีลธรรม และ บทบาทของสตรีในสังคมชายเป็นใหญ่

มีการเลนสัมผัสสระ

"เห็นคนนอนล้อมอ้อมเป็นวง ประตูลั่นมั่นคงขอบรั้วกั้น"

หน้า 24 บาทที่1

อัดอึดฮึดฮัดด้วยขัดใจ เมื่อไหร่ตะวันจะลับหล้า

หน้า23 บท8 วรรค1

-คุณค่าทางด้านความเชื่อ

ผงอิทธิเจ = ผงที่นำมาผัดหน้าสำหรับเป็นเสน่ห์ทำให้คนรัก

จากหน้า 35 บรรทัดที่ 8 นับจากด้านล่าง

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

การใช้ถ้อยคำไพเราะและสละสลวย: บทประพันธ์นี้ใช้ภาษาที่งดงาม อ่านแล้วรื่นหู เข้าถึงอารมณ์ความรู้สึกของตัวละครได้ดี เช่น "มิให้หมองอารมณ์หม่อม" หรือ "ไม่ตัดใจให้ปลอมเสนหา"

หน้า33 ย่อที่2

ครานั้นขุนช้างฟังบ่าวบอก เหงื่อออกโซมล้่นกระบาล

คิดคิดให้แค้นแสนเจ็บใจ ช่างทำได้ต่างต่างทุกอย่างจริง

กลอนนี้ให้ คุณค่าด้านวรรณศิลป์ เพราะใช้ภาษาสละสลวย ถ่ายทอดอารมณ์ของตัวละครได้ชัดเจน เช่น คำว่า “เหงื่อออกโซมล้นกระบาล” สื่อถึงความตกใจและกลัวอย่างรุนแรง

หน้า 28 วรรคที่ 13

หน้า 39 บรรทัดที่ 10 จากด้านล่าง

ว่าหญิงชั่วผัวยังคราวละเดียว หาตามตอมกันเกรียวเหมือนมึงไม่

คุณค่าทางสังคมสะท้อนแนวคิดเรื่อง ชนชั้นวรรณะ เช่น ไพร่ กับ ผู้ดี” บ่งบอกถึงความเหลื่อมล้ำทางฐานะ

หน้าที่ 29 บรรทัดที่ 12

คุณค่าด้านวรรณศิลป์

"แหงนเถ่อเป้อปังยืนจังกา

ย่างเท้าก้าวมาไม่รู้ตัว"

มีการเลือกใช้คำที่สื่อความหมายและสร้างภาพได้อย่างชัดเจน เช่น "แหงนเถ่อเป้อปัง" (ลักษณะอาการตกใจ งงงวย)

"ยืนจังกา"(ท่ายืนที่มั่นคง แข็งทื่อ)

ครานั้นวันทองผ่องโสภา เห็นลูกยากัดฟันมันไส้

ถือดาบฟ้าฟื้นยืนแกว่งไกว ตกใจกลัวว่าจะฆ่าฟัน

เห็นลูกยากัดฟันมันไส้ มี การใช้อุปมาภาพพจน์

อยู่หน้า27 บาท1

บาท15 วรรค1 หน้า23

"**อัดอึดฮึดฮัด**"ด้วยขัดใจ

อัดสัมผัสอึด

ฮึดสัมผัสฮัด

ครั้นว่ารุ่งสางสว่างฟ้า สุริยาแย้มเยี่ยมเหลี่ยมไศล

จะกล่าวถึงพระองค์ผู้ทรงชัย เนาในพระที่นั่งบัลลังก์รัตน์

หน้า34

"ลาวทองกับเจ้ากิริยา ปรนนิบัติวัดถาไม่ห่างข้าง"

บรรทัด 9 หน้า 31

วริท ยิ้มเสถียร 30

ดังบทประพันธ์ หน้า33บรรทัดที่19

ครั้นเวลาดึกกำดัดสงัดเงียบใบไม้แห่งแกร่งเกรียบระรุบร่อน พระพายโชยเสาวรสขจายขจรพระจันทรแจ่มแจ้งกระจ่างดวง ดุเหว่าเร้าเสียงสำเนียงก้องระฆังฆ้องขานแข่งในวังหลวง วันทองน้องนอนสนิททรวงจิตง่วงระงับสู้ภวังค์