რეალისტურ ნაწარმოებებს ახასიათებს არა მარტო სინამდვილის ასახვა, არამედ მისი გაანალიზება, მიზეზშედეგობრივი კავშირის ძიება. ამ მიმდინარეობის მწერლებისთვის დიდად დამახასიათებელია ისეთი ნაწარმოებების შექმნა, რომელიც რეალური ცხოვრების ნაწილია, რათა შეგვიქმნას შთაბეჭდილება, რომ ეს ამბავი მართლაც მოხდა. ამ რეალობის ამოცნობა კი მკითხველს უდიდეს სიხარულს ანიჭებს.

რეალისტები აღწერდნენ იმ ცხოვრებას, რომელიც დადგა დასავლეთ ევროპაში საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ. სიყვარულის, მეგობრობის, ადამიანური ღირსებისა და სინდისის დეფიციტი – ეს იყო სამყაროს მაშინდელი მახასიათებლები. კაცობრიობას, ძირითადად, ძალაუფლება და ფული განაგებდა.

რეალისტები აღნიშნავდნენ , რომ ადამიანს , რომელიც გარემოს პროდუქტია , თავადაც შეუძლია აქტიური ზემოქმედება მოახდინოს გარემოზე.ადამიანზე დაკვირვება , გარემო პირობების შესწავლა და გამოსავალის ძებნა  XIX  საუკუნის რეალისტური მწერლობის  არსებითი ნიშან -თვისებაა. კრიტიკული რეალიზმი გვიჩვენებს , თუ როგორ იმსგავსებს ადამიანი  გარემო, ბოროტების სათავედ  კი საზოგადოების სოციალურ წყობად მიიჩნევს და გამოსავალს ადამიანის პირად თვისებაში-თავადის კეთილშობილებაში,გლეხის პატიოსნებაში, ინტელიგენტის უანგარებაში-ხედავს . საზოგადოებრივი ჰარმონიის დამყარება, კრიტიკული რეალიზმის წარმომადგენელთა აზრით, მის თითოეული წევრის ნება-სურვილსა და მისწრაფებაზეა დამოკიდებული. თუმცა სამყაროს მხოლოდ ერთი ან ორი განსაკუთრებული პიროვნება ვერ გარდაქმნის  საჭიროა, საზოგადოების კავშირურთიერთობების მოჯადოებული წრე, სადაც გარემო პიროვნებაზე არის დამოკიდებული, ხოლო პიროვნება გარემოზე უნდა გაარღვიოს პიროვნება, რომელიც ამაღლდება გარემოზე და გარდაქმნის მას.