- Việt Bắc là khúc ca hùng tráng và cũng là khúc tình ca về cách mạng, về cuộc kháng chiến và con người kháng chiến. Thể hiện sự gắn bó, ân tình sâu nặng với nhân dân, đất nước trong niềm tự hào dân tộc…

- Việt Bắc là khúc hát ân tình chung của những người cách mạng, những người kháng chiến, của cả dân tộc qua tiếng lòng của nhà thơ. Bên cạnh đó, bài thơ còn cất lên âm hưởng anh hùng ca vang dội, đưa ta về với một thời kì lịch sử hào hùng, trọng đại của đất nước.

Giá trị nghệ thuật

- Sử dụng sáng tạo hai đại từ “mình, ta” với lối đối đáp giao duyên trong dân ca, để diễn đạt tình cảm cách mạng.

- Bài thơ Việt Bắc thể hiện tính dân tộc đậm đà:

+ Sử dụng thành công thể thơ lục bát truyền thống.

+ Ngôn ngữ, hình ảnh giản dị, quen thuộc, gần gũi, đậm sắc thái dân gian.

+ Sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật tài hoa như điệp từ, liệt kê, so sánh, ẩn dụ tượng trưng…

+ Nhịp điệu thơ uyển chuyển ngân vang, giọng điệu thay đổi linh hoạt.

Thể loại

- Tác phẩm Việt Bắc thuộc thể loại: lục bát.

Xuất xứ

Phương thức biểu đạt

- Phương thức biểu đạt: biểu cảm.

Ý nghĩa nhan đề Việt Bắc

- Việt Bắc là địa danh ở phía bắc miền Bắc Việt Nam, là chiến khu cách mạng trong thời kì kháng chiến chống Pháp.

- Việt Bắc không chỉ khơi gợi niềm tự hào về vẻ đẹp quê hương đất nước mà còn về Trung ương, chính phủ, Bác Hồ, về người cách mạng và nhân dân Việt Bắc đã đoàn kết một lòng để lập nên những chiến công vang dội.

- Là để gợi nhắc những sự kiện, những kỉ niệm của một thời kì kháng chiến gian khổ mà hào hùng, lạc quan cùng những nghĩa tình sâu nặng giữa nhân dân với cách mạng và kháng chiến ở Việt Bắc.

- Hai chữ Việt Bắc như một sự hội tụ khắc sâu tình cảm thuỷ chung son sắc của nhà thơ – người cán bộ kháng chiến đối với quê hương. Đồng thời, đó là lời nhắn nhủ của nhà thơ rằng: Hãy nhớ mãi và phát huy truyền thống qúy báu anh hùng bất khuất, ân tình thủy chung của cách mạng, của con người Việt Nam.

- Theo Tố Hữu, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1998.

Hoàn cảnh sáng tác Việt Bắc

- Chiến thắng Điện Biên Phủ thắng lợi. Tháng 7-1954, Hiệp định Giơ – ne – vơ về Đông Dương được kí kết. Hòa bình lập lại, một trang sử mới mở ra cho toàn dân tộc

- Tháng 10-1954, những người kháng chiến từ căn cứ miền núi trở về miền xuôi, Trung ương Đảng, Chính phủ rời chiến khu Việt bắc về lại thủ đô. Nhân sự kiện có tính lịch sử này, Tố Hữu đã sáng tác bài thơ.

“Mình” chỉ người ra đi- người chiến sĩ cách mạng

- “Ta” chỉ người dân Việt Bắc

2.Người ở lại đang gợi nhắc những kỉ niệm nào?

Những kỷ niệm về thời kháng chiến gian nan

• Những ngày sống giữa thiên nhiên dữ dội, khắc nghiệt: “Mưa nguồn suối lũ những mây cùng mù”

• Cuộc sống sinh hoạt thiếu thốn, cơ cực: “miếng cơm chấm muối”

• Hình ảnh “ta” – “mình” chung “mối thù nặng vai”: cùng gánh vác nhiệm vụ giải phóng dân tộc.

Những kỷ niệm gắn bó với núi rừng và con người thấm đượm nghĩa tình

• Thiên nhiên Việt Bắc: “Trám bùi để rụng măng mai để già”
  → gợi cảnh núi rừng buồn vắng, hiu quạnh, trống trải khi thiếu bóng những người cán bộ.

• Con người Việt Bắc:

  • “Hắt hiu lau xám”: ẩn dụ cho cuộc sống nghèo nàn, thiếu thốn của đồng bào.

  • “Đậm đà lòng son”: tấm lòng thủy chung, chân thành, luôn hướng về Cách mạng; sẵn sàng chia sẻ, đùm bọc chiến sĩ.

Những dấu ấn lịch sử gắn với các địa danh tiêu biểu

• Hình ảnh “núi non” và “Khi kháng Nhật, thuở còn Việt Minh”: nhắc người về xuôi nhớ rằng Việt Bắc từng là căn cứ địa của Việt Minh, lãnh đạo cuộc đấu tranh chống Pháp – Nhật, là trung tâm của cách mạng trước năm 1945.

3. Những kỷ niệm nào đã sống lại theo nỗi nhớ của nhân vật trữ tình?

• Kỷ niệm về thiên nhiên yên bình, thơ mộng:

• Hình ảnh các dòng nước quen thuộc: ngòi Thia, sông Đáy, suối Lê.

• Kỷ niệm về con người Việt Bắc mộc mạc, vất vả nhưng giàu nghĩa tình:

• Luôn sẵn lòng nhường cho cán bộ những bát cơm, củ sắn nướng, tấm chăn sui.

• Hình bóng những bà mẹ tảo tần, chịu thương chịu khó: cõng con, đội nắng lên nương bẻ từng bắp ngô, che chở và nuôi giấu cán bộ – trở đi trở lại trong thơ Tố Hữu.

• Kỷ niệm về đời sống của đồng bào và chiến sĩ nơi căn cứ địa đầy khó khăn nhưng chan chứa gắn bó:

• Những lớp học “i tờ” góp phần xóa nạn mù chữ.

• Cảnh sinh hoạt giản dị: chiều đến làn khói bếp bay nghi ngút, tối về quây quần bên lửa hồng, kể chuyện, múa hát, tạo nên không khí ấm áp, đoàn kết.

4. Hãy tưởng tượng bức tranh thiên nhiên và con người trong đoạn thơ này.

• Mùa đông:

·        “Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi”: giữa nền xanh bạt ngàn của núi rừng, sắc đỏ hoa chuối bừng lên rực rỡ, hòa cùng ánh nắng vàng ấm.

·        “Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng”: tia nắng hắt lên lưỡi dao nơi thắt lưng gợi vẻ rắn rỏi, mạnh mẽ của người lao động – con người làm chủ núi rừng và cuộc sống.

• Mùa xuân:

·        “Ngày xuân mơ nở trắng rừng”: sắc trắng tinh khôi của hoa mơ phủ khắp núi rừng.

·        Người lao động hiện lên tài hoa, khéo léo, chăm chỉ: “Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang”.

• Mùa hạ:

·        “Ve kêu rừng phách đổ vàng”: tiếng ve rộn ràng như rót cả lớp vàng óng lên rừng phách, khiến màu xanh cũng ngả sang sắc vàng ấm.

·        “Nhớ cô em gái hái măng một mình”: hình ảnh cô gái hái măng đơn độc nhưng cần cù, chịu thương chịu khó.

• Mùa thu:

·        “Rừng thu trăng rọi hòa bình”: ánh trăng mùa thu yên ả, trong trẻo; vang lên trong đó là tiếng hát ân nghĩa, thủy chung của người dân Việt Bắc.

→ Bức tranh tứ bình vừa đẹp đẽ vừa hài hòa, kết hợp nhuần nhị giữa thiên nhiên và con người.

5. Những địa danh lịch sử và không khí chiến đấu, chiến thắng đã được tái hiện thế nào qua những vần thơ lục bát này?

Các địa danh lịch sử

• Phủ Thông, đèo Giàng: những điểm nóng mở đầu cho cuộc kháng chiến chống Pháp, nơi diễn ra nhiều trận đánh bước ngoặt.

• Sông Lô – phố Ràng: vùng chiến sự ác liệt, nơi quân ta bắn chìm tàu chiến Pháp và thắng lớn ở đồn phố Ràng trong chiến dịch Việt Bắc.

• Cao – Lạng (Cao Bằng – Lạng Sơn): năm 1950, đây là địa bàn mở màn chiến dịch giải phóng biên giới Việt – Trung, tạo bàn đạp quan trọng cho cuộc kháng chiến.

→ Những địa danh ấy kết lại thành chuỗi chiến công vang dội, góp phần thúc đẩy thắng lợi cuối cùng của dân tộc.

Không khí chiến đấu

• “Điệp điệp trùng trùng”: hình dung những đoàn quân đông đảo nối tiếp nhau như từng lớp sóng mạnh mẽ không dứt.

• “Dân công đỏ đuốc từng đoàn / Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay”: dân công tay cầm đuốc đỏ rực, dồn dập tiếp tế, tải đạn. Những bước chân bền bỉ, gan góc, tượng trưng cho ý chí không gì khuất phục.

• “Đèn pha bật sáng như ngày mai lên”: ánh đèn từ đoàn xe vận tải, xe kéo pháo rực sáng cả núi rừng, tạo khí thế hừng hực của một lực lượng đang tiến ra mặt trận.

Chiến thắng

• Việc liệt kê hàng loạt địa danh: Hòa Bình, Tây Bắc, Điện Biên… cùng cụm từ “trăm miền” mở ra không gian chiến thắng trải rộng khắp đất nước — từ núi rừng đến đồng bằng, từ Bắc vào Nam.

→ Hình ảnh ấy khẳng định tầm vóc toàn diện, vang dội của cuộc kháng chiến.

6. Người ở lại muốn gửi tâm tư gì với người về?

Người ở lại muốn nhắn gửi rằng dù người cán bộ đã trở về thủ đô, hãy đừng quên quãng thời gian từng kề vai sát cánh, cùng sẻ chia bao vất vả nơi núi rừng. Những hình ảnh thân thương của con người và thiên nhiên Việt Bắc – mảnh đất đã chở che, nuôi dưỡng, bao bọc cách mạng – cần được khắc sâu trong lòng người ra đi.

Trong lời tiễn biệt ấy còn có một nỗi niềm thầm lặng: liệu đến khi nào người rời Việt Bắc sẽ quay trở lại? Bao giờ mới có ngày gặp gỡ, đoàn tụ sau những tháng năm gắn bó nghĩa tình?

7. Người về đã đáp lại những suy nghĩ của người ở lại thế nào?

·  Sự trấn an, vỗ về:
Câu nói “Đường về, đây đó gần thôi!” như một lời hứa nhẹ nhàng rằng khoảng cách không thật sự xa xôi. Người ra đi khẳng định tấm lòng thủy chung, luôn mang theo hình ảnh núi rừng và con người Việt Bắc đầy nghĩa tình.

·  Niềm tin vào ngày mai:
Qua câu “Ngày mai về lại thôn hương… Ngược xuôi tàu chạy, bốn bề lưới giăng”, người về gửi lại hi vọng về một tương lai bình yên, trù phú; cuộc sống mới nhộn nhịp, đổi thay, mở ra viễn cảnh sáng lạn cho quê hương.

Khung cảnh Tây Bắc hiện lên với vẻ đẹp vừa hùng tráng vừa dữ dội: sương núi phủ dày, những con dốc dựng đứng và không gian rừng núi mịt mù tạo cảm giác hoang vu, bí ẩn. Trên nền thiên nhiên hiểm trở ấy, hình tượng người lính trở thành điểm sáng: dù đã thấm mệt sau chặng đường hành quân dài, họ vẫn bền gan, vững chí, tiếp tục tiến bước và quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ được giao

2. Chú ý hình ảnh thiên nhiên và tâm trạng con người .

Hình ảnh thiên nhiên

Không gian núi rừng lúc này trở nên ấm áp và rực rỡ hơn nhờ ánh lửa của những bó đuốc bừng sáng trong đêm hội. Bên cạnh sắc màu, âm thanh của tiếng khèn vang lên như chở theo hơi thở và tâm hồn của núi rừng. Khung cảnh Mộc Châu trong màn sương mờ tạo nên vẻ đẹp mơ hồ, mềm mại, như một bức tranh sông nước Tây Bắc thấm đẫm chất thơ.

Tâm trạng con người

Trong đêm giao lưu văn nghệ, cảm xúc của con người được khơi dậy mạnh mẽ: niềm vui, sự rộn ràng và hạnh phúc – dù chỉ là khoảnh khắc ngắn ngủi giữa thời chiến. Đó là những phút giây tinh thần quý giá, in sâu vào ký ức. Các chiến sĩ hiện lên với tâm hồn bay bổng, trẻ trung và lãng mạn giữa khung cảnh núi rừng.

3. Hình dung hình tượng người lính Tây Tiến

Người lính Tây Tiến hiện ra với vẻ đẹp vừa bi tráng, vừa lãng mạn – một vẻ đẹp kết hợp giữa chất hào hoa và tinh thần quả cảm của tuổi trẻ.

• Tâm hồn kiên cường, giàu nghị lực:
  Những biểu hiện như “không mọc tóc”, “oai hùm” cho thấy họ đã vượt lên bệnh tật, thiếu thốn và những thử thách khắc nghiệt của núi rừng. Dù đối mặt cái chết, họ vẫn giữ thái độ chủ động, vững vàng, mang theo niềm tin và sự lạc quan của người lính thời kháng chiến.

• Tâm hồn lãng mạn, giàu cảm xúc:
  Họ vẫn hướng về những bóng hình Hà Nội kiều diễm, vẫn mang trong tim nỗi nhớ tha thiết về mối tình đẹp, minh chứng cho chất thơ và sự mộng mơ luôn sống trong lòng người chiến sĩ.

• Vẻ đẹp bi tráng, hào hùng:
  Sự hi sinh của họ được gợi lên bằng cách nói giảm đầy trân trọng, để rồi hình ảnh “sông Mã gầm lên khúc độc hành” như bản hùng ca tiễn đưa người lính ngã xuống. Điều ấy khiến họ hiện lên không chỉ là chiến sĩ mà còn là những người anh hùng cao cả, để lại âm hưởng thiêng liêng trong lòng người đọc.

- Chỉ dẫn : đọc tiếp ; ấp úng ; giữ thư lại ; thở dài ; đập đập tay lên trán ; Nắm tay, giậm chân xuống sàn.

- Tác dụng: Giúp người đọc có thể dễ dàng hình dung các cử chỉ, hành động của các nhân vật một cách chân thực từ đó theo dõi và hiểu được nội dung toàn bộ vở kịch cũng như ý nghĩa của vở kịch.

Câu 2

Tình huống:
Mọi người đã nhầm lẫn Khlet-xta-cốp là viên quan thanh tra do thủ đô cử đến. Chỉ đến khi chủ sự bưu điện đọc bức thư do Khlet-xta-cốp viết, họ mới vỡ lẽ rằng mình đã bị lừa bởi một kẻ vô danh, nghèo túng. Nội dung bức thư mang tính châm biếm sâu cay, chế giễu và bôi nhọ lần lượt từng quan chức địa phương.

Xung đột:

• Bề mặt: Sự đối đầu giữa các quan chức địa phương và Khlet-xta-cốp – kẻ mạo danh quan thanh tra.

• Bề sâu: Sự đối lập giữa nạn tham ô, tham nhũng, sự ngu dốt và thối nát của đội ngũ quan chức địa phương với lý tưởng về một xã hội công bằng, liêm chính và trật tự.

  Câu 3

• - Đặc điểm nhân vật hài kịch : + Thị trưởng “ ngu như một con ngựa thiến lông xám” + Chủ sự bưu vụ “giống thằng Mi- khê – ép...chắc cũng chè rượu và bần tiện như thế” + Ác-tê-mi-phi-líp-pô-vích : “Thằng viện trưởng viện tế bần là một con lợn chính cống đội mũ nồi” + Lu-ca lu-kích : “ Thằng kiểm học, người sặc mùi hành” + An-mốt phi- ô –do- rô – vích : “Thằng chánh án...thật hết sức mô- ve –tông”

• Trong số các nhân vật, em ấn tượng nhất với nhân vật thị trưởng, bởi những đặc điểm của ông được nhắc lại tới ba lần trong bức thư, kèm theo hình ảnh ví von sinh động và hài hước. Cách miêu tả này không chỉ tạo nên tiếng cười châm biếm sâu cay mà còn khắc sâu vào người đọc ấn tượng về sự ngu dốt và lố bịch của nhân vật, khiến hình tượng thị trưởng trở nên nổi bật hơn cả.

• Câu 4

• iếng cười trong đoạn trích đã lên án thói hư tật xấu của bọn quan lại, lộ rõ bản chất của người cầm quyền. Bởi vậy thông qua tiếng cười đã đưa lại nhiều giá trị, bộc lộ sự ngu dốt và nạn tham nhũng của giới cầm quyền. Chính những giá trị tích cực mà tiếng cười mang lại, có thể nói nhân vật tích cực trong đoạn trích Quan thanh tra chính là tiếng cười.

• Câu 5

• Thông điệp chính của đoạn trích là sự phê phán nạn tham nhũng và suy đồi đạo đức trong xã hội. Qua việc các quan chức địa phương sợ hãi, tìm mọi cách hối lộ và nịnh bợ kẻ mạo danh quan thanh tra, tác giả đã vạch trần bản chất mục nát, tha hóa của bộ máy quan lại dưới chế độ Sa hoàng. Đồng thời, đoạn trích cũng là lời cảnh tỉnh về những hậu quả nghiêm trọng mà sự ngu dốt và tham nhũng của chính quyền có thể gây ra.

  
  

Mỉa mai , châm biếm

*Ý nghĩ mọi người trong tang gia :

Phán mọc sừng : mừng rỡ vì cụ Hồng cho thêm vài nghìn đồng

Văn Minh : Hào hứng vì chúc thư sắp được thực hiện

Cụ Hồng : Mong chờ đến lúc được mặc đồ xô gai vừa ho vừa mếu để được thiên hạ trầm trồ về đám tang và cây gậy.

*Mọi người trong tang gia đã “bối rối” ra sao ?

- Mọi người bối rối trước việc cụ Hồng chưa phát lệnh mặc đồ tang, dù cụ cố tổ đã được khâm liệm và mất được gần một ngày.

- Phái trẻ la ó vì phái già chậm chạp

- Cậu Tú tân vui mừng vì cuối cùng cũng được sử dụng mấy cái máy ảnh mãi không được dùng đến

- Bà Văn Minh sốt ruột vì mãi không được mặc những xô gai tân thời

- Ông Typn bực mình vì mấy chế tạo của mình chưa thấy báo chí phê bình ra sao

*Chú ý ý nghĩ, tâm trạng và hành động của nhân vật Tuyết

- Ý nghĩ: Chỉ nghĩ về Xuân và tự vấn vì sao chưa thấy Xuân xuất hiện

- Tâm trạng: Như bị kim châm vào lòng, không vui vẻ gì vì Xuân chưa đến

- Hành động:

+ Mặc bộ y phục ngây thơ với áo dài voan mỏng hở nách và nửa vú cùng một cái mũ mấn.

+ Mời quan khách trầu cau và thuốc lá rất nhanh nhẹn

Giống nhau: Về cơ bản các câu thơ đều mang nghĩa gần giống nhau hoặc giống nhau (câu 1). Hai bản dịch đều truyền đạt được tinh thần cốt lõi của bài thơ, đó là ý chí mạnh mẽ, lòng yêu nước, khao khát tự do trong tác giả.

- Khác nhau :

+ Thể thơ: Phần dịch thơ viết theo thể thất ngôn tứ tuyệt; phần dịch nghĩa không có cấu trúc cụ thể

+ Câu thơ thứ hai, bản dịch nghĩa là “Trước cảnh đêm nay biết làm thế nào?" trong bản dịch thơ được thay thế bằng cụm từ “khó hững hờ”. Điều đó đã làm giảm đi sự xao xuyến, bối rối trong tâm hồn nhà thơ trước cảnh đêm trăng.

2.Chú ý tác dụng của phép nhân hóa.

• Phép nhân hóa: “Nguyệt tòng song khích” (trăng nhòm khe cửa).

• Tác dụng:

  • Làm tăng sức gợi cảm, khiến hình ảnh thơ trở nên sinh động, có hồn; ánh trăng hiện lên như một con người giàu cảm xúc, biết sẻ chia.

  • Trăng được nhân hóa thành tri kỉ của nhà thơ: trăng nhìn người, người ngắm trăng, tạo nên khoảnh khắc giao cảm sâu sắc, nơi hai tâm hồn hòa quyện vào nhau.