+ Quan sát hình dung “Đứng bên này… bên kia vách”: khoảng cách nhẹ nhàng tưởng như đứng từ bờ này ném nhẹ hòn đá sang bờ bên kia.(186)

+ Biện pháp tô đậm, cường điệu “Ngồi trong khoang đò quãng ấy, mùa hè cũng cảm thấy lạnh… đèn điện”: nhà văn nói cái hẹp, cái tối của vách đá bờ sông để tôn lên sự hùng vĩ hiểm trở của sông Đà quãng lòng sông hẹp.(186)

+ Cấu trúc câu trùng điệp “nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô sóng, cuồn cuộn lòng gùn ghè suốt năm như đòi nợ xuýt bất kỳ người lái đò nào qua đây”: dùng biện pháp vừa cường điệu vừa nhân hóa, động từ “xô”+ nhiều dấu phẩy liên tiếp tạo nên sự trùng điệp>>> dòng sông đã hung bạo nay lại càng dữ tợn.(186)

+ So sánh “những cái hút nước… cống cái bị sặc”+ “những cái giếng sâu nước ặc ặc lên như vừa rót dầu sôi vào”: tái hiện những cảm giác mạnh dành cho kĩ xảo điện ảnh>>>chứng tỏ khả năng quan sát và sự hình dung, liên tưởng tuyệt vời.(186+187)

+ Lấy hình ảnh ″ô tô sang số nhấn ga″ trên ″quãng đường mượn cạp ra ngoài bờ vực″ để ví von với cách chèo thuyền.(187)

+ Tưởng tượng về cú lia ngược của chiếc máy quay từ đáy cái hút nước, cảm thấy có một cái thành giếng xây toàn bằng nước sông xanh ve một áng thủy tinh khối đúc dày.(187)

+ So sánh “Tiếng nước réo nghe như oán trách, lúc như van xin, khiêu khích, giọng gằn như chế nhạo”: ví như tiếng rống của “một ngàn con trâu mộng đang lồng lộn giữa rừng vầu tre nứa nổ lừa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng” >>>sự lồng lộn, giận dữ của con sông qua ngôn từ có sức nóng, có màu sắc.(đoạn cuối 187)

+ Dùng lửa để tả nước “ thế rồi nó rống lên như tiếng…cháy bùng bùng”>>>tài năng sử dụng ngôn ngữ của Nguyễn Tuân.(187)

+ Sử dụng kiến thức về mặt võ thuật và quân sự : thạch trận trên sông Đà gồm ba vòng vây (trùng vây thứ nhất đá chia thành 3 tuyến, 5 cửa trận, 4 cửa tử và một cửa sinh lập lờ ở tả ngạn> trùng vây 2 tăng nhiều cửa tử, cửa sinh bố trí lệch ở phía bờ hữu ngạn> trùng vây 3 ít cửa hơn, bên trái bên phải đều là cửa chết, cửa sinh ở giữa) + sông Đà đã giao việc cho mỗi hòn với đá tướng, đá quân, những tường vây mà sóng nước tạo ra chỉ chờ con thuyền sơ hở để đưavào cửa tử chết chóc.(188)

+ So sánh “sông tích tắc sáng lên như một cửa bể đom đóm rừng sà xuống mà châm lửa vào đầu sóng làm hoa mắt” (189)

+ Nhân hóa “ cái mặt xanh lè vì thất vọng” 

>>>Bằng các biện pháp nhân hoá, so sánh, tô đậm, phối hợp với việc sử dụng ngôn ngữ giàu chất tạo hình, gợi hình, những liên tưởng kì thú,táo bạo, khả năng vận dụng tổng hợp kiến thức của nhiều ngành nghề, nhiều lĩnh vực, Nguyễn Tuân đã  khắc họa một cách ấn tượng về một con sông hung bạo, người đọc có thể hình dung sông Đà như có một linh hồn, một thứ thiên nhiên mà có nhiều lúc như Nguyễn Tuân nói: trông nó ra thành “diện mạo và tâm địa một thứ kẻ thù số một” của con người Tây Bắc

Sông Đà và sông Hương đều được các tác giả miêu tả như một nhân vật trữ tình có tính cách với những vẻ đẹp đặc trưng riêng biệt, thể hiện tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương, đất nước.

Sông Đà và sông Hương đều mang nét đẹp của sự hùng vĩ, dữ dội.

- Vẻ đẹp hùng vĩ của sông Đà được thể hiện qua sự hung bạo và dữ dội của nó trên nhiều phương diện khác nhau cảnh trí dữ dội, âm thanh ghê rợn, đá sông Đà như đang bày trùng vi thạch trận.

- Khi chảy giữa lòng Trường Sơn, sông Hương chảy dữ dội tựa 1 bản trường ca của rừng già, tựa cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại….

- Để người đọc cảm nhận được nét đẹp hung vĩ đó, hai nhà văn đều sử dụng thể loại tùy bút một áng văn xuôi trữ tình mang nhiều cảm hứng sáng tạo và tính cá nhân. Hoàng Phủ Ngọc Tường và Nguyễn Tuân đều huy động kiến thức từ các bộ môn văn hóa, lịch sử, địa lý và tài năng uyên bác của mình trong sử dụng ngôn ngữ.

Những ngòi bút tài hoa đã tạo nên trang viết "nở hoa" - trang viết có khả năng khơi dậy trong trí tưởng tượng của người đọc về hai dòng sông hùng vĩ, dữ dội cuồn cuộn trôi đi giữa cơ thể đất nước.

Nói đến hung bạo của sông Đà ta phải nói đến cái dữ dằn của con thác. Còn nhớ trong Tây Tiến, Quang Dũng từng miêu tả ở câu thơ: 

“Chiều chiều oai linh thác gầm thét”

Vẻ hung dữ của con thác trong trang thơ của Quang Dũng chưa thấm gì với trang văn của Nguyễn Tuân. Ông đã chỉ điểm ra vài giọng điệu của con thác nghe đã thấy rợn người. “Tiếng thác nước nghe như oán trách, rồi nghe như là van xin, rồi lại như khiêu khích, khi giọng gằn mà chế nhạo. Thế rồi, nó bất thần rống lên như tiếng một ngàn con trâu mộng giữa rừng vầu, rừng tre nứa, đang phá tuông rừng lửa, rừng lửa cùng gầm thét với đàn trâu da cháy bùng bùng. 

Dưới ngòi bút của Nguyễn Tuân, những con thác sông Đà có khác nào con quái vật hung hãn trong cơn bứt phá, tức tối và tuyệt vọng. Cái lạ là Nguyễn Tuân đã dùng lửa để tả nước, lấy rừng tả thác. 

=> Đó quả là cách chơi ngông trong văn chương của Nguyễn Tuân.

Dù là thác oai linh trong thơ của Quang Dũng hay con thác hung bạo với những âm thanh réo rắt trong tùy bút “Người lái đò song Đà” hay, dòng sông Tây Bắc ấy đều được ví von như những loài quái thú ngàn đời, khiến muôn loài khiếp sợ, càng làm cho vẻ hung vĩ của sông Đà to lớn hơn bao giờ hết. Tiếng rống, tiếng “gầm thét” của thác đá như tiếng của “một ngàn con trâu mộng” da cháy bùng bùng đang gào lên, phá tan rừng lửa, giữa tiếng nổ đôm đốp, giòn tan của những vầu, tre, nứa. Cùng sử dụng hình ảnh đàn trâu cho những tác phẩm của mình, ta chợt nhớ đến những vần thơ trong “Qua thác Chiến Than” của Nguyễn Quang Bích khi viết về hình ảnh đàn trâu sùng sục giữ trận thế hiểm nguy:

“Nước reo sùng sục tựa trâu giống

=> Đều lấy tiếng trâu rống để miêu tả sông đà và mục đích để nổi bật cái nguy hiểm trập trùng của nó.

Có nét tương đồng trong việc khắc họa của Nguyễn Tuân về sự hung bạo, mạnh mẽ của con sông Đà trong “Người lái đò sông Đà” và miêu tả một con quái vật, một con mãnh thú ngàn năm tuổi của Bằng Việt trong “Mai mốt đến sông Đà”:

Nguyễn Tuân đã lấy âm thanh để gợi hình ảnh, lấy lửa tả nước, lấy âm thanh và hình ảnh gợi lên khung cảnh thực. Không cần đứng trên mặt trận thủy chiến sông Đà, không cần miêu tả trực tiếp đến thác nước, nhà văn tài hoa ấy vẫn có thể vận dụng hết tinh tế, uyên bác và đại dương ngôn từ của mình để dẫn dắt độc giả đến chiêm ngưỡng vùng trời Tây Bắc, chiêm ngưỡng con thác hung dữ, man rợ của sông Đà. Hình ảnh “con trâu mộng” hiện lên với số từ “một ngàn” cùng với những liên tưởng sâu sắc độc đáo mới mẻ làm cho độc giả không khỏi há hốc trước vẻ hung vĩ của thác đá.

Với Bằng Việt, để làm cho hình ảnh con sông Đà trở nên to lớn mạnh mẽ, đưa hình tượng “con khủng long” có thể vươn mình dài tận hai trăm cây số, “quật nát” những rừng già và “khoét lõm” những hang sâu, cũng đã thể hiện được sự táo bạo, tài năng trong việc liên tưởng của nhà thơ. Từ đó, hình tượng sông Đà trở nên đặc biệt, hùng vĩ và gợi nhiều liên tưởng. 

NHẬN XÉT: Qua việc liên hệ với các tác phẩm thơ, văn học trên, ta như hiểu rõ hơn về con người nghệ sĩ Nguyễn Tuân không chỉ lãng mạn, yêu thích cái đẹp mà còn là yêu thích cái đẹp độc đáo, kì thú, có ấn tượng lạ và cảm giác mạnh. Sự hung bạo, kì vĩ, khác lạ của sông Đà là một cái đẹp như vậy, đã hấp dẫn, lôi cuốn bước chân nghệ sĩ lãng tử đến để say mê chiêm ngưỡng và thăng hoa cảm hứng nghệ thuật. (Thư Lê)

Hãy nói: Trao cho tôi đôi mắt” 
Với nhà văn viết về đề tài nào không phải là điều quan trọng nhất. Đôi mắt nhìn đời, nhìn người mang tính khám phá phát hiện mới thực sự là điều quan trọng hơn cả. Nhà văn Nguyễn Tuân viết tùy bút “Người lái đò Sông Đà” đã đắm chìm trong sáng tác và truyền cảm hứng nghệ thuật độc đáo của mình vào con sông Đà đầy chất hung bạo và trữ tình. Dưới ngòi bút tài hoa của Nguyễn Tuân, hình ảnh dòng sông “độc bắc lưu” hiện lên với những vẻ đẹp độc đáo. Trên cái nền thiên nhiên kì vĩ ấy, Nguyễn Tuân cũng đã làm nổi bật lên vẻ đẹp tài hoa nghệ sĩ trong những người lao động bình thường mà ông luôn gọi là “chất vàng mười đã qua thử lửa” bấy lâu mình vẫn khao khát, kiếm tìm. Bởi vậy, việc cảm nhận con sông Đà với tính chất hung bạo, vĩ đại đã làm cho thiên tùy bút “Người lái đò Sông Đà” trở nên  tinh tế và làm hài lòng sự quan tâm của độc giả.