Әртүрлі дәрумендер әр түрлі тағамдарда кездеседі. Міне, олардың кейбір көздері:

• А дәрумені: бауыр, сүт өнімдері, сәбіз, қызыл бұрыш.

• C дәрумені: цитрус жемістері, көк шөптер, қырыққабат, жаңғақтар, бұршақтар.

• B дәрумендері: ет, балық, сүт өнімдері, жұмыртқа, астық өнімдері, жасыл жапырақты көкөністер.

• D дәрумені: күн сәулесі, майлы балық (лосось, скумбрия), сүт өнімдері.

• E дәрумені: өсімдік майлары, жаңғақтар, тұқымдар, жасыл жапырақты көкөністер.

• K дәрумені: көкшіл көкөністер (спанах, қырыққабат), брокколи, қияр.

• Энергияны өндіру: B дәрумендері (B1, B2, B3, B5, B7, B12) ағзаның энергия өндіру процестеріне қатысады, көмірсулар мен майлардың метаболизміне әсер етеді.

• Иммундық жүйе: С дәрумені, A дәрумені және D дәрумені ағзаның иммунитетін күшейтеді, аурулардан қорғайды.

• Сүйектер мен бұлшықеттер: D дәрумені мен кальций сүйек денсаулығына жауапты болса, E дәрумені бұлшықеттердің дұрыс жұмысын қамтамасыз етеді.

• Тері денсаулығы: A дәрумені терінің жаңаруын жақсартады, C дәрумені коллаген түзілуін қолдайды, ал E дәрумені теріні сыртқы зақымдардан қорғайды.

А дәруменінің түрлері

1. Ретинол: Бұл А дәруменінің белсенді түрі, негізінен жануарлардан алынатын өнімдерде кездеседі (мысалы, бауырда, сүт өнімдерінде).

2. Бета-каротин: Бұл А дәруменінің прекурсоры, яғни ағза оны қажет болса ретинолға түрлендіреді. Бета-каротин көбінесе өсімдік тағамдарында (сәбіз, қызыл бұрыш, жасыл жапырақты көкөністер) болады.

А дәруменінің ағзадағы рөлі

1. Көру: А дәрумені көздің торлы қабығында көздің жарықты қабылдауы үшін маңызды болып табылатын ретинальды пигменттердің құрамына кіреді. А дәруменінің жетіспеушілігі түнде көрудің нашарлауына әкелуі мүмкін (ночная слепота).

2. Иммундық жүйе: А дәрумені иммундық жүйенің дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет. Ол ағзаны инфекциялардан қорғауға көмектеседі.

Дәрумендер ағзаға қажетті әр түрлі қызметтерді атқарады, сондықтан олардың жетіспеушілігі белгілі бір ауруларға әкелуі мүмкін:

• А дәруменінің жетіспеушілігі: көру қабілетінің нашарлауы (ауыр жағдайларда — соқырлық), тері аурулары.

• C дәруменінің жетіспеушілігі: семіздік, жүйке жүйесінің бұзылуы, қантамырлардың әлсіздігі, қан кету (таңдай, десна).

• D дәруменінің жетіспеушілігі: сүйектердің жұмсарып, остеопорозға айналуы, балаларда рахит.

Бұл дәрумендер ағзадан оңай шығарылады, сондықтан оларды үнемі қабылдау қажет. Оларға мыналар жатады:

• С дәрумені (аскорбин қышқылы): иммундық жүйені қолдайды, жаралардың жазылуына көмектеседі.

• B дәрумендерінің тобы:

  • B1 (тиамин): жүйке жүйесінің жұмысын қамтамасыз етеді.

  • B2 (рибофлавин): тері мен көздің денсаулығына көмектеседі.

  • B3 (ниацин): энергия өндіруге қатысады.

  • B6 (пиридоксин): ақуыз метаболизміне әсер етеді.

  • B12 (кобаламин): қан жасау процесіне қатысады.

Бұл дәрумендер ағзада ұзақ уақыт сақталады, сондықтан оларды көп мөлшерде қабылдаудың қажеті жоқ. Оларға мыналар жатады:

• A дәрумені (ретинол): көру қабілетін жақсартады, тері мен иммундық жүйені қорғайды.

• D дәрумені: сүйектер мен тістердің мықты болуына көмектеседі, кальцийдің сіңірілуін реттейді.

• E дәрумені: антиоксидант, жасушалардың зақымдануынан қорғайды.

• K дәрумені: қан ұюын реттейді.

Кейде дәрумендердің артық болуы да зиянды болуы мүмкін:

• A дәрумені: артық мөлшері токсикалық әсер етуі мүмкін, бауырдың зақымдануына әкеледі.

• D дәрумені: артық дозасы кальцийдің шамадан тыс сіңуіне және бүйрек тасына алып келуі мүмкін.

• E дәрумені: қанның ұюын баяулатады, бұл қан кету қаупін арттырады.

• B6 дәрумені: артық мөлшері жүйке жүйесіне зиян келтіруі мүмкін.

1. А дәрумені тапшылығы

Белгілері:

• Түнде көрудің бұзылуы (Ночной слепота).

• Тері мен шырышты қабықтардың құрғауы.

• Инфекцияларға осалдық: А дәруменінің тапшылығы иммундық жүйенің әлсіреуіне себеп болады.

• Тері аурулары: тері құрғақ және қабыршақтанған болуы мүмкін.

• Өсу мен даму мәселелері: балаларда өсу мен дамудың баяулауы.

Аурулар:

• Ночной слепота.

• Рахит (сүйек әлсіреуі).

• Құрғақ көз синдромы.

2. D дәрумені тапшылығы

Белгілері:

• Сүйектердің әлсіреуі: сүйек аурулары мен остеопороз.

• Қалқанша безінің бұзылуы.

• Тым жиі аурулар: иммундық жүйенің әлсіреуі.

• Шаршау, әлсіздік.

Дәрумендер ағзаның дұрыс жұмыс істеуі үшін өте маңызды. Әртүрлі тағамдарды тұтынып, дұрыс әрі теңгерімді тамақтану арқылы қажетті дәрумендерді жеткілікті мөлшерде алуға болады. Әсіресе көкөністер, жемістер, ет өнімдері, сүт және астық өнімдері дәрумендердің негізгі көздері болып табылады. Дәрумендер тапшылығының алдын алу үшін, әрдайым денсаулықты сақтауға арналған дұрыс тамақтану тәртібін ұстанған жөн.