1)      Wanneer een gezondheidszorg professional voor een taak staat, zal aan de hand van het al dan niet herkennen van een patroon, type 1 denken, of type 2 denken worden ingezet.

2)      Type 1 denken is snel, autonoom en datgene wat we de meeste tijd doen. Het werkt meestal goed, maar omdat het vooral onbewust gebeurt en veel op het toepassen van vuistregels is gebaseerd, is deze vorm van ‘niet-gecontroleerde’ besluitvorming meer gevoelig voor denkfouten.

3)      Type 2 denken is langzamer, gebaseerd op regels en gebeurt bewust, wat fouten kan voorkomen

4)      Herhaalde processen in type 2 denken, kunnen leiden tot type 1 denken; dit is de basis van het verkrijgen van vaardigheden. Dit is aangegeven met H (herhalen) en P (patroon herkenning)

5)      Degene die het besluit neemt, kan wisselen tussen type 1 en type 2 denken. Er kunnen daarbij twee dingen optreden (aangeven met W):

a.       Type 2 denken kan het type 1 denken onderdrukken door expliciet moeite te doen in denken; dit is de kern van ‘de-biasing’

b.      Type 1 denken, kan het type 2 denken onderdrukken, door het vermijden van reflectie en wat leidt tot niet weloverwogen beslissingen; dit werkt tegen ‘de-biasing’

6)      Optimale besluitvorming vraagt om een goede balans van de twee vormen van denken, oftewel een goed ‘afgestemde’ besluitvorming; in de besluitvorming is een vorm van afstemming nodig tussen type 1 en type 2 denken. Vandaar de ‘afstemming’ voor de uitvoering.

Dit proces zal niet altijd lineair verlopen; feedback- of reflectie-processen zullen zorgen voor de wisseling in al dan niet patroonherkenning, en meer of minder afstemming tussen type 1/type 2 denken en daarin dan ook corrigeren van denkfouten.

 

In het figuur 6 wordt ook duidelijk hoe kritisch denken zich verhoudt tot begrippen die binnen curricula van de Faculteit gezondheidszorg aan bod komen, namelijk:

 

a)      Voor Evidence-Based Practice wordt vooral type 2 denken toegepast; het vraagt om een weloverwogen beslissing, vanuit drie informatiebronnen. Wat echter opvalt, is dat er bij EBP wordt uitgegaan van een start vanuit een onzekerheid of kennislacune; bewust kritisch denken toepassen kan daarmee leiden tot het besef van een dergelijke onzekerheid en kennislacune en EBP initiëren. Daarbij zit in de methodiek van EBP niet het bewustzijn van het maken en omgaan met denkfouten, of het leren opzetten van een zorgvuldige overweging achter een besluit.

b)      Bij klinisch redeneren wordt zowel type 1 als type 2 denken gebruikt. Het hangt echter af van een gehanteerde definitie van klinisch redeneren in hoeverre klinisch redeneren en kritisch denken een overlap hebben. Daarnaast, niet in alle taken van de gezondheidszorgprofessional is klinisch redeneren aan de orde, omdat klinisch redeneren alleen wordt gekoppeld aan cliëntgebonden taken, terwijl gezondheidszorgprofessionals in toenemende mate ook niet-cliënt gebonden taken hebben. Het bewust toepassen van kritisch denken en het bewust zijn en proberen te voorkomen van denkfouten heeft ook een belangrijke rol bij taken zoals innoveren, implementeren, onderzoeken; in deze taken lijkt het begrip ‘klinisch redeneren’ niet passend.

Welke rol onderwijs kan hebben in dit proces, is weergegeven met de groene blokjes. Gedacht wordt aan het expliciet toepassen van theorieën over kritisch (leren) denken zodat:

-          Studenten bewust worden gemaakt van de twee vormen van denken (type 1 en type 2)

-          Studenten leren om, als ze voor een taak staan, in te schatten of er een weloverwogen, type 2 denken aan de orde is. Bijvoorbeeld omdat:

o   Het besluit een grote impact heeft, omdat er bijvoorbeeld veel risico’s, moeite en/ of geld mee gemoeid is

o   Omdat de professional onbekend is met de taak

o   Omdat de professional clues oppikt dat er iets ‘niet pluis’ of ‘niet standaard’ is aan de taak

o   Omdat de professional onzekerheid ervaart ten aanzien van de taak, kennis of vaardigheden mist

o   Omdat er groot risico is voor denkfouten bij een dergelijke taak 

-          Studenten leren argumenteren, op basis van informatie, redeneren/reflecteren, meerdere opties overwegen, etc. ook ten aanzien van ‘niet-klinische’ taken

-          Studenten denkfouten leren herkennen en proberen deze te vermijden of te verminderen