• Lời nói trái hẳn với sự thật, ngược logic thông thường → tạo tính chất trào phúng, gây cười hoặc phê phán.

• Thường có dạng “càng… càng…”, “lại hóa ra…”, “may sao lại…” nhưng kết quả lại phi lý.

• Người viết cố ý đảo ngược quan hệ nhân – quả hoặc giá trị để làm bật sự vô lí.

Ví dụ trong Số đỏ (Vũ Trọng Phụng):

• “Xuân Tóc Đỏ lại nhờ cái tội mà được ơn.”
  → Bình thường phạm lỗi thì phải bị trừng phạt, ở đây nghịch ngữ: làm hại người ta thì lại được trọng thưởng.

• “Cái chết của cụ cố tổ lại làm cho cả gia đình thêm danh giá.”
  → Người chết thì lẽ ra phải buồn, ở đây lại trở thành niềm vui, cơ hội để khoe mẽ.

2. Dấu hiệu nhận biết nói mỉa (mỉa mai, châm biếm)

• Lời nói khen mà là để chê, ca ngợi bề ngoài nhưng thực chất lột trần sự dốt nát, lố lăng.

• Có thể nhận ra qua ngữ cảnh: lời nói ngược với thái độ, hành động nhân vật.

• Thường dùng từ ngữ hoa mỹ, tâng bốc thái quá nhưng đằng sau là châm biếm.

Ví dụ trong Số đỏ:

• “Ai cũng công nhận Xuân là một người lịch sự.”
  → Mỉa mai: Xuân Tóc Đỏ vốn vô học, lố lăng, nhưng lại được tâng bốc là lịch sự.

• “Người ta phải gọi đó là một đám tang to nhất Hà Nội, chứng tỏ cái gia đình này là danh giá.”
  → Mỉa: đám tang to không chứng minh được danh giá thật sự, chỉ phơi bày thói hám hình thức.

1. Dấu hiệu nhận biết nghịch ngữ (nói ngược, trái lẽ thường)

• Lời nói trái hẳn với sự thật, ngược logic thông thường → tạo tính chất trào phúng, gây cười hoặc phê phán.

• Thường có dạng “càng… càng…”, “lại hóa ra…”, “may sao lại…” nhưng kết quả lại phi lý.

• Người viết cố ý đảo ngược quan hệ nhân – quả hoặc giá trị để làm bật sự vô lí.

Ví dụ trong Số đỏ (Vũ Trọng Phụng):

• “Xuân Tóc Đỏ lại nhờ cái tội mà được ơn.”
  → Bình thường phạm lỗi thì phải bị trừng phạt, ở đây nghịch ngữ: làm hại người ta thì lại được trọng thưởng.

• “Cái chết của cụ cố tổ lại làm cho cả gia đình thêm danh giá.”
  → Người chết thì lẽ ra phải buồn, ở đây lại trở thành niềm vui, cơ hội để khoe mẽ.

2. Dấu hiệu nhận biết nói mỉa (mỉa mai, châm biếm)

• Lời nói khen mà là để chê, ca ngợi bề ngoài nhưng thực chất lột trần sự dốt nát, lố lăng.

• Có thể nhận ra qua ngữ cảnh: lời nói ngược với thái độ, hành động nhân vật.

• Thường dùng từ ngữ hoa mỹ, tâng bốc thái quá nhưng đằng sau là châm biếm.

Ví dụ trong Số đỏ:

• “Ai cũng công nhận Xuân là một người lịch sự.”
  → Mỉa mai: Xuân Tóc Đỏ vốn vô học, lố lăng, nhưng lại được tâng bốc là lịch sự.

• “Người ta phải gọi đó là một đám tang to nhất Hà Nội, chứng tỏ cái gia đình này là danh giá.”
  → Mỉa: đám tang to không chứng minh được danh giá thật sự, chỉ phơi bày thói hám hình thức.

1. Biện pháp tu từ nghịch ngữ

Dấu hiệu nhận biết:

• Câu văn chứa những yếu tố trái ngược, mâu thuẫn lộ liễu về nghĩa, tạo cảm giác vô lí hoặc ngược đời.

• Thường gắn sự việc buồn thành vui, thấp thành cao, xấu thành tốt.

• Dễ nhận ra vì khi đọc, ta thấy sự kết hợp không thể xảy ra trong đời thực

  
  

Ví dụ trong Số đỏ:

1. “Một đám tang mà thiên hạ đi đưa đông như đi xem hội, ai nấy đều hớn hở, sung sướng.”
   → Nghịch ngữ: tang lễ – vốn bi thương – lại bị biến thành dịp vui vẻ, bộc lộ sự lố lăng của tầng lớp thượng lưu.

2. “Những kẻ mù chữ, chẳng biết quốc ngữ là gì, lại được tung hô là bậc văn minh tiến bộ.”
   → Nghịch ngữ: vô học đối lập với “văn minh”, phơi bày sự giả tạo trong phong trào Âu hoá.

2. Biện pháp tu từ nói mỉa

Dấu hiệu nhận biết:

• Bề ngoài là lời khen, ca ngợi với những từ ngữ sang trọng, to tát, nhưng ẩn chứa thái độ châm biếm, giễu nhại.

• Xuất hiện khi tác giả hay nhân vật gọi những kẻ tầm thường, lố bịch bằng danh hiệu vĩ đại, cao cả.

• Đặc trưng là sự không ăn khớp giữa đối tượng thực tế và từ ngữ ca ngợi

Ví dụ trong Số đỏ:

1. “Xuân Tóc Đỏ, từ một tay bịp bợm đầu đường xó chợ, bỗng chốc được coi là ‘anh hùng cứu quốc’, là ‘vĩ nhân của thời đại’.”
   → Nói mỉa: giả vờ tôn vinh nhưng thực chất châm biếm sự ngu xuẩn, mê muội của xã hội.

2. “Cái chết của bà cụ cố tổ được coi là một sự may mắn, một nguồn vui lớn cho cả gia đình.”
   → Nói mỉa: ca ngợi cái chết như một niềm vui, qua đó tố cáo lòng tham và sự giả nhân giả nghĩa của đám con cháu.

Ví dụ

• “Cái chết của cụ cố tổ đã làm cho gia đình này được nở mày nở mặt với người ngoài.”

• “Một đám ma to tát như thế, ai cũng được một cái hân hạnh.”

Dấu hiệu nhận biết

• Lời nói trái ngược với logic thông thường (chết mà “nở mày nở mặt”, đám ma lại thành “hân hạnh”).

• Gây cảm giác bất hợp lí, ngược đời, nhằm tố cáo sự giả dối, lố lăng trong xã hội.

• Dùng để nhấn mạnh mâu thuẫn, phi lí trong đời sống.

2. Biện pháp tu từ nói mỉa

Ví dụ

• “Đám tang làm to thế này, chắc cụ cố tổ cũng mát mày mát mặt.”

• “Ấy thế mà Xuân Tóc Đỏ thành ra ân nhân của cả một gia đình danh giá.”

Dấu hiệu nhận biết

• Lời nói bề ngoài như khen, ca ngợi nhưng ẩn ý lại là chê bai, phê phán.

• Thường dùng từ ngữ tâng bốc quá mức (ân nhân, mát mày mát mặt), đặt trong ngữ cảnh thì lộ rõ sự châm biếm.

• Mục đích: đả kích, chế nhạo sự giả tạo, hợm hĩnh, lố lăng của nhân vật và tầng lớp xã hội đương thời.

1. Biện pháp nghịch ngữ (ngôn ngữ trái ngược, mâu thuẫn)

Nghịch ngữ thường được Vũ Trọng Phụng dùng để tôn vinh ngược những kẻ vô học, hợm hĩnh, từ đó châm biếm xã hội nửa tây nửa ta:

• “Cái chết của cụ cố tổ là một cái chết thượng lưu.”
  → Nghịch ngữ: lẽ ra cái chết là mất mát đau buồn, ở đây lại được coi là “thượng lưu”, sang trọng, để khoe khoang.

• “Xuân Tóc Đỏ, một thằng vô học, chuyên lừa đảo, lại trở thành vị anh hùng cứu quốc, nhà cải cách xã hội.”
  → Nghịch ngữ: một kẻ vô học nhưng lại được tung hô là người “khai hóa văn minh”.

• “Bà Phó Đoan – người đàn bà goá, lẳng lơ, lại được coi là bậc mẫu nghi của xã hội văn minh Âu hóa.”
  → Nghịch ngữ: lẽ ra “mẫu nghi” phải gắn với sự đoan trang, nhưng lại gắn cho một nhân vật buông thả.

2. Biện pháp nói mỉa (mỉa mai, châm biếm)

Vũ Trọng Phụng nhiều lần dùng giọng điệu mỉa mai để lột trần sự lố bịch của xã hội:

• Khi nói về phong trào thể thao, ông viết:
  “Chỉ có những người thể thao mới đáng gọi là người văn minh, người tân tiến, người khai hóa.”
  → Mỉa mai: thể thao bị biến thành cái vỏ để khoe khoang, ai chơi thể thao thì nghiễm nhiên thành “khai hóa”.

• Câu chuyện về bà Phó Đoan đi xem đá bóng:
  “Bà ta say mê thể thao đến nỗi ngất lịm đi, để thiên hạ thấy mình là người có tâm hồn thể thao cao thượng.”
  → Mỉa mai: thực ra bà ta ngất vì lẳng lơ với Xuân Tóc Đỏ, nhưng lại được gắn cho cái mác “cao thượng”.

• Về việc Xuân Tóc Đỏ tình cờ chữa bệnh cho cụ cố Hồng:
  “Xuân Tóc Đỏ được tôn vinh như một nhà cứu chữa đại tài, vị ân nhân của cả gia đình.”
  → Mỉa mai: thực chất chỉ là sự tình cờ dốt nát, nhưng lại thành “đại tài”.

3. Sự kết hợp nghịch ngữ và mỉa mai

Trong nhiều đoạn, Vũ Trọng Phụng kết hợp cả hai:

• “Một đám tang to tát, linh đình, sang trọng, có đủ mặt những nhân vật quý phái nhất, trở thành một cuộc biểu dương của văn minh Âu hóa.”
  → Nghịch ngữ: đám tang – sự mất mát – bị biến thành “cuộc biểu dương”.
  → Mỉa mai: cái chết cũng bị lợi dụng để phô trương sự giả dối.

• “Xuân Tóc Đỏ – một kẻ chửi cha không học lấy một ngày – lại là người hiểu rõ nhất về khoa học vệ sinh, về thể thao, về phụ nữ, về xã hội.”
  → Vừa nghịch ngữ (trái ngược bản chất), vừa mỉa mai (giễu cợt cái trò tâng bốc vô lý).

  * Dấu hiệu nhận biết biện pháp tu từ nói mỉa, nghịch ngữ:

  
  

• 1. Biện pháp tu từ nói mỉa (mỉa mai, châm biếm)

  - Dấu hiệu nhận biết:

  • Lời nói không trực tiếp thể hiện ý thật, mà thường ngược lại với ý định của người nói.

  • Có giọng điệu châm chọc, giễu cợt, thường nhắm vào thói hư, tật xấu.

  • Nội dung thường mang tính khoe khoang giả tạo, tâng bốc quá mức hoặc hạ thấp cay độc để người đọc/nghe nhận ra sự vô lý.

  • Khi đọc lên thường thấy chua chát, hài hước, mỉa mai.

  2. Biện pháp tu từ nghịch ngữ (nói ngược, nghịch lí)

  - Dấu hiệu nhận biết:

  • Câu văn chứa sự trái ngược logic, nghịch thường trong cách dùng từ.

  • Thường là sự ghép hai yếu tố vốn mâu thuẫn nhau để tạo ấn tượng, gây bật ý châm biếm.

  • Dùng để làm nổi bật sự phi lý, hoặc tôn vinh ngược để phê phán.

  • Khi đọc, người ta thấy bất thường, lố bịch nhưng lại có dụng ý sâu xa.

  
  

Lời nói không trùng khớp với thái độ thật sự của người nói.

Thường là khen để chê, ca ngợi quá mức một cái gì đó thực chất đáng chê cười.

Ví Dụ:

"Công chúng luôn luôn vỗ tay hoan hô Xuân, còn trên khán đài, đức vua Xiêm đã lộ ra mặt rồng tất cả sự thịnh nộ của vị thiên tử thế thiên hành đạo ở cái nước có hàng triệu con voi."

→ Mỉa mai sự lố bịch của ông vua Xiêm, dùng quyền lực không đúng chỗ 1

“"Người ta đồn rằng có rất nhiều người hâm mộ vì đến chậm, không mua được vé, bèn hóa ra phẫn uất và chết một cách rất thể thao, nghĩa là tự tử dần bằng thuốc phiện không có giấm thanh."

→ Mỉa mai sự cuồng nhiệt vô lý của công chúng

Dấu hiệu nhận biết nghịch ngữ

Có sự mâu thuẫn, trái ngược trong cùng một phát ngôn.

Sự kết hợp từ ngữ tạo nên tình huống nghịch lí → gây ấn tượng, buộc người đọc phải suy nghĩ.

Thường thấy ở những cụm từ như: “cái chết sung sướng", “hi sinh oanh liệt" (cho một cái chết vô nghĩa).

Hiệu quả: làm nổi bật bản chất phi lí, trào phúng.

Ví Dụ:

“Như một bậc vĩ nhân nhũn nhặn, nó giơ quả đấm chào loài người."

→ “Giơ quả đấm” là hành động bạo lực, trái ngược với “chào" – hành động lịch sự. Sự kết hợp này tạo nên nghịch ngữ đầy mỉa mai 2

“Với cái hùng biện của một người đã thổi loa những hiệu thuốc lậu, với cái tự nhiên của một anh lính cờ chạy hiệu rạp hát... Xuân Tóc Đỏ đã chinh phục quần chúng như một chính trị gia đại tài của Phương Tây."

→ Nghịch ngữ ở đây là sự đối lập giữa nghề nghiệp tầm thường và danh xưng cao quý

Đặc điểm:

• Nói mỉa là biện pháp tu từ sử dụng lời nói, câu văn để giễu cợt, chỉ trích đối tượng mà không trực tiếp nói ra, thường ẩn ý một cách sâu sắc, làm cho đối tượng bị chỉ trích phải nhận thức được mình mà không thể phản bác trực tiếp.

• Cách thức này thường sử dụng lối nói xảo trá, có phần mỉa mai, làm cho người đọc cảm thấy sự phê phán sắc bén, tuy không thẳng thắn nhưng lại rất rõ ràng.

Tác dụng trong văn bản:

• Châm biếm xã hội: Thông qua cách nói mỉa, tác giả khéo léo phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội đương thời, đặc biệt là các nhân vật giả tạo, hèn nhát và vô đạo đức.

• Khắc họa tính cách nhân vật: Nhân vật Xuân tóc đỏ với tính cách châm biếm, mỉa mai giúp làm rõ tính cách của anh ta: không sợ quyền lực, không ngại đối diện với những điều sai trái trong xã hội.

Ví dụ trong tác phẩm:

• Khi miêu tả các nhân vật trong giới quan lại, Vũ Trọng Phụng sử dụng biện pháp nói mỉa để chỉ trích thói đạo đức giả của họ, chẳng hạn như khi ông mô tả một số quan chức muốn làm cách mạng chỉ vì lợi ích cá nhân, không phải vì lý tưởng thật sự.

2. Biện pháp tu từ nghịch ngữ

Đặc điểm:

• Nghịch ngữ là biện pháp tu từ sử dụng các cặp từ, câu có nghĩa đối lập nhau, làm cho người đọc cảm thấy bất ngờ, mâu thuẫn, nhưng lại có ý nghĩa sâu sắc hơn.

• Nghịch ngữ thường thể hiện một sự mâu thuẫn nội tại, một sự đối lập gay gắt giữa những gì người ta nhìn thấy và những gì thực sự tồn tại.

Tác dụng trong văn bản:

• Làm nổi bật sự mâu thuẫn trong xã hội: Tác giả sử dụng nghịch ngữ để làm nổi bật sự mâu thuẫn giữa những lời nói và hành động của các nhân vật, giữa lý tưởng và thực tế trong xã hội.

• Tạo ấn tượng sâu sắc: Nghịch ngữ khiến cho câu văn có tính chất gây sốc, làm người đọc phải suy nghĩ về mối quan hệ giữa những yếu tố đối lập và tính chân thật của chúng.

Ví dụ trong tác phẩm:

• Xuân tóc đỏ đôi khi sử dụng các câu nghịch ngữ khi bàn về các vấn đề chính trị hoặc xã hội, chẳng hạn như: "Cứu quốc bằng cách... phá quốc", thể hiện sự mâu thuẫn giữa hành động và mục đích, giữa lời hứa và kết quả thực tế.

+ “Đức vua Xiêm đã lộ ra mặt rồng tất cả sự thịnh nộ của vị thiên tử thế thiên hành đạo ở cái nước có hàng triệu con voi”.

+ “Với cái hùng biện của một người đã thổi loa những hiệu thuốc lậu, với cái tự nhiên của một anh lính cờ chạy hiệu rạp hát, lại được ông Văn Minh vặn đĩa kèn, Xuân Tóc Đỏ đã chinh phục quần chúng như một chính trị gia đại tài của Phương Tây”.

nói mỉa:

-“Chúng mày cứ tin vào cách mạng, tin vào sự nghiệp đi, còn tao, tao chỉ tin vào tiền.”

-“Các ông cũng không kém gì tôi đâu, chỉ có điều là các ông không có cái tài đi mượn áo giáp thôi.”

-“Đúng là cái giống bẩn thỉu! Một lũ không biết tự trọng, cái gì cũng chỉ vì lợi ích cá nhân.”

-“Một người như tôi, trước sau gì cũng phải làm đại cách mạng thôi.”

-“Nhưng mà Xuân Tóc Đỏ là người có tài, phải công nhận là tài… tài khéo mồm, tài khéo chửi!”

1. Câu văn trong Số đỏ có biện pháp tu từ nghịch ngữ, nói mỉa

(Vũ Trọng Phụng rất hay dùng giọng điệu mỉa mai, trào phúng)

• “Cụ cố Hồng hãnh diện ngất vì được thiên hạ gọi là ‘cụ cố tổ’.”
  → Nói mỉa: một chuyện đáng buồn (cha mất) lại thành điều để khoe khoang, “hãnh diện”.

• “Cái chết của cụ cố tổ làm cho cả gia đình được một phen hiển hách.”
  → Nghịch ngữ, mỉa mai: cái chết là nỗi buồn, lại biến thành dịp “hiển hách”.

• “Ông Phán mọc sừng khóc to hơn ai hết, nhưng lại mừng thầm vì được chia thêm phần tài sản.”
  → Nói mỉa: vừa khóc vừa mừng → nghịch lý, lật tẩy sự giả dối.

• “Người ta gọi Xuân Tóc Đỏ là ‘anh hùng cứu quốc’ chỉ vì đã tình cờ đá bóng trúng vào mặt trọng tài.”
  → Mỉa mai: việc tầm thường mà được tâng bốc thành “anh hùng”.

2. Dấu hiệu nhận biết biện pháp tu từ nói mỉa, nghịch ngữ

(Theo SGK Ngữ văn 12 – Kết nối tri thức, tr. 26–27):

• Nói mỉa:

  • Lời nói một đằng, ý nghĩa một nẻo.

  • Thường khen để chê hoặc chê để khen.

  • Mục đích: châm biếm, phê phán sự giả dối, ngu xuẩn.

• Nghịch ngữ (nghịch lí):

  • Dùng từ ngữ, hình ảnh đối lập với lẽ thường, trái logic.

  • Gây cảm giác bất ngờ, buồn cười, lật ngược bản chất sự việc.

  • Tác dụng: phơi bày sự vô lí, mâu thuẫn của xã hội và con người.

I. Dấu hiệu nhận biết các biện pháp tu từ

1. Nghịch ngữ:

· Khái niệm: Là biện pháp kết hợp các từ ngữ đối lập, mâu thuẫn nhau về nghĩa trong một cụm từ, tạo ra một khái niệm mới, một cách đánh giá, nhìn nhận sâu sắc và bất ngờ.

· Dấu hiệu nhận biết: Trong câu có sự xuất hiện của hai từ trái nghĩa, đối lập nhau, cùng bổ sung ý nghĩa cho một sự vật, hiện tượng.

· Ví dụ minh họa: "im lặng là vàng" (im lặng và vàng không đối lập nhưng kết hợp lại tạo ra ý nghĩa mới).

2. Nói mỉa (còn gọi là nói giễu, châm biếm):

· Khái niệm: Là cách nói sử dụng từ ngữ, hình ảnh mang tính châm chọc, giễu cợt, nhằm đả kích, phê phán một đối tượng nào đó. Nó thường dùng ý mỉa mai trái ngược với lời nói bề ngoài.

· Dấu hiệu nhận biết:

· Giọng điệu: mỉa mai, châm biếm, giễu cợt.

· Nội dung: Thường phơi bày sự lố bịch, xấu xa, dở hơi, đáng chê cười của đối tượng.

· Ngữ cảnh: Dùng trong những tình huống cần bộc lộ thái độ châm biếm, phê phán sâu sắc.

---

II. Các câu có biện pháp tu từ nghịch ngữ, nói mỉa trong "Số đỏ"

Dưới đây là một số ví dụ tiêu biểu:

1. Nghịch ngữ:

· Miêu tả cảnh ông Phán mọc sừng: "Cái chết của một người yêu giận..."

· Phân tích: "Yêu" và "giận" là hai trạng thái cảm xúc đối lập nhau, nhưng lại được đặt cạnh nhau để diễn tả sự phức tạp, giằng xé trong nội tâm của ông Phán (vừa yêu vợ, vừa giận vì bị cắm sừng).

· Miêu tả cụ cố Hồng: "Cụ cố Hồng đang sung sướng mơ màng... cụ tưởng như mình đang lên xe hoa về nhà chồng..."

· Phân tích: "Lên xe hoa" (hạnh phúc, trẻ trung) và "về nhà chồng" là hình ảnh của một cô dâu, hoàn toàn đối lập với thực tế cụ là một ông già đang trong đám tang của bố mình. Sự kết hợp này tạo ra một nghịch ngữ hài hước và đầy châm biếm.

2. Nói mỉa:

· Miêu tả thái độ của cụ cố Hồng khi nghe người ta khen ngợi: "Uầy! Giời ơi! Bố chết còn sung sướng thế à?" (lời của người kể chuyện hoặc suy nghĩ của nhân vật khác).

· Phân tích: Câu nói mang giọng điệu mỉa mai, châm chọc sự giả dối và vô đạo đức của cụ cố Hồng. Bề ngoài là câu hỏi ngỡ ngàng, nhưng thực chất là lời lên án thái độ vô tâm, ham hư vinh của cụ.

· Miêu tả cảnh cụ cố Hồng "mếu máo" khóc cha: "Cụ cố Hồng đã nhắm nghiền mắt lại và cố rặn ra mấy giọt nước mắt..."

· Phân tích: Các từ "cố", "rặn" cho thấy sự giả tạo, gượng ép. Hành động khóc tang không xuất phát từ nỗi đau thật lòng mà là một màn kịch được diễn một cách gượng gạo, đáng chê cười. Đây là lời kể mang tính nói mỉa sâu cay.

· Miêu tả vẻ đẹp của Tuyết: "Vẻ buồn lãng mạn rất hợp thời của cô Tuyết."

· Phân tích: "Buồn lãng mạn" vốn là một trạng thái cảm xúc tự nhiên, nhưng khi đi với "rất hợp thời" thì nó trở thành một mốt, một sự giả tạo. Tác giả mỉa mai thói học đòi, làm dáng vô duyên của cô Tuyết ngay giữa đám tang.

· Miêu tả sự "thương xót" của bà Văn Minh: "Bà Văn Minh sốt ruột lắm rồi, nhưng vẫn cố đứng yên để cho thiên hạ chiêm ngưỡng cái áo dài tân thời của mình."

· Phân tích: Hành động "cố đứng yên" không phải để chia buồn mà là để khoe trang phục. Tác giả dùng nói mỉa để phơi bày sự vô tâm, thích phô trương và lối sống thực dụng của tầng lớp thượng lưu.

Kết luận: Vũ Trọng Phụng đã sử dụng tài tình các biện pháp nghịch ngữ và nói mỉa để tạo nên tiếng cười trào phúng sâu cay, đả kích mạnh mẽ vào thói hợm hĩnh, giả dối và sự suy đồi đạo đức của xã hội thượng lưu thành thị đương thời.

• “Cái chết kia đã làm cho ông Phán mọc sừng được người ta kính trọng hơn, vì cái chết ấy chứng tỏ rằng vợ ông đã tuyệt đường dâm dục.”

→ Nghịch ngữ, nói mỉa: Người đáng lẽ phải bị chê cười thì lại được “kính trọng” vì tai tiếng nhục nhã.

• “Cái chết kia làm cho cụ cố Hồng được lên ông cố tổ.”

→ Nói mỉa: Một biến cố đau buồn lại bị biến thành niềm hãnh diện.

• “Người ta cho rằng bà Văn Minh là người đàn bà tân tiến, biết ăn mặc hợp thời trang, nghĩa là ít vải bao nhiêu càng sang trọng bấy nhiêu.”

→ Nói mỉa, nghịch ngữ: Ăn mặc hở hang lại được coi là “tân tiến” và “sang trọng”.

• “Xuân Tóc Đỏ nhờ đánh tennis mà được coi là một người hùng cứu quốc.”

→ Nói mỉa: Một trò chơi giải trí bỗng biến thành chiến công.

2. Dấu hiệu nhận biết biện pháp tu từ nói mỉa, nghịch ngữ

• Nói mỉa:

• Lời nói biểu hiện ngược với điều muốn nói.

• Thường khen mà là chê, chê mà là khen.

• Ngữ điệu, ngữ cảnh làm lộ ra ý mỉa mai, châm biếm.

• Nghịch ngữ:

• Cố tình dùng những cách nói trái với lẽ thường, gây cảm giác bất hợp lí.

• Mục đích: nhấn mạnh sự phi lí, bộc lộ ý châm biếm, phê phán.

• Thường có dạng: “đau khổ mà hạnh phúc”, “chết mà vinh quang”, “dốt mà giỏi”,…