Şeyh Galip, İstanbul’da Yenikapı Mevlevîhânesi’ne yakın bir evde doğmuştur.  Babası devrin şairlerinden ve âlimlerinden birisi olan Mevlevi Mustafa Reşîd Efendidir.  

 

Şeyh Galip  tarafından bizzat düşürülen bir tarihten, annesinin adının ( Amine) Emîne olduğunu ve annesi Emine Hanım’ın 1209/1794’te öldüğünü anlamış bulunuyoruz.

 

Kaynaklardan edinilen bilgilere göre Şeyh Galip’in düzenli bir eğitim almadığı ama Mevlevi bir aileden ve çevreden yetiştiği için aile muhiti ve Mevlevî tekkesinde İslâmî klâsik eserleri lâyıkıyla tahsil ettiği anlaşılmaktadır. İlk eğitimi babasından aldığını bir beytinde belirtir.

 

 Gâlib, bir gazelinde, babasının yolunu tuttuğunu hamdu sena ederek dile getirir ama asıl mürşidinin, 1194/1790’da Galata Mevlevîhânesi Şeyhi olan Aşcıbaşı Hüseyin Dede olduğu ortaya çıkmaktadır.

 

Galip, dini tasavvufi bilgileri Hüseyin Dede’den öğrenirken şiir bilgisini ise Hoca Neş’et’ten almıştır.  Hoca Neş’et’in gözetiminde mesnevi okumaya bir müddet sonra da büyük bir hevesle şiir yazmağa başlamıştı.  Hoca Neş’et ona Es’ad mahlasını vermiş ve Ş. Galip’e şiir bilgisini öğretmiştir. Nitekim Şeyh Galip, Hoca Neşet’e duyduğu vefa duygusunu 37 beyitlik bir kaside sunarak dile getirip ona teşekkür etmiş olur.

Dîvân-ı Hümâyûn’un Beylikci Odasında memur olarak çalışırken, dîvân tertip edebilmesi onun şiire ne kadar meraklı ve şairlik yolunda ne kadar yetenekli olduğunu ortaya koyar.

1780 yıllarında divanını tertip ettikten sonra Hem Es’ad hem de Galip mahlaslarını kullanmayı sürüdürüyor ve Mevlana’nın mesnevisini ve hikâyelerini okuyordu. Genç yaşta divan tertip edebilmesi kendine olan güvenini arttırmıştı. Edebiyat cemiyetlerine katılabilen genç bir şair olarak takdir görüyordu. Kendine olan bu güveni ile yine çok genç yaşta iken en meşhur eseri olan Hüsn’ü Aşk adlı mesnevisini yazmasına vesile olacaktı.

 

’Hüsn ü aşk' ın yazılmasına sebep olarak şu hadise gösterilmektedir. Gâlib, divânını tamamladıktan iki sene sonra bir mecliste Nabi ’nin  Hayrabad Mesnevisi Hayrâbâd’ını haddinden fazla medhetmişlerdi. Ş. Galip  "Bir hırsızın kemâlini irâd" etmekten ibaret olan bu mesneviden daha mükemmel manzum bir hikâye kaleme alabileceğini”  söyledi. Bunun üzerine meclistekiler onunla alay etmişlerdi Bu durum Ş. Galip’in onurunu zedelemiş, bir iddia yüzünden yazamaya başladığı Hüsn-ü Aşk’ı altı ayda bitirmişti. 1197/1782 

 

Şeyh Galip, Nedim’den sonra divan şirinin en son zirvesi ve divan şirininin son büyük şairi olarak kabul edilmektedir.  Ayrıca divan şiirinin en son şairlerinden de birisi olmaktadır. Nabi ve  Nedim’den sonra yetişen bu büyük şairimiz olan Şeyh Galip şiirde yeni anlam, hayal ve  mazmun üretme amacını taşıyan Sebk-i Hindi tarzını en iyi anlayarak bu tarzın verdiği ilhamla şiirde yeni mazmunlar, semboller, hayaller, söyleyişler ve buluşlar ortaya koymayı başarmış bir şairimizdir. Gelişimci yenilikçi, özgün tutumuna rağmen divan şiiri geleneklerinden kopmamış oluşturduğu bu yenilikleri eski şiirin kuralları içinde yapmayı başarmıştır. Klâsik şiirin bildik mazmunlarını da kullanmakla birlikte, şiirlerinde kendine has yeni mazmunlar bulmayı amaç eden bir şairdir.

 

Şeyh Galip’in kendisi de bu özelliklerinin farkındadır. Daha doğrusu şiirlerini böyle bir bilinç ve maksatla yazmıştır. Şeyh Gâlib, Hüsn ü Aşk’ında "Eski şairlerin taze mazmun bırakmayarak hepsini tükettiklerini, zamane şâirlerinin eskilerini taklididen başka bir şey yapmadıklarını, bu eski üstadların hakiki vârisi olarak, yalnız kendisinin kaldığını”  iddia eder. Bununla kalmayan Şeyh Galip, Divan şiirinin mazmunlarının nerdeyse bütün mazmunlarını hem de deflarca kulanan , her şiiir adeta bir mazmun okulu olan bir şairimizdir. Divan şairleri arasında  ondan daha çok mazmun  kullanan ve ondan daha çok farklı hayaller bulan ve yeni mazmunlar da üreten başka bir şair yok gibidir.

 

Şeyh Galip’in şiirlerindeki Tasavvuf, Nailî ve diğer Sebki Hindi şairlerinde de olduğu gibi derindedir. Şiirlerinde ıstırap teması önemli bir yer tutmaktadır. Çok güçlü bir hayal gücüne sahip olan şairin şiirleri oldukça kuvvetli, renkli ve özgün hayallerle doludur. Soyut kavramları oldukça somut benzetmelerle somutlaştırmak hususunda divan şiirinin en başarılı şairlerindendir.

Yine zevrak-ı derunum kırılıp kenare düştü
 Dayanır mı Şişedir bu reh-i sengi sare düştü
 
Yine derunumun kayıkları kırılıp kenare düştü 
Dayanır mı şişedir bu,  taşlı yollara düştü

Beyitlerindeki gibi imgeleri anlamları ve duygularını somutlaştırarak anlatmakta çok ustadır. Ahenkten çok mânâya önem ver­diği halde şiirlerinin birçoğu ahenk inşasının zarif örnekleridir.

 

Gele bir devr ki bu Galibi yâd eyleyeler
 Fırsat- ı sohbeti ahbab ganimet bilsin

 

Şiirlerini zengin ve renkli hayaller, ince duygu ve düşünceler ve bunları en iyi yansıtacak ince anlamlı mana mühendisliğine çok özen göstermiştir. Şiirlerinde teşbih, istiare, mecaz, kinaye, telmih gibi sanatlarına ve anlam oyunlarına sık sık başvurmuştur.