Hópur 2 - Geðsjúkdómar by Ingibjörg Ösp Jónasardóttir https://padlet.com/osp1/Bookmarks Þið eigið að fjalla um geðsjúkdóm. Segðu almennt frá sjúkdómnum, segðu frá hver einkennin eru (andleg og líkamleg), hver tíðnin sé, hverjar séu taldar orsakir fyrir sjúkdómnum og hvaða meðferð er í boði. Settu inn mynd sem tengist sjúkdómnum. Þú mátt leika þér með letur, lit og annað. Um að gera að hafa þetta padletið litríkt og skemmtilegt :) en-us 2020-03-25 18:40:38 UTC 2023-03-05 18:14:28 UTC hello@padlet.com https://padlet.net/icons/png/1f600.png Lotugræðgi / búlimía https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476590116 Anna
Hvað er búlimía: er átröskunarsjúkdómur sem einkennist af óhóflegu áti í endurteknum lotum sem enda síðan með því að fólk kastar upp matnum eða reynir að framkalla hægðir.
Einkenni: 
  • Fólk tekur lyf sem stjórna meltingunni.
  • Fólk upplifir mikla hræðslu við að fitna og þyngjast.
  • Fólk einangrar sig og tekur ekki þátt í félagslífi.
Lotugræðgi veldur gjarnan miklum sveiflum í þyngd og oft þjást sjúklingar af vannæringu. Slíkt getur haft í för með sér meltingartruflanir, beinþynningu, lágan blóðþrýsting, krampa og tíðarstopp hjá konum.
Lotugræðgin er geðröskun sem orsakast af brenglaðri sjálfsmynd. Henni fylgir iðulega mikil andleg vanlíðan sem kemur fram í þunglyndi, kvíða, félagslegri einangrun, sjálfsvígshugsunum, lágu sjálfsáliti, einbeitingaskorti.

Meðferð Búlimíu:
Því fyrr sem leitað er lækninga, því meiri líkur eru á bata. Batinn veltur að miklu leyti á því hversu samvinnufús sjúklingurinn er og viljugur til að ná bata. Þar sem sjúkdómurinn hefur bæði líkamleg og geðræn einkenni þarf meðferðin að miða að því að bæta hvoru tveggja. Mikilvægt er að læknir sjái um meðferðina, gjarnan í samvinnu við sálfræðing. Einnig er gagnlegt að næringarráðgjafi og sjúkraþjálfari komi að málinu.

Tíðni Búlimíu:
 Ein langtímarannsókn sýndi að á 5 ára tímabili hafði allt frá helmingi til tveir-þriðju þátttakanda einhverskonar átröskun á öllum tímapunktum mats á þessu 5 ára tímabili. Einn-þriðji hafði ennþá átröskun sem mætti greiningarskilyrðum eftir 5 ár. 


]]> 2020-03-26 14:25:27 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476590116 Oddur Óli Áfallastreituröskun oddur https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476723546 Hvað er Áfallastreituröskun? Áfallaröskun eða áfallastreita birtist oftast eftir að einstaklingur hefur upplifað atburð sem ógnar lífi, heilsu eða öryggi. Viðbrögðin einkennast af skelfingu, hjálparleysi eða hryllingi. 

Hver eru einkennin? Stöðugar hugsanir um eða endurupplifun áfallsins, martraðir og slæmir draumar, hræðsla um að atburður endurtaki sig, ofsafengin tilfinningaleg og líkamleg viðbrögð við atburðum og hlutum sem minna á áfallið.

Orsakanir?
T.d. ef þú verður fyrir kynferðislegri áreitni einhver deyr sem er nákominn þér eða ef þú verður í slysi eða verður vitni af slysi.

Meðferð?
KMS er með meðferð fyrir Áfallastreituröskun sem kallast CPT og er hrein atferlismeðferð og einnig eru þau með EMDR.

Tíðni? Um það bil 10% af þjóðinni verða fyrir áfallastreituröskun um ævina

]]> 2020-03-26 15:20:24 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476723546 Hvað er ADHD / athyglisbrestur með ofvirkni https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476726463 Þrír meginflokkar einkenna koma fram:

Athyglisbrestur kemur fram í því að barnið eða unglingurinn á erfitt með að einbeita sér að viðfangsefnum sínum, sérstaklega ef verkefnið krefst mikillar einbeitingar. Heimanám er þeim oft mjög erfitt.  Þau eiga erfitt með að koma sér að verki, eru auðtrufluð og oft hvarflar athyglin í miðju kafi að einhverju öðru og verkefnið gleymist. Athyglisbresti fylgir yfirleitt gleymska og hlustunin er ekki góð. Skipulagserfiðleikar eru nær alltaf fylgifiskar athyglisbrests og oft er tímaskyni áfátt. Þó er athyglisbresturinn ekki alltaf til staðar og ef verkefnið er nógu spennandi og tilbreytingaríkt, t.d. tölvuleikir, getur komið fram nánast ofureinbeiting þannig að barnið dettur hreinlega úr sambandi við umhverfi sitt. Athyglisbrestur getur haft margvíslegar afleiðingar á námshæfni en hann kemur oft ekki í ljós fyrr en barnið byrjar í skóla og meira fer að reyna á athyglina.

Hreyfióróleiki lýsir sér þannig að börnin eiga erfitt með að sitja kyrr. Þau iða í sæti og eru fiktin og stöðugt á ferð og flugi. Þau tala oft mikið og liggur oft hátt rómur. Hreyfióróleiki er oft mest áberandi á yngri árum.

Hvatvísi kemur þannig fram að börn eiga erfitt með að bíða, þau grípa fram í og ryðjast inn í leiki og samræður annarra. Þeim er hætt við að framkvæma og gera hluti án þess að hugsa um afleiðingar gerða sinna en það kemur þeim bæði í vandræði og hættu.

Mikilvægt er að hafa í huga að einkennin geta verið mismunandi og mismikil hjá ólíkum  einstaklingum og eru breytileg eftir aldri. Hreyfióróleikinn er mest áberandi á yngri árum. Oft dregur úr einkennum hreyfióróleika á unglingsárunum en  í staðinn kemur innri órói.

Týr

ADHD stendur fyrir ofvirkni með athyglisbrest. Það er læknisfræðilegt ástand. Einstaklingur með ADHD hefur mun á þroska heila og heilastarfsemi sem hefur áhrif á athygli, getu til að sitja kyrr og sjálfsstjórn. ADHD getur haft áhrif á barn í skólanum, heima og í vináttu.
Hver eru einkennin?
-að geta ekki setið kyrr, sérstaklega í rólegu eða rólegu umhverfi.
-að geta ekki einbeitt sér að verkefnum.
-óhófleg líkamleg hreyfing.
-óhóflega talandi.
-að geta ekki beðið eftir sínu.
-starfa án þess að hugsa.
-trufla samtöl.







]]> 2020-03-26 15:21:40 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476726463 Afmörkuð Fælni (Phobia) - Sigrún SHHdel https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476730354 Hvað er afmörkuð fælni?: 
Afmörkuð fælni eða fóbía er ofsalegur ótti við ákveðið fyrirbæri eða aðstæður. 
Það er skilgreint sem kvíðaröskun og er skipt í fjóra lykilflokka:
  • Náttúru-, umhverfisfælni: Hæðir, myrkur, vatn, þrumuveður o.s.frv.
  • Dýrafælni: Hundar, kettir, fuglar, skordýr o.fl.
  • Blóð-, sprautu-, slysafælni: Sjá blóð, fá sprautu, fara til læknis, tannlæknis, á spítala o.fl.
  • Aðstæðubundin fælni: Keyra (t.d. í vondu veðri), ferðast með rútu, lest, eða flugvél, lokuð eða lítil rými eins og lyftur, göng, lítil glugglaus herbergi, fjölmennir staðir o.fl.
  • Önnur fælni: Allar aðrar tegundir fælni, til dæmis fælni tengd því að kasta upp, kafna, ákveðinni tónlist, blöðrum, nýjum mat, snjó eða skýjum.
Það er sagt að allt frá 7-12% einstaklinga hafa einhverja afmarkaða fælni en aðeins  um 12-30% af þeim einstaklingum leita sér aðstoðar
Einkenni þess:
Fólk sem hefur afmarkaða fælni finnur fyrir skyndilegri skelfingu þegar það sér eða mætir því sem það óttast. Fólkið gerir sér samt grein fyrir því að óttinn er meiri en það sem er eðlilegt. 
Þó að einkenni þess eru ekki alveg eins hjá öllum þá eru þau algengustu: 
  • Skjálfti.
  • Tilfinning um að vera að kafna.
  • Svitaköst.
  • Hraður hjartsláttur
  • Tilfinning um að vera í bráðri hættu.
  • Svimi
  • Ótti um að deyja.
  • Ógleði
Hvað er hægt að gera við afmarkaða fælni?:
Það er hægt að nota hugræna atferlismeðferð (HAM) en það er skynsamlegt að leita til heimilislæknis, sálfræðings eða geðlæknis ef 
fælnin er of yfirþyrmandi.
]]> 2020-03-26 15:23:26 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476730354 Fæðingarþunglyndi https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476733648 Anthony Thomas Kolosov 

Hvað er fæðingarÞunglyndi ?
Fæðingarþunglyndi er það þegar móðir fær þunglyndi eftir að hún eignast barn það kemur oftast  fram ef barnið var óvelkomið eða óeðlilegt,  það eru oftar en ekki engar skýringar á fæðinagar þunglyndi, Mæður sem fá fæðingarþunglyndi segja oft mér hlakkaði svo til að fæða barnið en nú líður mér bara illa og finnst að ég sé hræðileg móðir.

Hversu Margir fá fæðingarþunglyndi 
Það er mjög algengt að konur fái fæðingar þunglyndi það eru um 15 prósent mæðra sem fá fæðingarþunglyndi.Fæðingarþunglyndi getur verið nokkrir mánuðir upp í ár. 

Hver eru orsök  fæðingarþunglyndis? 
Það er erfitt að  segja hver orsök fæðingarþunglyndis eru en það getur verið 
Fyrri reynsla af þunglyndi 
Ekki nóg stuðningur frá maka 
Fyrirburi eða veikt barn.
Það þarf ekki að ver einhver þessara því það er enginn ein skýring á fæðingarþunglyndi það geta verið margar ástæður sem koma saman og skapa þunglyndi.

Hver er meðferð við fæðingarþunglyndi
Það er hægt að fara í samtalsmeðferð þá ferðu í tíma hjá sálfræðingi eða geðlækni.
Svo er hægt að fara í lyfjameðferð við þunglyndi, þá fær móðirin lyf við þunglyndinu.

Einkenni:
  • Depurð  
Það er algengasta einkenni fæðingarþunglyndis, Móðirinn verður svo leið, óhamingjusöm og löt. 
 
  • Skapstyggð 
Fylgir oftast þunglyndinu. Skapstyggðin er stundum gagngvart eldra barni en stundum gagnvart  ný fædda barninu, en oftast er það makinn sem að lendir verst í því. 

  • Þreyta    
         
  Þreyta er mjög algeng fyrstu dagana eftir fæðingu. En þunglynda móðirin er svo               þreytt að hún þjáist venjulega af einhverjum líkamlegum kvillum. 

  • Svefnleysi 
Þegar móðirinn ætlar að fara að sofa þá nær hún ekki að sofa vel hún er alltaf að vakna , Jafnvel þó að makinn sé með barnið þessa nótt.
 

  • Skortur á matarlyst 
Mæður sem eru þunglyndar gefa sér ekki tíma til þess að borða eða langar ekkert að borða. Svo eru sumar mæður sem borða alltof mikið. 
 
  • Skortur á gleði 
Það sem var áður skemmtilegt og veitti gleði er nú leiðinlegt.

  • Að finnast maður ekki geta neitt 
Móðurinni finnst hún ekki hafa tíma eða hún geri ekkert nógu gott, henni finnst líka að hún geti ekki bætti sig.


  • Kvíði
Fæðinagrþunglyndi og kvíði er mjög algengt saman þá er móðirinn kvíðin að vera ein með barninu því að barnið gæti dottið og meitt sig ,eða kafnað .
Kvíðinn getur einnig gert það að móðirinn er hrædd um eign heilsu hún fær hraðan hjartslátt og heldur jafnvel að hún sé að fá hjartaáfall. Henni finnst hún vera með hræðilegan sjúkdóm því hún er alltaf svo þreytt. 
]]> 2020-03-26 15:24:52 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476733648 Áráttu og Þráhyggjuröskun - Alexander https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476735818 Áráttu og þráhyggjuröskun er kvíðaröskun sem veldur fólki að hafa áleitnar hugsanir. Fólkið með Á.o.Þ eru með ímyndunarafl sem getur lát fólkið vera hrætt að ganga úr skugga eða bara vera mjög mikla fælni að ekki hafa lokið alla glugga sína.

Orsökum: það er útaf skorta á serótóníni og líka skort af dopamine

Tíðni: Um 2-3% af Íslendingum eru með Á.o.Þ

Meðferð: Um tvenns konar meðferð er að ræða, lyfjameðferð og samtalsmeðferð.

Algengustu þráhyggjuhugsanir eru tildæmis, hugsun um hvað sé rétt, hvort maður hafi gert rétt, kynferðislegar hugsanir og hugsun um dauða eða veikindi (Ekki halt en bara sum dæmi)

Algengasta áráttuhegðunin eru tildæmis, að spyrja sömu hluta í sífellu eða segja það sama aftur og aftur, Þunglyndi og aðrir geðrænir sjúkdómar geta fylgt áráttu- og þráhyggjuröskun og að safna og byrgja sig upp af einhverju (Ekki halt en bara sum dæmi)
Eitt til að bæta við er að fólkið með áráttu og þráhyggjuröskun eru bara venjuleg fólk er það sama og þú, svo þú ættir að sýna þeim sömu virðingu og þú myndir gera fyrir alla aðra
]]> 2020-03-26 15:25:50 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476735818 Þunglyndi https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476738802
Jón

Hvað veldur þunglyndi ?

Þunglyndi er gríðarlega flókið fyrirbæri sem vísindamenn og læknar eru mjög ósammála um. Það eru til margar kenningar um orsakir þunglyndis.
Það er vissulega rétt að ákveðin efnaskipti einkenna heila fólks sem á við þunglyndi að stríða, en það er möguleiki að þessi efnaskipti komist á vegna þess hvernig fólk meðhöndlar umhverfi sitt, en ekki öfugt. Það er því mögulega viðhorf til lífsins sem býr til ójafnvægi í efnaskiptum í heilanum. 


Helstu einkenni þunglyndis eru eftirfarandi:

  • að vera döpur eða dapur í meira en 2 vikur
  • að missa áhugann á því sem þér fannst skemmtilegt
  • að finnast ekkert skemmtilegt sem þú tekur þér fyrir hendur
  • lítið sjálfstraust
  • að finnast eins og þú sért ekki nógu góð/ur, engum líki við þig eða að finna fyrir mikilli sektarkennd
  • að finnast tóm/ur að innan
  • að finnast eins og þú getir ekki tekist á við lífið
  • að leiðast í sífellu
  • að finna fyrir meiri og meiri kvíða
  • að finnast eins og þú eigir enga framtíð
  • að finnast allt tilgangslaust
  • að hugsa mikið um dauða eða sjálfsmorð
  • að vilja fara að sofa og vakna aldrei aftur
  • að líða sérstaklega illa á morgnana
  • að vera pirruð/pirraður eða árásargjörn/gjarn af litlu sem engu tilefni
  • að eiga erfitt með að einbeita sér og eiga erfitt með að muna hluti


Hvað get ég gert?

Það er meðal annars hægt að vinna gegn þunglyndi og kvíða með því að fara til sálfræðings eða taka lyf, oft virkar vel að gera þetta samhliða. Sálfræðimeðferð gegn þunglyndi snýst aðallega um að komast til rótar á vandanum. Lyfin eiga aftur á móti að jafna efnaskipti heilans. Þá er til svokölluð hugræn atferlismeðferð (e. cognitive behaviour therapy) sem snýst um að breyta hugsun og/eða hegðun til að hafa áhrif á líðan.

Ef þú heldur að þú þjáist af þunglyndi eða kvíða skaltu tala við heimilislækninn þinn, eða panta tíma hjá sálfræðingi. Þá má leita ráða í gegnum eftirfarandi aðila:


]]> 2020-03-26 15:27:12 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476738802 Freysteinn, Geðhvarfasýki https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476759254 Geðhvarfasýki telst til geðrofssjúkdóma þar sem fram koma ýmis geðrofseinkenni, svo sem missir á raunveruleikatengslum, ofskynjanir, ranghugmyndir og truflun á formi hugsana eða tilfinningaflatneskja, framtaksleysi og þunglyndi. Geðhvarfasýki er almennt talin hrjá um 1% þjóðarinnar. Sjúkdómnum er skipt í undirflokka eftir ólíkri birtingu hans og hversu mikil áhrif sjúkdómurinn hefur á daglegt líf.

Einkenni geðhvarfasýki: 
Oflæti sem er skaptruflun sem einkennist af óeðlilegri spennu, örlyndi, málgleði, athyglisbresti og tapi á raunveruleikatengslum. Einstaklingur talar þá hátt og mikið, skiptir ört um umræðuefni.
Þunglyndi: en mjög mismunandi er milli einstaklinga hvernig þau koma fram. Tímabil oflætis og þunglyndis geta skipst á á reglulegan hátt, annað ástandið getur verið meira ríkjandi en hitt eða þau geta verið blönduð.

Lífeðlisfræðileg orsök geðhvarfasýki hefur ekki verið fundin og almennt er talið að ástandið stafi af samspili margra þátta. Geðhvarfasýki er algengari í sumum fjölskyldum en öðrum og rannsóknir benda til þess að erfðaþáttur sé til staðar.

Meðferð þunglyndis fer eftir alvarleika einkennanna: Sé um að ræða vægt þunglyndi er oft nóg að fara í viðtalsmeðferð. Oftast er þó þörf fyrir þynglyndislyf.sem kemur hér eftirfarandi.
  • Seretónín aukandi lyf (SSRI- Selective seretonin reuptake inhibitor) í töflum og vökva.
  • Seretónín og noradrenalín aukandi lyf í töfluformi.
  • Þríhringlaga lyf í töflum og innspýtingum.
  • Fjórhringlaga lyf í töflum.
  • Mónóamínóoxíðasahemjandi lyf í töflum.
  • Lítíumsölt í töfluform.
]]> 2020-03-26 15:36:07 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476759254 persónuleikaröskun(kristófer) https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476762542
það er sértaklega einkenni persónileikaraskana, ólíkt því sem er í hugsýki (neurosis) eða geðveiki (psykosis), að einkenni þeirra eins og þau koma fram í atferli viðkomandi einstaklings, koma niður á öðru fólki, jafnvel 
samfélaginu sem slíku, fremur en honum sjálfum. Hann lagar sig illa að siðum og reglum, hefur laka stjórn á hvötum sínum og löngunum og á erfitt með að tengjast öðrum nánum tilfinningaböndum. hann er rökræn. oftast líður honum bærilega með sína skapgerð og skynjar ekki hve truflandi áhrif hann hefur á aðra. flestur eða allar tegundir persónuleikaraskana hafa sem megineinkenni truflanir eða þroskastöðnun í geðtengslamyndun

Einkenni eru þessi þau helstu:
  • paranoia
  • schizoid
  • schizotypal
  • antisocial
  • borderline
  • hystrionics
  • narcissistick
  • avoidant
  • dependent
  • obsessive-compulsive
  • passive-agressive

]]> 2020-03-26 15:37:37 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476762542 Bjartur, Félagsfælni https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476913655 Félagsfælni felur í sér að fólk óttast félagslegar aðstæður og dregur sig úr slíkum aðstæðum. Fólk sem þjáist af félagsfælni óttast að það geri eitthvað sem verði því til skammar í félagslegum aðstæðum og verður því ofurmeðvitað um sjálft sig í slíkum aðstæðum. Í stað þess að taka þátt í samræðum og njóta augnabliksins, einblínir þetta fólk á sjálft sig og hvernig það komi fyrir sjónir. Það verður mjög sjálfsgagnrýnið á allt sem það segir og gerir og hefur miklar áhyggjur af því að hafa orðið sér til skammar, þó svo að það hafi í raun ekki gert eða sagt neitt sem gæti hafa valdið því.


Þetta gerir það að verkum að það verður líklegra að fólkið taki eftir smávægilegum breytingum í líkamanum eins og roða, svita eða auknum hjartslætti og ímyndar sér þá að allir aðrir hljóti einnig að taka eftir þessu. Þessi mikla innskoðun og rangtúlkun á áliti annarra veldur því svo enn fremur að fólkinu hættir til að mismæla sig eða stama og hefur þannig skapað sér ákveðinn vítahring. Eftir að hafa lent í slíkum aðstæðum styrkist því óttinn við félagslegar aðstæður og hvötin til að draga sig í hlé og forðast að umgangast aðra eykst.

Nokkuð algengara er að félagsfælni greinist hjá karlmönnum. Þessi kynjamunur kann þó að vera misvísandi þar sem hugsanleg skýring gæti verið sú að karlmenn hafa lengi sinnt störfum þar sem þeir hafa frekar þurft að takast á við félagslegar aðstæður og því jafnvel líklegri til að leita sér aðstoðar við þessum vanda. Þetta kann því einnig að hafa áhrif á rannsóknir á tíðni vandans, þar sem ótal konur kunna að þjást af þessu án þess að gera neitt í því. Ef grunsemdir vakna um að maður þjáist af félagsfælni er afar mikilvægt að takast á við fælnina með því að afla sér upplýsinga og leita sér hjálpar. Ef ekkert er að gert hættir fælninni til að vinda upp á sig og versna.

Einkenni:
Félagsfælni hefur fjölmörg einkenni, bæði andleg og líkamleg. Andlegu einkennin eru ofsafenginn ótti við að takast á við félagslegar aðstæður og vera miðpunktur athyglinnar. Óttinn veldur svo líkamlegum einkennum eins og roða, skjálfta, svita, svima, köfnunartilfinningu, ógleði og stami. Oft hefur fólk sem þjáist af vandamálum eins og þunglyndi, vímuefnamisnotkun og átröskunum átt sögu af félagsfælni og er því hugsanlegt að án íhlutunar geti hún orsakað slík vandamál.


Ekki má gleyma því að margir geta fengið snert af félagsfælni eftir að hafa verið í talsverðri einangrun eins og til dæmis að hafa verið að læra mikið eða bara ekki verið duglegt við að taka þátt í félagslegum viðburðum. Þetta gæti til dæmis átt við fólk sem þjáist af netfíkn og eyðir löngum stundum eitt fyrir framan tölvuna. Oftast er hægt að losa sig við slíka væga félagsfælni með því að plana að gera eitthvað með vinum sínum eða fara eitthvert þar sem maður þarf að tala við fólk, vanda sig við að horfast í augu við fólk þegar maður er í samræðum og einbeita sér á að hlusta á hvað fólk hefur að segja og njóta augnabliksins. Oft þegar fólk er orðið svolítið félagslega einangrað verður það hálfpartinn að pína sig til að fara út á meðal fólks, þar sem það getur orðið allt of þægilegt að vera bara heima og losna þannig við að eiga í samskiptum við fólk.


Að eiga samskipti við aðra er hæfileiki sem hægt er að æfa og eins og með allt sem þarfnast æfingar er gott að halda sér í formi. Eftir því sem maður æfir sig meira þeim mun færari verður maður og þar að leiðandi sjálfsöruggari. Ef félagsfælnin er þó orðin umfangsmeiri en svo að einfalt sé að vinna á henni er mikilvægt að fræða sig um vandann og leita sér svo hjálpar hjá fagaðila.
Tíðni:
Félagsfælni er algengasta kvíðaröskunin og hrjáir um 12% fólks. 
]]> 2020-03-26 16:42:07 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/476913655 Geðklofa Kristján https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/484127521 Geðklofi (schizophrenia) er oft langvinnur og hamlandi sjúkdómur í heila sem hrjáir um einn af hverjum hundrað manns einhvern tíma á ævinni. Geðklofi er jafn tíður hjá konum og körlum, en kemur þó að jafnaði fyrr fram hjá körlum, venjulega seint á táningsaldri eða snemma á tvítugsaldri. Hjá konum koma einkennin venjulega fram nokkrum árum seinna. Sumir sem þjást af geðklofa heyra oft raddir sem aðrir heyra ekki og trúa því gjarnan að aðrir geti lesið eða stjórnað hugsunum þeirra og séu þeim fjandsamlegir. Einkenni sem þessi leiða oft til fælni og félagslegrar einangrunar. Tal og atferli getur orðið svo ruglingslegt að erfitt er að skilja viðkomandi og annað fólk hræðist hann jafnvel. Þótt meðferð geti dregið úr einkennum bera flestir geðklofasjúklingar einhver einkenni sjúkdómsins alla ævi en þó er talið að allt að einn af hverjum fimm geti náð fullum bata. Geðklofasjúklingar skynja veruleikann á allt annan hátt en aðrir, ofskynjanir þeirra og ranghugmyndir gera þá oft kvíðna, hrædda og ringlaða. Trufluð raunveruleikatengsl valda sundurlausri og óskipulegri hegðun og einkennir stundum líf geðklofasjúklinga. Á stundum geta þeir virst fjarlægir, fáskiptir og annars hugar. Þeir eiga jafnvel til með að sitja stjarfir klukkustundum saman án þess svo mikið sem depla auga eða segja eitt aukatekið orð. Þess á milli eru þeir á stöðugu iði, eru órólegir með óskipta athygli og einbeitingu. Skynjunartruflanir eru algengar hjá geðklofasjúklingum. Ofskynjanir geta tengst öllum skynfærunum og koma fram sem truflanir á heyrnar-, sjón-, snerti-, bragð- og lyktarskyni. Heyrnarofskynjanir fylgja langoftast geðklofa. Fólk heyrir raddir sem skipa því fyrir, lýsa atferli þess eða vara það við hættu og sjúklingurinn er jafnvel í hrókasamræðum við ímyndaðan. Skynvillur, öfugt við ofskynjanir, eru rangtúlkanir eða bjögun á raunverulegu skynáreiti, til dæmis að sjá spagettí sem maðka. Ranghugmyndir (stundum nefndar haldvillur) eru hugmyndir eða skoðanir sem sjúklingurinn er sannfærður um að séu réttar, óháð öllum andstæðum röksemdum og staðreyndum og langt í frá að vera í samræmi við menntun eða menningarlegan bakgrunn. Ranghugmyndir eru með ákveðin þemu eða viðfangsefni. Ofsóknarranghugmyndir (paranoid delusions), sem um þriðjungur geðklofasjúklinga fær, eru ranghugmyndir um fjandsemi eða samsæri. Sjúklingar með ofsóknarranghugmyndir geta til að mynda verið sannfærðir um að verið sé að svindla á þeim, ofsækja þá, eitra fyrir þeim eða brugga þeim önnur launráð. Stundum telja þeir einnig að ofsóknirnar beinist að nánum ættingjum eða vinum. Mikilmennskuranghugmyndir (delusion of grandeur) er önnur gerð ranghugmynda og nokkuð algeng hjá geðklofasjúklingum. Þá eru þeir sannfærðir um að þeir séu afar frægir eða mikilvægir einstaklingar. Ranghugmyndirnar taka oft á sig sérkennilegar myndir: að nágrannarnir stjórni hegðun þeirra með segulbylgjum eða geislum, að fólk í sjónvarpinu sé að reyna að koma skilaboðum til þeirra, að hugsunum þeirra sé útvarpað til annarra o.s.frv. Lyfjamisnotkun er tíður fylgifiskur geðklofa og oft áhyggjuefni annarra í fjölskyldunni og hjá vinum. Flókið samspil er á milli lyfja- og fíkniefnamisnotkunar og geðsjúkdóma. Ofnotkun þessi veldur oft einkennum sem svipar mjög til geðklofa og stundum eru sjúklingar með geðklofa álitnir vera í ,,lyfjarússi". Auðvitað geta geðklofasjúklingar misnotað áfengi og önnur lyf og vímuáhrifin af sumum lyfjum þeirra eru stundum ýktari eða meiri en hjá öðrum einstaklingum. Almennt er talið ólíklegt að lyf eða vímuefnaneysla ein og sér geti orsakað geðklofa, þrátt fyrir að sumum einkennum geðklofa svipi til einkenna lyfjamisnotkunar. Fíkniefni geta hins vegar skapað meiri vandamál hjá geðklofasjúklingum, truflað meðferð og hamlað bata. Örvandi lyf (t.d. amfetamín og kókaín) og róandi lyf (t.d.maríjúana) koma því til leiðar að geðklofaeinkenni færist í aukana og um leið minnka líkurnar á því að meðferðaráætlun sé fylgt eftir. Nikótínfíkn er um þrisvar sinnum algengari meðal geðklofasjúklinga en annarra og rannsóknir hafa leitt í ljós flókið samband milli reykinga og geðklofa. Þeir sem hafa geðklofa reykja gjarnan til að létta á geðklofaeinkennum en í raun draga reykingar úr áhrifum geðlyfja. Endurtekið hefur verið sýnt að geðklofasjúklingar sem reykja þurfa stærri lyfjaskammt en þeir sem ekki reykja. Geðklofasjúklingum getur einnig reynst sérstaklega erfitt að hætta að reykja því oft veldur það því að einkennin versna tímabundið. Þó getur reynst nokkuð áhrifaríkt að draga smám saman úr reykingum með aðstoð annarra nikótíngjafa í stað þess að hætta skyndilega. Læknar og aðstandendur ættu að fylgjast náið með lyfjaskömmtum og viðbrögðum sjúklings þegar hann annað hvort byrjar eða hættir að reykja. Hugsun sumra geðklofasjúklinga er oft á tíðum brotakennd og óskipuleg. Þeir eiga erfitt með að hugsa rökrétt, geta ekki staldrað lengi við eina hugmynd í einu og vaða samhengislaust úr einu efni í annað. Þetta er mest áberandi í bráðafasanum. Geðklofasjúklingar átta sig illa á því hvaða upplýsingar skipta máli hverju sinni, og eiga erfitt með að setja fram hugmyndir á rökréttan og skipulegan hátt. Þetta er kallað ,,hugsanatruflanir" hjá sjúklingunum og gerir það að verkum að erfitt er að halda uppi samræðum við þá og einangrar þá enn frekar. Geðklofa fylgja truflanir á tilfinningalífi. Öll tilfinningaviðbrögð slævast, andlit verður svipbrigðalaust og geðhrif (eða hvernig við tjáum tilfinningar okkar með svipbrigðum og atferli) og allt látbragð verður flatneskjan ein. Sjúklingurinn dregur sig í hlé og forðast umgengni við annað fólk. Þegar hann neyðist til að hafa samskipti við aðra er hann fáskiptinn og hefur lítið til málanna að leggja. Áhugi á flestu minnkar og lífið verður fábrotið. Í alvarlegum tilfellum geta heilu dagarnir liðið án þess að hann aðhafist nokkuð, vanrækir jafnvel líkamshirðu og hreinlæti. Doði eins og hér er lýst fær átakanlega mikið á fjölskyldu hans og vini sem muna eftir því hvernig hann var áður en hann veiktist. Áhersla skal lögð á það að tilfinningadeyfð hjá geðklofasjúklingnum er sjúkdómseinkenni, alls ekki veiklyndi eða persónuleikagalli. Í fjölmiðlum og bíómyndum er sterk tilhneiging til að tengja geðklofa við ofbeldisglæpi. Rannsóknir hafa hins vegar ekki sýnt fram á að geðklofasjúklingar séu að jafnaði ofbeldishneigðari en annað fólk. Þvert á móti er fólk sem þjáist af geðklofa venjulega hlédrægt og fáskiptið. Vissulega má finna ýmis dæmi um ofbeldisfulla geðklofasjúklinga en ekkert augljóst samband er milli ofbeldishneigðar og geðklofa. Sé geðklofassjúklingur ofbeldishneigður hefur hún verið til staðar fyrir veikindi eða er tilkomin fyrir tilstilli lyfjamisnotkunar. Lyfjamisnotkun eykur líkur á ofbeldi hjá geðklofasjúklingum, sérstaklega ef um er að ræða ofsóknargeðklofa, en hið sama á einnig við um heilbrigt fólk. Ofbeldi beinist ennfremur venjulega að vinum og fjölskyldu og fer oftar en ekki fram innan veggja heimilisins. Þegar öllu er á botninn hvolft þjáist megnið af ofbeldishneigðu fólki ekki af geðklofa og flestir þeirra sem þjást af geðklofa eru ekki ofbeldishneigðir. Geðklofi eykur í ríkum mæli hættu á sjálfsvígum og ef einstaklingur hótar að stytta sér aldur, eða gerir tilraun til þess, ætti að leita læknishjálpar strax. Einn af hverjum tíu geðklofasjúklingum styttir sér aldur, og er hættan mest hjá ungum karlmönnum. Því miður getur reynst sérstaklega erfitt að sjá fyrir sjálfsvíg hjá geðklofasjúklingum og því ber alltaf að taka alvarlega þegar þeir láta í ljós sjálfsvígs- eða lífsleiðahugsanir.]]> 2020-03-31 11:18:52 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/484127521 Fæðingarsturlun, Axel Eide https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/484676066 Fæðingasturlun er sjaldgæft ástand í konum sem er fundið í 1-2 af hverjum 1000 konum sem getur valdið ástandi líku því sem finnst í geðklofa (heyra raddir, ofsjónir, osfr) líka svefntruflanir og fleira, en er oft bara tímabundið. það sést oft eftir 2 vikur eftir fæðingu en getur komið eftir 3 mánuði. 
meðferð er þannig að geti þurft öll lyf sem eru tiltæk í geðlæknisfræði]]> 2020-03-31 15:10:41 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/484676066 Münchausenheilkenni Guðni Páll https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/484711213 Fólk sem þjáist af Münchausenheilkenni gerir sér ekki upp veikindi til að sleppa við vinnu, lögsókn eða forðast kröfur samfélagsins með nokkrum hætti. Þessir einstaklingar trúa því heldur ekki sjálfir að þeir séu alvarlega veikir og því er ekki um ímyndunarveiki að ræða. Frekar er talið að þessu fólki líki einfaldlega vel við hlutverk sjúklingsins og að það sækist eftir þeirri athygli og samúð sem yfirleitt fylgir veikindum. 

Þeir sem haldnir eru Münchausenheilkenni ganga yfirleitt mjög langt til að gabba ættingja sína, vini, lækna og hjúkrunarfólk. Þeir skaða oft sjálfan sig til að það sjáist á þeim áverkar þannig að læknisfræðilegar rannsóknir gefi til kynna að eitthvað sé að. Dæmi eru um að fólk hafi sprautað lofti undir húð sína til að gera sér upp bólgur og að það hafi viljandi innbyrt eitur til að verða sjáanlega lasburða. Einnig eru dæmi um að það láti sér blæða verulega til að búa sér til alvarlegt blóðleysi sem það síðan segist ekki hafa hugmynd um hvernig standi á. Slíkt verður að sjálfsögðu oftast til þess að læknar og hjúkrunarfólk finna enga skýra orsök fyrir einkennum sjúklinganna þrátt fyrir ítarlegar rannsóknir.

Til viðbótar við einstaka meðferð getur meðferðin einnig verið fjölskyldumeðferð. Að kenna fjölskyldumeðlimum hvernig hægt sé að svara almennilega við einstakling sem greindist með Munchausen heilkenni getur verið gagnlegt. Meðferðaraðilinn getur kennt fjölskyldumeðlimum ekki að umbuna eða styrkja hegðun einstaklingsins við truflunina. Þetta getur dregið úr þörf einstaklingsins á veikindum þar sem þau geta ekki lengur fengið þá athygli sem þeir leita.]]> 2020-03-31 15:22:58 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/484711213 Anorexía. Andres https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/484727560
 







Hvað er lystarstol?

Lystarstol er átröskun sem oftast leggst á stúlkur á aldrinum 12-20 ára. Drengir geta líka fengið hana. Sjúkdómurinn einkennist af:

  • þyngdartapi, sem maður veldur sjálfur með því að sniðganga ,,feitan“ mat, eða hreyfir sig mjög mikið eða tekur lyf (hægðalyf, vatnslosandi lyf) eða með uppköstum
  • mikil hræðsla við að fitna og þyngjast
  • áráttu um mat og hitaeiningar
  • reglur yfir hvað eigi að borða og hve mikið eigi að hreyfa sig
  • ásókn í óhæfilega litla líkamsþyngd
  • hormónatruflunum þannig að tíðir hætta


Hver eru einkenni anorexíu?

Einkenni eru svolítið einstaklingsbundin. Hér að neðan má þá sjá þau algengustu:

  • Anorexíu fylgir iðulega þyngdartap.
  • Fólk sniðgengur feitan eða hitaeiningaríkan mat.
  • Fólk hreyfir sig mjög mikið eða tekur lyf sem stjórna meltingunni.
  • Fólk upplifir mikla hræðslu við að fitna og þyngjast.
  • Fólk fær áráttu varðandi mat og hitaeiningar, borðar afar lítið eða þá næringarsnauðan mat.
  • Fólk einangrar sig og tekur ekki þátt í félagslífi.
  • Fólk kastar upp strax eftir máltíðir.
  • Fólk býr til ofstækiskenndar reglur í huga sér varðandi hreyfingu og mataræði.
  • Oft eru anorexíusjúklingar haldnir mikilli fullkomnunaráráttu.


Tíðni átröskunar

Ekki eru til upplýsingar um tíðni átröskunar meðal Íslendinga en fjölmargar erlendar rannsóknir varpa ljósi á tíðni kvillans. Í rannsókn, sem gerð var á 2500 einstaklingum í Noregi árið 1994, reyndist tíðni átröskunar meðal almennings vera 8,7%, sem skiptist þannig:

 
  • Lotugræðgi 1,6%
  • Lystarstol 0,4%
  • Létt átröskun 3,5%
  • Offita 3,2%
 
Önnur rannsókn, sem gerð var á 522 norskum íþróttastúlkum í fremstu röð árið 1991, sýndi að tíðni átröskunar meðal þeirra var 18%. Tíðnin var hæst meðal fimleikastúlkna, ballett- og skautadansara, en hátt í helmingur þeirra uppfyllti skilyrði þess að greinast með átröskun.

Árið 1996 var gerð rannsókn á 200 íslenskum fimleikaiðkendum, 12 ára og eldri, í þeim tilgangi að varpa ljósi á tíðni og orsakir átröskunar meðal fimleikaiðkenda. Tíðni átröskunar reyndist vera 17,1% og voru léttar átraskanir lang algengastar. Um helmingur aðspurðra taldi sig vera of feita, þó um 90% þeirra væru undir meðallagi í þyngd.



Orsakir átröskunar

Margar og mismunandi orsakir geta legið að baki átröskun. Orsakirnar eru ekki alltaf skýrt afmarkaðar, en meðal sterkra orsakaþátta má nefna tengsl barna við umhverfi sitt, almennar uppeldisaðstæður, líffræðilegar breytur og ofuráherslu á grannt vaxtarlag kvenna, sem er ríkjandi í vestrænum þjóðfélögum.

Ólíklegt er talið að félagslegar aðstæður geti einar valdið alvarlegri átröskun því ef betur er að gáð, má sjá að þær eru sjaldnast frumorsök vandamálsins. Félagslegar aðstæður, t.d. mikið tilfinningalegt álag, miklar kröfur um árangur eða mikil óvissa, geta hins vegar hrundið vandanum af stað.

Hvað er til ráða ef vandinn er fyrir hendi?

Ef augljóst er að um átröskun sé að ræða er nauðsynlegt að grípa strax til aðgerða. Þjálfari eða einhver annar sem þekkir iðkandann vel gegnir lykilhlutverki. Talið við iðkandann og náið trausti hans, auk þess að ræða við foreldrana. Hægt er að leita til eftirtalinna aðila:

  • Barna- og unglingageðdeildar Landspítalans
  • Göngudeildar geðdeildar Landspítalans
  • Skólahjúkrunarfræðinga
  • Heimilislækna
  • Sálfræðinga við skóla og félagsmálastofnanir
  • Sjálfstætt starfandi sálfræðinga og lækna
 









]]> 2020-03-31 15:28:16 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/484727560 Ofsakvíði, Heiðbert. heidbertoli https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/487642278 Ofsakvíði er óþægilegur sjúkdómur, Talið er að um 2% mannkyns þjáist af honum einhvern tíma á lífsleiðinni en á hverjum tíma í kringum 1%. Algengast er að einkenna sjúkdómsins verði fyrst vart á aldrinum 18-35 ára en þau geta byrjað á hvaða aldri sem er. 

Hvað er kvíðakast?

Það getur gerst þegar maður býst alls ekkert við því, Það hellist yfir mann slæm kvíðatilfinning, ásamt líkamlegum hræðslueinkennum, það er ekki vitað hvers vegna óttinn brýst fram eða hvað það er sem við óttumst. Þess vegna valda kvíðaeinkennin áhyggjum.

Eins og þegar maður lendur nær í bílslysi, einkennin eru eins en orsökin er augljós.

Þótt við upplifum þetta tvennt á mjög ólíkan hátt þá gerist í báðum tilvikum nákvæmlega sama andlega og líkamlega.

Að minnsta kosti fjögur eftirfarandi einkenna verða að koma fram á meðan kastið varir:

  • Hraður hjartsláttur
  • Sviti
  • Skjálfti
  • Munnþurkur
  • Andþyngsli
  • Köfnunartilfinning
  • Verkir eða þyngsli fyrir brjósti
  • Ógleði eða óróleiki í maga
  • Svimi
  • Óraunveruleikatilfinning
  • Ótti við að missa stjórn á sér
  • Hita- eða kuldatilfinning
  • Ótti við að deyja

Jafnframt hefur einstaklingurinn sterkaþörf fyrir að ,,komast í burtu”  (flóttaþörf).

Oft fylgja einnig þunglyndiseinkenni.

Sumir einstaklingar hafa rangt stilltan hræðslu-,,þröskuld”.  Þeir geta því fengið hræðslukast algerlega að ástæðulausu (líkt og reykskynjari sem alltaf fer í gang þegar verið er að elda).

Það eru til lyf og æfingar til að hjálpa við Ofsakvíða en það er ekki það með sagt að kvíðasjúkdómurinn hverfi.
]]> 2020-04-01 20:32:50 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/487642278 kvíði Guðni Berg https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/488618634 Kvíði er náttúrulegt viðbragð líkamans við álagi og erfiðum aðstæðum í lífinu. Þessi viðbrögð hjálpa líkamanum að takast á við erfiðar aðstæður t.d. í vinnuni, við að halda ræðu, undirbúningi fyrir próf o.fl.
Kvíði getur þó orðið vandamál þegar hann er orðin of mikill eða kemur oft upp án röklegs samhengis og getur þá orðið hamlandi. Þá er talað um kvíðaröskun. 
Sumir halda því fram að kvíði sé viðbragð sem hélt í okkur lífinu þegar tilvist okkar var ógnað af ytri aðstæðum í sífellu. Við látum það liggja milli hluta.]]> 2020-04-02 10:59:18 UTC https://padlet.com/osp1/Bookmarks/wish/488618634