Святы ў жыцці беларусаў by Вольга Рудая https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul Якуб Колас "Новая зямля" en-us 2023-03-04 09:44:10 UTC 2023-03-16 18:40:46 UTC hello@padlet.com Мира oksanachekmareva13 https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511592633 2023-03-10 09:29:35 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511592633 Оскана+Лиза oksanachekmareva13 https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511592862 2023-03-10 09:29:50 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511592862 Кирилл+Андрей oksanachekmareva13 https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511593092 2023-03-10 09:30:05 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511593092 Богдан oksanachekmareva13 https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511593242 2023-03-10 09:30:13 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511593242 Алексей https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511593839 2023-03-10 09:30:45 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2511593839 Вялікдзень https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516465402 Вялікдзень – гэта свята, якое святкуюць вельмі многія. Гэта свята ў гонар уваскрэсення Хрыста. Яго святкуюць не толькі хрысціяне. Нам здаецца, што не існуе людзей, якія не ведаюць што такое Вялікдзень.Калі гавораць пра гэта свята, то адразу думаюць пра гулянне ў біткі яйкамі, але гэта не так. Вядома, у біткі гуляюць, але ёсць яшчэ шмат усяго цікавага. Давайце па парадку.
  Па першае, перад Вялікаднем усё праводзяць уборку. Гэта самае 'цікавае'.
   Людзі, якія з'яўляюцца хрысціянамі, ходзяць у царкву. Хто не ходзіць у царкву, той ўпрыгожвае дом. 
   Пасля святочнай службы ўсе сваякі збіраюцца разам і святкуюць Вялікдзень. На стале звычайна шмат усяго смачнага і, вядома, ёсць куліч, у якім стаіць свечка, і шмат яйкаў для гульні ў біткі.
   Пасля свята, людзі на працягу 40 дзён пры сустрэчы гавораць адзін аднаму «Хрыстос уваскрэс», а ў адказ чуюць «Сапраўды ўваскрэс». ]]> 2023-03-14 17:08:11 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516465402 Багдан i Валодзька пра ежу на галодны жалудок..... 😋 https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516542855  Зауседы людзі успрымаюць паэму "Новая зямля " як энцыклапедыю жыцця, але зараз я пакажу яе як энцыклапедыю ЕЖЫ) 
 Паэт рабiу вялікi акцэнт на этыкеце:
 ¬Нельга бранiцца, шумець, махацца. 
 ¬Хто успеу, тот i з'еу, акрамя ежы бацькоу. 
 ¬Нельга чмокаць, рабiць розныя гукi ад жвання iтп. 

 Калi не саблюдаць гэтыя правілы, можна агрэсцi тумакоу:

 А за сталом маўчком сядзелі.
Там хлопцы гыркацца не смелі,
Бо там парадак вельмі строгі,
Там падпілуюць табе рогі,
Калі парушыш дысцыпліну,
Ды пад нядобрую часіну
Дадуць там “лэмбуся” і “квасу”,
Каб не круціўся ты без часу.

    -А я не супоаць атрымаць квасу! 
    - Вось i атрымаеш, калi не паглядзіш у СЛОУНIК!!! 

У гэтым вынiку маецца наувазе не сапраудны квас, але гэта вельмi вядомы напой на сялянскіх застоллях, нарауне з гарэлкай i сытам. 
 Да яго зауседы падавалася розная закуска: рыба, караваi, масла, ляпёшкi:
 
   Тут быў таран, мянёк пузаты,
Шчупак, лінок, акунь, карась,
Кялбок і ялец, плотка, язь,
Яшчэ засушаныя з лета,
Але не ўсё яшчэ і гэта:


КАНЕШНЕ! ЯК ГЭТА МОЖА БЫЦЬ УСЕ!? МЫ Ж НЕ ЗАКРАНУЛI САМАЕ ГАЛОУНАЕ! БЛIНЫ! 🤗
    
         Менавiта гэта i было каханае блюда паэта, таму што ён пасвячае блiнчыкам наступныя слупкi:
   
°Дзень быў святы. Яшчэ ад рання
 Блінцы пякліся на сняданне.
На ўслон шпурляліся аладкі,
 А дзеці іх даўно сачылі
І на ляту блінцы лавілі,
 Заядля мазалі іх здорам.
Стаяў асобна ў місцы скорам
 Сяго-таго для верашчакі! 

    Блінцы пякліся з усiм - мяса, мак, фрукты, усё, што ты зможаш пажадаць!
 
]]> 2023-03-14 17:58:13 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516542855 Слоунiк Валодзi i Багдана : https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516552563 "Квас" - маецца наувазе тумачок, наш "шчалбан".

 "Верашчака" - прыгожа i слягка па-iнщаму пададзеная каубаса. 
 Больш за 250 гадоў таму кухар караля Рэчы Паспалітай Верашчака прапанаваў новы спосаб падачы на стол каўбасы. Яе рэзалі на невялікія кавалкі, палівалі соусам і елі лыжкай. Новая страва стала вядомай пад назвай верашчака ў гонар яе вынаходніка. Беларусы часцей ядуць яе з блінамі – мачаюць і таму называюць мачанкай

"Сыта" - гэта старажытнае піТво(убачылi лiтару T!?), якое рабілася з мёду і 2-3 часткі вады, туды дабаўлялі мак. Сыта ўжывалася разам з блінамі або кашамі.

"Таран i тд." - назвы рыбы. 

"Каравай" - традыцыйны славянскі пiрог. ]]> 2023-03-14 18:04:36 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516552563 directed by: мiраслаў https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516601587
Калі пчолы пасля спаса пераставалі насіць мёд, сяляне падрэзалі соты і святкаванню. Да падгляду пчол y сям'і Міхаіла рыхтаваліся, як да вялікага свята:

"Ha гэты дзeнь i caмa xaтa
Былa пpыбpaнa зyxaвaтa:
Пaмыты лaвы, cтoл, пaдлoгa,
A кaля пoкyця cвятoгa
Дзвe cцeны клёнaмi ўбpaны;
Aбpycaм бeлым cтoл зacлaны..."

З утреца крыху раней мужчыны ўсяляк сябе прыхарошвалі: мылі валасы, падкручвалі вусы, апраналі прыбраную вопратку і да таго падобнае. Хатняя гаспадыня ж, як звычайна, гатавала ежу, прыбірала дом. 

Апісання, дыялогі і словы аўтара дапамагаюць вельмі добра прадставіць персанажаў: Андроцкі мае мянушку Вухін.Яго жонка-кадушка 3ося, якая "як гліна, надта цяжка, пад ёю крэхча каламажка". Іосіф з Караліны-жыхар добрага дастатку і нораваў.Уciм cвaiм вiдaм i пaвoдзiнaмi нaгaдвae пaнoў — "xoць нe шляxeцкaгa ён poдy, aлe пaдтpымлiвaў ix мoдy".Kaндpaт — бopтнiк, якoгa ўce чaкaлi, бo "Kaндpaт жapтлiвы быў мyжчынa i кaля пчoлaк xaдзiў cмeлa"

У чac зacтoлля пaнye вяcёлы, жapтaўлiвы нacтpoй. Cycтpэлicя poдныя людзi, iм ёcць aб чым пaгaвapыць, пaжapтaвaць. Якyб Koлac нaвaт пpыгaдвae cвaйгo cябpa Янкy Kyпaлy, i шкaдye, штo тoй нe мoг пaбыць нa гэтым "cялянcкiм бaнкeцe"]]> 2023-03-14 18:43:45 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516601587 Тры дні каляд https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516634598 Першы дзень Каляд: сена пад абрусам, узгадванне продкаў і містычныя абрады

Калядная вячэра пачыналася з узыходам першай зоркі.

"І кожны дворык, кожна хата,
Хоць і жыве не так багата,
Але Калядаў у адзнаку
Заколе хоць бы падсвінаку
І дворык свой ці прыгумень
Асвеціць раніцай ці ўдзень,"

На сярэдзіну стала гаспадыня ставіла гаршчок з кашай і талерку з блінамі. Бліны разразалі крыж-накрыж і такім чынам свянцілі іх.

"І вось вячэра зачалася!
Спыніцца мушу я на квасе:
Ён колер меў чырванаваты;
Тут быў таран, мянёк пузаты,
Шчупак, лінок, акунь, карась,
Кялбок і ялец, плотка, язь,"

Гаспадар запальваў свечку, чытаў малітву, затым ставіў свечку ў чырвоны кут і першым садзіўся за стол. Па левую руку ад яго садзілася мужчынская палова сям'і, па правую — жонка і дачкі. Перад тым, каб прыступіць да ежы, гаспадар браў лыжку куцці і клаў яе на падваконнік або на парог.
Гэта была даніна павагі продкам, бо адно з залатых правілаў народнай культуры абвяшчае: «Перш чым сабе — продкам».
Калі ў сям'і з’яўляўся дзіця, то яго абавязкова клалі на стол, тым самым вылучаючы яму месца. А калі дачка гаспадара павінна была выйсці замуж, яе тройчы абводзілі вакол стала і перадавалі жаніху, што азначала «выпісванне» з сямейнага кола.
Стол перад першай куццёй прыбіралі па-асабліваму. Пад абрус абавязкова клалі сена, што па павер'і спрыяла добраму надою ў кароў і аберагала статак ад ваўкоў.

"На першы дзень святых Калядак —
Такі ўжо быў стары парадак —
Збіралі сена са стала,
Кармілі ім каня, вала
І ўсіх жывёлін, хоць па жмені,
А на стале, ў драбнюткім сене —
        Здавён-даўна вялося й гэта —
Уважна зернетак шукалі
І па тых зернетках гадалі,
Які зародзіць хлеб налета."

Таксама гэты звычай звязваюць і з гісторыяй з’яўлення на свет Ісуса Хрыста, згодна з якой сена было ў калысцы, у якую Марыя паклала немаўля пасля нараджэння. У канцы вячэры па гэтым сене гадалі: хтосьці з сям'і выцягваў дзве травінкі, падпальваў іх і падкідаў уверх. Калі сухія травінкі падалі, кранаючыся адно аднаго, лічылася, што сям’я пражыве год дружна. Калі травінкі рассыпаліся ў розныя бакі, то меркавалі, што дамачадцаў нагоняць хваробы і асабістыя непаразуменні. Ёсць і такія звесткі, што сена падкідалі ўверх дзеля таго, каб хутчэй рос лён і была моцнай жывёла. Сена ляжала пад абрусам тры дні, а затым яго аддавалі хатняй жывёле, каб тая на працягу года была здаровай і мела добры прыплод.
Першы дзень Каляд лічыўся выключна сямейным святам. Тыя, хто па розных прычынах апынуліся ўдалечыні ад дома, імкнуліся завяршыць працу і вярнуцца да каляднага абеду. Народ верыў: калі мы ўсе будзем разам за святым сталом, будзем жыць разам і круглы год.


Другі дзень Каляд: вывернутыя кажухі, смерць «казы»

   "Цяпер Калядак чакаць трэба,
І думка іх не тым занята,
Ўсё болей ходзіць каля свята.
І міла гэта іх чаканне!
Адзнакі блізкіх зімніх святак —
Гарыць салома каля хатак.
Пажар вясёлы ў час світання!"

Каляды заўсёды былі вельмі папулярнымі ў моладзі, менавіта яна больш за ўсіх удзельнічала ў разнастайных забавах, гульнях, танцах. Хлопцы і дзяўчаты аб’ядноўваліся ў групы па 5−15 чалавек і пераапраналіся ў розныя маскарадныя касцюмы. Была «каза», «конь», «бусел», «мядзведзь». Часам кампанію ўзначальваў «павадыр» — стары сівы дзядок, які вадзіў на павадку «казу». Таксама ў кампаніі калядоўшчыкаў былі музыкі, запявала, механоша (той, хто насіў мех для пачастункаў) і «цыган». Усе апраналіся ў вывернутыя кажухі, «цыганы» вымазывалі твар сажай, павязвалі каляровыя хусткі.
Калядаванне пачыналася на другі дзень. Калядоўшчыкі збіраліся з надыходам цемры і з песнямі абыходзілі па чарзе ўсе хаты. Яны заходзілі ў двор і пачыналі спяваць віншавальныя, хвалебныя песні гаспадару, гаспадыні і іх дзецям, жадаючы ўсяго найлепшага. Кожная сям’я чакала гэтага моманту, таму гаспадар хутка выходзіў на ганак і запрашаў гасцей у дом, дзе разгортвалася сапраўдная тэатральная імпрэза. Галоўнай гераіняй была «каза» — у старажытнай славянскай міфалогіі яна лічылася сімвалам урадлівасці і дабрабыту сям'і. Яна кідалася то на калядоўшчыкаў, то на гаспадароў, бадала дзяцей. А потым раптоўна заціхала і падала на падлогу. Калядоўшчыкі кідаліся да казы, спрабавалі ажывіць яе. Але нічога не выходзіла. І тады нехта пачынаў песню: «Ой, пан ідзе, Каляду нясе, тры кускі сала, каб каза ўстала». Пачуўшы гэта, гаспадыня ішла ў каморку і выносіла калядоўшчыкам пачастункі. Убачыўшы іх, каза «ажывала». Госці з развітальнай песняй пакідалі хату.

Рытуальная смерць казы сімвалізавала сабой заканчэнне, «смерць» старога года, у якім пажадана было пакінуць ўсе нягоды, хваробы, страты, крыўды. Ажыўленне казы было сімвалам пачатку новага года, новага жыцця

Апошні дзень Каляд і вяртанне да звычайнага жыцця

Трэцяя куцця адзначалася напярэдадні Вадохрышча. Гэты вячэра не была доўгай. Людзі елі паспешна, спадзеючыся, што летам так жа хутка справяцца з асноўнымі палявымі працамі. Застолле заканчвалася жартоўнай гульнёй-абрадам. Гаспадыня брала качаргу і злёгку тузала ёй гаспадара. Той хутка падаў. А гаспадыня тым часам гаварыла: «Каб так хутка снапы ў гадзіну жніва падалі». На гэтым Каляды заканчваліся, і людзі прыступалі да сваёй паўсядзённай працы.

Адзначаць Каляды — адна з прыгожых старажытных традыцый Беларусі. Многія ўнікальныя калядныя абрады, якія захаваліся ў розных рэгіёнах краіны, прызнаныя гісторыка-культурнай каштоўнасцю нашай краіныі. Часам святкаванне Каляд гуртуе людзей і ў гарадах, няхай і ў больш сучасным фармаце. Таму хочацца спадзявацца, што з часам традыцыі гэтага свята будуць толькі ўзбагачацца.


]]> 2023-03-14 19:09:44 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516634598 14 траўня – Дзень Дзяржаўнага сцяга Рэспублікі Беларусь і Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь. Свята прысвечана галоўным сімвалам краіны, якія ўвасабляюць ідэі нацыянальнага адзінства і з'яўляюцца найважнейшымі атрыбутамі суверэнітэту і незалежнасці Беларусі. Дзень Перамогі 9 траўня Беларусь святкуе перамогу над фашызмам у Вялікай Айчыннай вайне (Другой сусветнай). У краіне гэта адна з самых шанаваных дат, бо перамога дасталася вялікай цаной - загінуў кожны трэці беларус. Ветэраны вайны ў Беларусі карыстаюцца асаблівай пашанай, таму ўрачыстыя шэсці ветэранаў – галоўнае святочнае мерапрыемства Дня Перамогі. Яны праходзяць па ўсёй краіне. Дзень Незалежнасці У Беларусі Дзень Незалежнасці - галоўнае дзяржаўнае свята. Ён адзначаецца 3 ліпеня – у дзень вызвалення ў 1944 годзе горада Мінска ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў. Галоўнае мерапрыемства свята - урачысты парад. У Мінску ён праводзіцца на праспекце Пераможцаў і нагадвае аб тым, што беларускі народ цаной неймаверных страт заваяваў свабоду краіны, а таксама дэманструе дасягненні суверэннай Беларусі. Дзень народнага адзінства 17 верасня адзначаецца Дзень народнага адзінства. Святы і памятныя дні ў Беларусі 1 студзеня - Новы год 7 студзеня – Каляды Хрыстова (праваслаўнае) 23 лютага - Дзень абаронцаў Айчыны і Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. Хаця галоўныя героі гэтага дня вайскоўцы, у Беларусі ён лічыцца святам усіх мужчын. 8 Сакавіка – Дзень жанчын. Свята было заснавана неўзабаве пасля рэвалюцыі 1917 года. У сучаснай Беларусі 8 Сакавіка з'яўляецца святам Вясны і днём, калі ўшаноўваюць жанчын. 1 Мая – Свята працы. Дзень працы - адно з папулярных свят у Беларусі. У гэты дзень праводзіцца мноства канцэртаў ды іншых відовішчных мерапрыемстваў. Многія святкуюць яго, уладкоўваючы пікнікі. Падрабязней пра кухню Беларусі 7 лістапада - Дзень Кастрычніцкай рэвалюцыі 25 снежня – Каляды Хрыстова (каталіцкае) Памятныя дні У Беларусі афіцыйна ўстаноўлены памятныя дні, у якія прынята ўспамінаць ахвяр вялікіх трагедый, аддаваць даніну павагі памерлым. Дзень памінання памерлых (Радаўніца) – 9-ы дзень пасля праваслаўнага Вялікадня. У гэты дзень прынята наведваць могілкі, прыводзіць у парадак магілы сваякоў і блізкіх людзей. 26 красавіка - Дзень чарнобыльскай трагедыі 22 чэрвеня - Дзень усенароднай памяці ахвяр Вялікай Айчыннай вайны і генацыду беларускага народа Народныя святы Нараўне з афіцыйнымі ў Беларусі застаюцца папулярнымі старажытныя народныя святы, адно з якіх – Купалле. Ён адзначаецца ў ноч з 6 на 7 ліпеня. Святкаванне суправаджаецца народнымі абрадамі, песнямі, карагодамі. Абавязковыя атрыбуты свята - рытуальныя скачкі праз вогнішча і купанне ў вадаёмах. https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516638181 2023-03-14 19:12:54 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516638181 Слоўнік Аксаны: https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516667711 Пілі́паўка — зімовы пост у Грэка-Каталіцкай і Праваслаўнай царкве. Папярэднічае Раству Хрыстову.
 Япрук —  Кабан
Папруга — рэмень
чупрына — вьющиеся волосы 
мурог — Мурава; свежее луговое сено

]]> 2023-03-14 19:39:36 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2516667711 https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2517591101 2023-03-15 11:23:25 UTC https://padlet.com/monstroustemperatureproperties/6sl9r0hrqz85oeul/wish/2517591101