ψωμι Α5 by Penny Tsantila

Παναγιώτης Τούζιος

2014-12-10 12:57:02 UTC

Ψωμί και Θρησκεία

Το ψωμί υπήρξε και είναι ακόμα βασικό στοιχείο διατροφής σε όλους του πολιτισμούς και κατέχει ξεχωριστή θέση σε όλες τις θρησκείες. Έτσι και στον Χριστιανισμό, το ψωμί εμφανίζεται να έχει σπουδαίο ρόλο, τόσο στην Παλαιά και την Καινή Διαθήκη όσο και στο Τελετουργικό της σημερινής εκκλησίας.

Όλοι θυμόμαστε ότι όταν οι Ισραηλίτες με τον Μωυσή έφυγαν από την Αίγυπτο και βρέθηκαν στην έρημο, ο Θεός τους έστειλε το «μάννα», ένα είδος ψωμιού, από τον ουρανό και με αυτό επιβίωσε ο λαός. Η Βηθλεέμ είναι η πόλη που γεννήθηκε ο Χριστός, το όνομα της οποίας στην αραμαϊκή γλώσσα σημαίνει «οίκος του άρτου». Και ο ίδιος ο Χριστός παρομοίαζε τον εαυτό του στους μαθητές του σαν άρτο τον οποίο όποιος τον τρώει θα έχει ζωή αιώνια. Ο μεγαλύτερος συμβολισμός όμως γίνεται στον Μυστικό Δείπνο, όπου ο Ιησούς ευλόγησε το ψωμί, το έκοψε σε κομμάτια και είπε: «Λάβετε, φάγετε, τουτό εστί το σώμα μου». Τέλος, στην Κυριακή Προσευχή που έδωσε ο ίδιος ο Χριστός υπάρχει αίτημα για τον άρτον τον επιούσιον.

Στο τελετουργικό της εκκλησίας ο άρτος αποτελεί μαζί με το κρασί τα συστατικά της Θείας Κοινωνίας, όπου συμβολίζουν το σώμα και το αίμα του Κυρίου. Χωρίς τον άρτο - πρόσφορο δεν μπορεί να γίνει Θεία Λειτουργία. Τα ψωμιά ή αρτοσκευάσματα που έχουν σχέση με την Ορθόδοξη Θρησκεία είναι τα εξής

Το Χριστόψωμο

Το Χριστόψωμο είναι ένα έθιμο που το συναντάμε με διάφορες παραλλαγές σε όλα τα μέρη της Ελλάδας. Η παρασκευή του γίνεται συνήθως μια μέρα πριν τα Χριστούγεννα, και είναι ένα ψωμί μεγάλο, στρογγυλό και πλούσια διακοσμημένο. Ο στολισμός, αν και διαφέρει από περιοχή σε περιοχή, συνήθως περιλαμβάνει έναν σταυρό φτιαγμένο από ζυμάρι πάνω στο ψωμί με ένα καρύδι στην μέση και 4 αμύγδαλα στις άκρες. Συνήθως κόβεται το μεσημέρι των Χριστουγέννων, από τον αρχηγό της οικογένειας, με τρόπο παρόμοιο με την Βασιλόπιτα.

Το πρόσφορο

Το πρόσφορο είναι ψωμί ζυμωμένο με προζύμι και όχι μαγιά, σε στρογγυλό σχήμα και σφραγισμένο με ειδική ξύλινη σφραγίδα. Χωρίς αυτό δεν μπορεί να γίνει Θεία Λειτουργία. Ένα μέρος του άρτου χρησιμοποιείται από τον ιερέα για την ετοιμασία της Θείας Κοινωνίας (σε ανάμνηση του Μυστικού Δείπνου), και το υπόλοιπο κόβεται σε μικρά κομμάτια, το αντίδωρο, και μοιράζεται στους πιστούς στο τέλος της Θείας Λειτουργίας.

Η πίτα του Αγίου Φανουρίου

Η πίτα του Αγίου Φανουρίου (ή φανουρόπιτα) είναι μια νηστίσιμη πίτα που παρασκευάζεται στην μνήμη του Αγίου (27/08) και προσφέρεται στους πιστούς ως ευλογία. Ο Άγιος Φανούριος θεωρείται, στην λαϊκή μας παράδοση, ότι φανερώνει χαμένα αντικείμενα ή πρόσωπα. Η πίτα του Αγίου Φανουρίου, που αποτελεί μια ευλαβική χειρονομία των πιστών, παρασκευάζεται με 7 ή 9 υλικά (αλεύρι, αλάτι, νερό, λάδι, κανέλλα, ζάχαρη, χυμό πορτοκαλιού).

Η Αρτοκλασία

H αρτοκλασία: είναι μια αγιαστική πράξη ευλογίας των βασικών προϊόντων της γης (του σίτου, του οίνου και του ελαίου) σε ανάμνηση του θαύματος του πολλαπλασιασμού των άρτων. Ο πιστός βάζει σ’ ένα πανέρι πέντε άρτους, ένα μπουκάλι κρασί και ένα μπουκάλι λάδι και τα πηγαίνει στην εκκλησία. Εκεί ο ιερέας τα ευλογεί, συνήθως το απόγευμα του Εσπερινού ή το πρωί πριν από τη Θεία Λειτουργία, και οι άρτοι τεμαχίζονται και διανέμονται στο εκκλησίασμα.

Η Λαγάνα

Η λαγάνα είναι άζυμος άρτος ,δηλ. παρασκευάζεται χωρίς προζύμι, έχει επίπεδο σχήμα, τραγανή κόρα και σουσάμι. Παρασκευάζεται την Καθαρά Δευτέρα, και πολλές φορές την Μεγάλη Εβδομάδα σε ανάμνηση του πρόχειρου άρτου που έφαγαν οι Ισραηλίτες κατά τη νύχτα της Εξόδου τους από την Αίγυπτο υπό την αρχηγία του Μωυσή. Το έθιμο της λαγάνας, που διατηρείται από όλα τα αρτοποιεία, συνδυάζεται άριστα με όλα τα σαρακοστιανά εδέσματα. Σήμερα μπορείτε να την βρείτε σε διάφορες γευστικές παραλλαγές όπως λαγάνα ολικής, με ελιές, με ντομάτα κλπ.

Αποστολης Τσαγκαδας

2014-12-10 15:02:00 UTC

Ανέκδοτο:<<Το πέτρινο ψωμί>>

- Για ποιο λόγο κατηγορούμενε,έσπασες με μια πέτρα το κεφάλι της γυναίκας σου,

που σου έδωσε για ελεημοσύνη,ένα κομμάτι ψωμί;

- Δεν ήταν πέτρα,κύριε πρόεδρε ήταν το ψωμί που μου είχε δώσει!

Αποστόλης Τσαγκάδας

2014-12-10 15:32:42 UTC

ψωμί τριαντάφυλλο

Αποστόλης Τσαγκάδας

2014-12-11 12:24:10 UTC

Ψωμί τριαντάφυλλο

ΥΛΙΚΑ

1 κιλό αλεύρι
50 γρ. μαγιά νωπή
2 κ.γ. αλάτι
2 κ.γ. ζάχαρη
4 κ.σ. ελαιόλαδο
3 αβγά
400 γρ. χλιαρό νερό
100 γρ. μαργαρίνη με βούτυρο Florasoft
1 κρόκο αβγού

ΕΚΤΕΛΕΣΗ

Σε μπολάκι σπάμε τη μαγιά με το χέρι σε κομματάκια. Προσθέτουμε αλάτι, ζάχαρη και λίγο χλιαρό νερό ανακατεύοντας για να διαλυθουν τα υλικά.

Βάζουμε το αλεύρι σε μεγάλο μπολ. Κάνουμε μια λακουβίτσα στο κέντρο του και προσθέτουμε τα αβγά ανακατεύονυας με το χέρι κάνονας κυκλικές κινήσεις παίρνοντας αλεύρι από τα τοιχώματα.

Προσθέτουμε τη μαγιά και συνεχίζουμε το ανακάτεμα.

Σταδιακά ρίχνουμε το νερό λίγο λίγο ανακατεύοντας μέχρι να γίνει μια μέτρια, αφράτη ζύμη.

Σκεπάζουμε με μια πετσέτα και αφήνουμε σε ζεστό μέρος να φουσκώσει για 40-50 λεπτά (Μπορούμε να το βάλουμε στο φούρνο αφού τον αφήσουμε αναμμένο στους 50 βαθμούς για 10 λεπτά μετά τον κλείνουμε και βάζουμε τη ζύμη).
Αφού φουσκώσει το ζυμάρι το ζυμώνουμε 1-2 λεπτά και το χωρίζουμε σε 3 ίσα μέρη.
Αλείφουμε ένα καθαρό τραπέζι ή τον πάγκο μας με λίγη μαργαρίνη, από πάνω βάζουμε το ζυμάρι και με τα χέρια το ανοίγουμε σε ένα παραλληλόγραμμο, χοντρό φύλλο.
Αλείφουμε την επιφάνειά του με μαργαρίνη, τυλίγουμε σε ρολό και στη συνέχεια το στρίβουμε (σαν να στίβουμε ρούχο). Κόβουμε ελαφρώς διαγώνια σε ίσα κομμάτα μήκους περίπου 4 εκατοστών, κάθε ένα από τα οποία θα μας δώσει ένα τριανταφυλλάκι.
Αλείφουμε με μαργαρίνη ένα στρογγυλό ταψί και τοποθετούμε μέσα τα κομματάκια του ρολού που κόψαμε.
Επαναλαμβάνουμε και με τα άλλα κομματάκια ζύμης μέχρι να γεμίσει το ταψί μας με μικρά τριανταφυλλάκια ζύμης.
Αφήνουμε σε ζεστό μέρος να φουσκώσει για περίπου 25-30 λεπτά μέχρι να φουσκώσει καλά.
Αλείφουμε την επιφάνειά του με τον κρόκο ενός αβγού (αν θέλουμε μπορούμε να τον ανακτέψουμε με μια κουταλιά της σούπας νερό ή γάλα) και ψήνουμε στους 180 βαθμούς για 45-50 λεπτά.
Αφού ψηθεί το ψωμί το αφήνουμε να κρυώσει και ετοιμάζουμε δυο ρηχά πιατάκια, το ένα γεμάτο πάπρικα και το άλλο με αλάτι.
Κόβουμε κομματάκια από το ψωμί και τα ακουμπάμε πρώτα στην πάπρικα και μετά στο αλάτι για να τα δοκιμάσουμε.

2014-12-11 18:46:08 UTC

Λευκό ψωμί: Γίνεται από αλεύρι που περιέχει μόνο τον κεντρικό πυρήνα των σιτηρών (ενδοσπέρμιο).

Μαύρο ψωμί: Παρασκευάζεται από αλεύρι που προέρχεται από το ενδοσπέρμιο και από 10% πίτουρο.

Ψωμί ολικής αλέσεως: Περιέχει το σύνολο του κόκκου του σιταριού (ενδοσπέρμιο, πίτουρο, φύτρο).

Πολύσπορο ψωμί: Πρόκειται για υψηλής θρεπτικής αξίας ψωμί, πλούσιο σε φυτικές ίνες, βιταμίνες, αμινοξέα και θρεπτικά συστατικά. Από το όνομά του, καταλαβαίνουμε ότι παρασκευάζεται από διάφορα είδη δημητριακών, όπως σιτάρι, σίκαλη, κριθάρι, βρώμη, καλαμπόκι, σπόρους κεχριού, παπαρούνας, ηλιόσπορου.

Χωριάτικο ψωμί: Παρασκευάζεται από αλεύρι, το οποίο παράγεται αποκλειστικά και μόνο από σκληρό σιτάρι και έχει χρυσοκίτρινο χρώμα.

Καλαμποκόψωμο: Παρασκευάζεται από αλεύρι καλαμποκιού, το οποίο παράγεται από την άλεση του αραβόσιτου, έχει έντονο κίτρινο χρώμα, απαλή υφή και νόστιμη γεύση.

Ψωμί σίκαλης: Γίνεται από αλεύρι σίκαλης, το οποίο έχει υψηλότερη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες από πολλούς κοινούς τύπους ψωμιού και συχνά είναι πιο σκούρο στο χρώμα. Μπορεί να έχει ανοιχτό ή σκούρο χρώμα, ανάλογα με τον τύπο του άλευρου που χρησιμοποιείται και την προσθήκη χρωστικών, και συνήθως είναι πυκνότερο από το ψωμί που γίνεται από αλεύρι σίτου, ενώ έχει περισσότερες φυτικές ίνες από το λευκό ψωμί.

2014-12-11 18:49:28 UTC

Η εξέλιξη του ψωμιού μέχρι σήμερα

Το άσπρο ψωμί όπως το ξέρουμε σήμερα έκανε την πρώτη του εμφάνιση στην διάρκεια του Μεσαίωνα όταν άρχισαν να παράγουν αλεύρι χωρίς πίτουρο, φυσικά η διαδικασία ήταν επίπονη κάτι που έκανε το ψωμί χωρίς πίτουρο σύμβολο κύρους και φυσικά προνόμιο των πλουσίων.

Στη συνέχεια της ιστορίας, ο τρόπος παρασκευής ψωμιού δεν παρουσιάζει σημαντική εξέλιξη παρά τον 19ο αιώνα, όπου με τη διάδοση του ηλεκτρισμού και της χρησιμοποίησης μηχανοκίνητων μέσων και ζυμωτηρίων, έχουμε μεγάλα άλματα στην τεχνική.

Από την εποχή που ο άνθρωπος της λίθινης εποχής αναμείγνυε χοντροαλατισμένο αγριοσίταρο μέχρι σήμερα που μπορούμε να βρούμε οποιοδήποτε παράγωγο προϊόν του σταριού σε οποιαδήποτε μορφή -τυποποιημένο ή φρέσκο- έχουν περάσει πολλές χιλιάδες χρόνια.

Παρά τις τεράστιες προόδους που έχουν σημειωθεί και τις ραγδαίες τεχνολογικές επιτεύξεις στους αυτοματισμούς και στην τυποποίηση, η παρασκευή καλού ψωμιού διατηρεί το στοιχείο της τέχνης.
Το ψωμί είναι η παλαιότερη παρασκευασμένη τροφή του ανθρώπου και μέχρι τις μέρες μας εξακολουθεί να παραμένει η βασικότερη.

Δεν είναι τυχαίο ότι τα δημητριακά αποτελούν τη βάση στην πυραμίδα της ισορροπημένης διατροφής και όλο και περισσότερες μελέτες έρχονται να αποδείξουν τη σπουδαιότητα της καθημερινής τους κατανάλωσης, ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά την καθημερινή τους κατανάλωση για τη διατήρηση της υγείας του ανθρώπου.

Είναι πλούσιο σε βιταμίνη B και σίδηρο και ιδιαίτερα χαμηλό σε περιεκτικότητα ζάχαρης και λιπαρών. Επίσης είναι πλούσια πληγή σύνθετων υδατανθράκων ενώ οι ίνες του είναι πολύτιμες για την καλή λειτουργία του οργανισμού.

Στο πέρασμα των αιώνων έγιναν κοσμογονικές αλλαγές στον τρόπο διαβίωσης, στις προτιμήσεις και συνήθειες. Το ψωμί όμως παραμένει “στήριγμα ζωής” και θεμελιακό στοιχείο διατροφής πέρα από φυλετικές, θρησκευτικές, γεωγραφικές και κοινωνικές διαφορές. Απλώς προσαρμόζεται συνεχώς στις τεχνολογικές εξελίξεις και διαιτολογικές τάσεις και αποτελεί πάντα το κυρίαρχο στοιχείο του τραπεζιού σε όλη την ανθρωπότητα.

Είναι παράδοση και κληρονομιά που πρέπει να διαφυλάξουμε όχι μόνο ως βάση της διατροφής μας αλλά και σαν αναπόσπαστο κομμάτι του πολιτισμού μας.

Το ψωμί φτιάχνεται από αλεύρι και νερό και κάποιο διογκωτικό συνήθως μαγιά ή προζύμι.

Ο παραγόμενος πολτός λέγεται ζύμη. Η ζύμη αφήνεται να φουσκώσει (ζύμωση) και στη συνέχεια ψήνεται στο φούρνο. Κατά τη ζύμωση, μύκητες της μαγιάς προκαλούν διάσπαση του αμύλου σε μικρότερα μόρια με αποτέλεσμα την παραγωγή του διοξειδίου του άνθρακα και το ψωμί φουσκώνει. Αυτό απαιτεί από 1 έως 5 ώρες.

Το ψωμί μπορεί επίσης να περιέχει και άλλα συστατικά όπως γάλα, αυγά, ζάχαρη, φρούτα, ελιές, λαχανικά, ξηρούς καρπούς κ.α.

2014-12-11 18:52:50 UTC

Τα είδη ψωμιού που υπάρχουν και καταναλώνονται ευρέως σήμερα:

Σταρένιο (λευκό): πρόκειται για λευκό ψωμί, από τα πλέον συνηθισμένα σήμερα που φτιάχνεται από λευκό αλεύρι, είναι πλούσιο σε ασβέστιο αλλά πιο φτωχό σε φυτικές ίνες, αφού παρασκευάζεται από αλεύρι που έχει υποστεί αφαίρεση φύτρου και έχει επεξεργαστεί.

Σικάλεως: υπερτερεί έναντι του λευκού ψωμιού σε σχέση με τις φυτικές ίνες, έχει σκούρο χρώμα και κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος στην αγορά.

Γερμανικό ψωμί: στην Γερμανία (όπως και σε αρκετές χώρες) το ψωμί παίρνει το όνομα του από το δημητριακό από το οποίο παρασκευάζεται.

Ψωμί από καλαμποκάλευρο: είναι γνωστή στους παλαιότερους και ως μπομπότα. Πρόκειται για μείγμα καλαμποκάλευρου και σιτάλευρου. Έχει κίτρινο χρώμα, χαμηλή διατροφική αξία και είναι φτωχό σε φυτικές ίνες. Στην Ελλάδα έχει συνδυαστεί με την Κατοχή και την έλλειψη τροφίμων που υπήρχε.

Πολύσπορο: πρόκειται για υψηλής θρεπτικής αξίας ψωμί, πλούσιο σε φυτικές ίνες, βιταμίνες, αμινοξέα και θρεπτικά συστατικά. Από το όνομα του καταλαβαίνουμε ότι παρασκευάζεται από διάφορα είδη δημητριακών.

Ολικής αλέσεως: πρόκειται για σταρένιο ψωμί, του οποίου όμως το αλεύρι δεν έχει υποστεί επεξεργασία (αφαίρεση φύτρου) και είναι πλούσιο σε φυτικές ίνες, σίδηρο και θρεπτικά συστατικά και φυλλικό οξύ, ενώ επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι μειώνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του στομάχου, του παχέος εντέρου και της ουροδόχου κύστης.

Ακόμη, υπάρχει το βιολογικό ψωμί, που έχει παρασκευαστεί από αλεύρι βιολογικής προέλευσης. Το αλεύρι έχει παραχθεί από σιτηρά που έχουν καλλιεργηθεί βιολογικά και έχουν πιστοποιηθεί για αυτή τους την καλλιέργεια. Αυτό μπορείτε να το βρείτε στα καταστήματα βιολογικών προϊόντων ή σε φούρνους που παράγουν τέτοιου είδους ψωμί.

Χωριάτικο: Σταρένιο ψωμί, λευκό, προτιμάται από τον περισσότερο κόσμο. Μπορεί να έχει μακρόστενο σχήμα ή κυκλικό. Έχει ξεροψημένη κόρα και σουσάμι μαύρο ή λευκό ή συνδυασμό τους για γαρνιτούρα.

Ψωμί για τοστ: Ειδική κατηγορία ψωμιού όπως λέει και το όνομα του, με χρήση σε τοστ και ορεκτικά. Μπορεί να έχει κόρα ή όχι, ενώ βγαίνει και σε ολικής άλεσης, σικάλεως εκτός από σταρένιο.

Με προζύμι: Ειδική κατηγορία ψωμιού, που ζυμώνεται αποκλειστικά με προζύμι. Μπορεί να είναι λευκό ή μαύρο.

Λιόψωμο: Ψωμί με ελιές.

Σταφιδόψωμο: Ψωμί που έχει ζυμωθεί με σταφίδες.

Καρυδόψωμο: Το τρίτο της παρέας (λιόψωμο, σταφιδόψωμο, καρυδόψωμο) αλλά σίγουρα όχι το τελευταίο. Συνήθως συνοδεύει κόκκινα, γλυκά κρασιά π.χ. Μαυροδάφνη. Εκτός από καρύδια έχει και σταφίδα ώστε να σπάει το ξερό του ψωμιού και του καρυδιού. Φτιάχνεται κυρίως σε γιορτές (Χριστούγεννα, Πάσχα) ή σε ειδικές περιπτώσεις και κατά παραγγελία.

Μπαγκέτα: Γνωστή κυρίως επειδή χρησιμοποιείται σε σάντουιτς, αποτελεί μια ειδική κατηγορία ψωμιού. Λευκή ή μαύρη (ολικής άλεσης) με σουσάμι ή χωρίς αποτελεί την κύρια επιλογή για κολατσιό. Είναι μακρόστενη, τραγανή και όπως το ψωμί μπορεί να διατηρηθεί για λίγες μέρες φρέσκια.

Γεμιστό ψωμί: Όπως ακριβώς το λιόψωμο, σταφιδόψωμο, καρυδόψωμο, ένα ψωμί μπορεί να έχει γέμιση από ζαμπόν, τυρί, καρότο, μανιτάρια κ.α. Κάθε συνταγή, ανάλογα με τη γέμιση διαφέρει στα υλικά αλλά και στον τρόπο και την ώρα ψησίματος.

Χριστόψωμο: Είναι ένα ειδικό είδος ψωμιού, αφού φτιάχνεται κυρίως τα Χριστούγεννα. Πέρα από μαγιά, αλεύρι, έχει γιαούρτι, καρύδια, μπαχαρικά, μέλι, αλάτι.

Ψωμί με μπίρα: Μια ακόμα κατηγορία ψωμιού, με έντονη τη γεύση της μπύρας η οποία ζυμώνεται με τα υπόλοιπα υλικά.

Ψωμί με γιαούρτι: Το γιαούρτι έχει πραγματικά άπειρες χρήσεις στην μαγειρική και την ζαχαροπλαστική. Δεν θα μπορούσε λοιπόν να λείπει και από μια συνταγή ψωμιού!

Ψωμάκια για πρωινό: πολλά ψωμάκια τρώγονται για πρωινό όπως για παράδειγμα τα ψωμάκια κανέλας. Είναι στρογγυλά, καμιά φορά είναι γλυκά και είναι ιδανικά να συνοδέψουν τον καφέ, το τσάι ή το γάλα του πρωινού αλλά και ως ενδιάμεσο γεύμα πριν το μεσημέρι.

Λαγάνα: αποκλειστικά πασχαλινό ψωμί. Φτιάχνεται για κατανάλωση την Καθαρά Δευτέρα και δεν έχει μέσα γάλα ή αυγά παρά μόνο αλεύρι, μαγιά, αλάτι, ζάχαρη, ελαιόλαδο, γλυκάνισο, σουσάμι και καμιά φορά κρασί. Έχει παραλληλόγραμμο σχήμα συνήθως.

Παναγιώτης Τσαγκαράκος

2014-12-13 11:49:27 UTC

Έθιμα

ΓΑΜΟΣ
Στην περιοχή της Αριδαίας
Στους Προμάχους την τελευταία Τετάρτη πριν το γάμο καλούσαν προφορικά τους συγγενείς του γαμπρού δύο αγόρια από το σόι του, ενώ δύο αγόρια από το σόι της νύφης καλούσαν τους δικούς της συγγενείς. Ακόμα και σήμερα το κάλεσμα γίνεται και προφορικά την ίδια μέρα. Τα αγόρια καλούσαν τους συγγενείς το βράδυ και έδιναν σε κάθε οικογένεια ένα κουλούρι σπιτικό, που οι νοικοκυρές είχαν φτιάξει ειδικά για την περίπτωση.
Στη Σωσάνδρα ο γαμπρός καλούσε τους συγγενείς του τη Δευτέρα και δεν έπρεπε έπειτα να δει τη νύφη μέχρι την Κυριακή, γιατί θεωρούνταν γρουσουζιά. Σε περίπτωση όμως που ο γαμπρός την έβλεπε, το σόι της νύφης του έριχνε αλεύρι ή τον μαύριζε, συνήθως με κάρβουνο. Το κάλεσμα των συγγενών της νύφης γινόταν και στη Σωσάνδρα την Τετάρτη. Στη συνέχεια ο πατέρας ή η μητέρα του γαμπρού καλούσε με ένα σπιτικό κουλούρι και με κρασί τον κουμπάρο, που συνήθως ήταν ο νονός του γαμπρού. Έπειτα καλούσε τη νύφη – πάλι με σπιτικό κουλούρι – και της χάριζε κάποιο συμβολικό δώρο. Σήμερα συνηθίζεται να της χαρίζουν και μια ανθοδέσμη με λουλούδια. Τον κουμπάρο τον καλούν και σήμερα με κουλούρι και του προσφέρουν τούρτα.
Με σπιτικό κουλούρι καλούσε την Πέμπτη τον παπά ο πατέρας ή η μητέρα του γαμπρού, ενώ σήμερα με κάποιο ψωμί που ψήνεται ειδικά για το σκοπό αυτό. Την ίδια μέρα οι συμπέθεροι ψώνιζαν από την Αριδαία τα αναγκαία για το γάμο.
Το απόγευμα – και στα δύο χωριά – πήγαινε κάθε συγγενής της νύφης στο σπίτι της με ένα ταψί σιτάρι, καλαμπόκι ή κριθάρι.
Έπειτα πήγαιναν σε κάποιο δωμάτιο και έριχνε ο καθένας το περιεχόμενο του ταψιού σε κάποιοκιλίμι και οι συγγενείς χόρευαν γύρω από το σωρό που σχηματίζονταν. Στο κιλίμι έριχναν καραμέλες, τις οποίες άρπαζαν χαρούμενα τα παιδιά. Κάτι ανάλογο γινόταν και στο σπίτι του γαμπρού. Έπειτα, οι φίλοι του γαμπρού έβαζαν σε τσουβάλια τα προϊόντα που συγκεντρώνονταν και τα φόρτωναν σε γαϊδούρια. Έπαιρναν μαζί τους φαγητό – συνήθως φασολάδα – και πήγαιναν στο μύλο να αλέσουν το σιτάρι ή το καλαμπόκι και γλεντούσαν. Επίσης, την Παρασκευή ή το Σάββατο οι γυναίκες και στο σπίτι του γαμπρού και στο σπίτι της νύφης ζύμωναν ψωμιά για το γάμο, ενώ οι συγγενείς και οι φίλοι άρχιζαν να πηγαίνουν τα δώρα του γάμου στους μελλόνυμφους, που ήταν συνήθως μπακιρένια. Στα δώρα έβαζαν σιτάρι ή ρύζι και ένα λουλούδι «για το καλό».
Το μεσημέρι της Παρασκευής συγκεντρώνονταν κάποιες κοπέλες στο σπίτι της νύφης και του γαμπρού, καθάριζαν το σιτάρι και με ειδικές πέτρες, τις αλευρόπετρες, παρασκεύαζαν πλιγούρι, το οποίο έβραζαν την Κυριακή το πρωί και το έτρωγαν στο τραπέζι που γίνονταν πριν τη στέψη. Στη Σωσάνδρα κάποιοι το πρόσφεραν στο γλέντι του Σαββατόβραδου.
Όταν την Κυριακή η νύφη έβγαινε στην αυλή ή στο μπαλκόνι και παρουσιάζονταν στον κόσμο, έκανε τρεις μετάνοιες, τρεις φορές το σταυρό της και πάλι άλλες τρεις μετάνοιες. Ήταν ένας τρόπος παράκλησης προς το Θεό να χαρίσει στους μελλόνυμφους αγάπη και τύχη.
Κάποιος συγγενής ή φίλος του γαμπρού έφερνε στη νύφη ένα ψωμί κι αυτή το ακουμπούσε στο κεφάλι της, όπου φορούσε ένα άσπρο μαντήλι και στη συνέχεια το έκοβε με τα χέρια της στα δύο. Το έθιμο αυτό συνεχίζεται και στις μέρες μας και είναι συμβολικό. Η αριστερή μεριά του ψωμιού συμβολίζει το πατρικό σπίτι της νύφης και η δεξιά το σπιτικό των πεθερικών της. Αν λοιπόν το μεγαλύτερο κομμάτι του ψωμιού ήταν αυτό που συμβόλιζε το πατρικό της σπίτι, η τύχη θα έμενε σ' αυτό. Στην αντίθετη περίπτωση, η τύχη θα ακολουθούσε το ζευγάρι στην νέα τους ζωή. Ακολουθούσαν τρεις χοροί με τη νύφη.
Οι συγγενείς του γαμπρού τοποθετούσαν στις μασχάλες της νύφης ένα πρόσφορο, το οποίο έβγαζαν όταν τελείωνε το μυστήριο και το έτρωγε το αντρόγυνο με τους καλεσμένους στο τραπέζι στο σπίτι του γαμπρού.
Τα παλαιότερα χρόνια ο γαμπρός και η νύφη πήγαιναν στην εκκλησία με άλογο ο καθένας χωριστά. Ο παπάς πήγαινε τους μελλόνυμφους στο μέρος που θα γίνονταν η στέψη. Ο ιερέας έδινε στον κουμπάρο και στο ζευγάρι, πριν πιουν κρασί, να φάνε τρία κομμάτια από μια λειτουργία. Μετά την στέψη περνούσαν οι συγγενείς και οι φίλοι του και τους εύχονταν να ζήσουν «ριζωμένοι».
Στα Στεφανινά Θεσσαλονίκης
Τα έθιμα του γάμου ξεκινούν από την Τετάρτη με τα «Προζύμια» φτιάχνοντας προζύμη στο σπίτι του γαμπρού για την παρασκευή ψωμιού για το γάμο. Μετά ακολουθεί το αλεύρωμα, κι ο καθένας προσπαθεί να αλείψει με ζυμάρι και αλεύρι τον άλλο.
Την άλλη μέρα μαζεύονται τα παλικάρια του χωριού, φίλοι του γαμπρού και της νύφης και πηγαίνουν με τα ζώα στο δάσος, για να φέρουν ξύλα για το ψήσιμο του ψωμιού και των φαγητών του γάμου.

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ
Χριστόψωμα
Ιδιαίτερη φροντίδα για κάθε νοικοκυρά τα Χριστούγεννα αποτελεί η παρασκευή του χριστόψωμου. Τη μορφή, το σχήμα και το στολισμό του ψωμιού αυτού προς τιμήν του Χριστού κανονίζουν οι τοπικές συνήθειες. Στα περισσότερα μέρη, στη μέση της επιφάνειάς του σχηματίζουν με ζυμάρι το σημείο του σταυρού και στις άκρες του τοποθετούν αμύγδαλα και καρύδια, που αποτελούν σύμβολα πλούσιας παραγωγής. Η διακόσμησή του καθορίζεται ακόμη και από το επάγγελμα του νοικοκύρη. Έτσι, αν αυτός είναι γεωργός ή τσοπάνης, στο χριστόψωμο σχηματίζουν βόδια και αλέτρι ή πρόβατα και κατσίκια. Σε μερικά μέρη μέσα στο ζυμάρι βάζουν και ένα νόμισμα ή κάποιο άλλο σημάδι, για να φανεί, κατά το μοίρασμα, ο τυχερός του σπιτιού.
Από τα πιο εντυπωσιακά ήταν το σαρακατσάνικο χριστόψωμο, με ολόκληρες παραστάσεις πάνω του από την ποιμενική ζωή. Οι Σαρακατσάνοι θεωρούν τα Χριστούγεννα ως καθαρά ποιμενική εορτή και είναι περήφανοι, γιατί ο Χριστός γεννήθηκε ανάμεσα σε τσοπάνηδες και πρόβατα.
Ο πατέρας ή κάποιος γεροντότερος από την οικογένεια σταυρώνει το χριστόψωμο και το κόβει, μοιράζοντάς το στους σπιτικούς, με τις καθιερωμένες ευχές. Σε ορισμένα μέρη, στην Αιτωλία, π.χ. περίμεναν, πριν το κόψουν, να περάσει πρώτα ο παπάς να το ευλογήσει. Έπαιρνε έτσι το χριστόψωμο θέση ιερής αρτοκλασίας. Τελειώνοντας την ευχή που έλεγε, ο παπάς έπαιρνε το χριστόψωμο και, κρατώντας το με τα δύο του χέρια, το τσάκιζε πάνω στο κεφάλι του. Αν το κομμάτι που κρατούσε με το δεξί χέρι ήταν το μεγαλύτερο, σήμαινε ότι ο πολύς χειμώνας πέρασε και θα γλυτώσουν πρόβατα και κατσίκια από το κρύο. Αντίθετα, αν το μεγαλύτερο κομμάτι βρισκόταν προς τα αριστερά, οι οιωνοί για τα ζώα και τα γεννήματα δεν ήταν και πολύ αίσιοι.
Παρόμοιες μαντικές συνήθειες επιχωρίαζαν και αλλού. Στα Επτάνησα, π.χ. το βράδυ της παραμονής έπαιρναν το χριστόψωμο και πήγαιναν κοντά στη φωτιά. Ο νοικοκύρης έριχνε λάδι ή κρασί στη φλόγα. Αν μεγάλωνε, αυτό ήταν καλός οιωνός για το σπίτι, αν έσβηνε, κακός.
Εκτός από τα καθαυτό χριστόψωμα συνηθίζονται και άλλου είδους ψωμιά για τα Χριστούγεννα. Στη Δυτική Μακεδονία, π.χ. ζυμώνουν μικρά ψωμάκια για τα παιδιά που λένε τα κάλαντα, καθώς και ειδικές κουλούρες για τα βόδια και τα άλλα ζώα του σπιτιού τους.
Στον Έβρο
Έκαναν Χριστόψωμα από καθάριο σιτάρι, τα κεντούσαν με μασούρια, τα στόλιζαν με ζυγούς και θημωνιές, ζύμωναν κουλούρες χριστουγεννιάτικες με σταυρούς και μύγδαλα. Σε κάποια χωριά, την παραμονή των Χριστουγέννων, ζύμωναν την κουλούρα ανοιχτή από τη μια πλευρά, για να περάσει ο Χριστός και τη στόλιζαν με εφτά σταυρούς. Ενώ τα Φώτα ήταν κλειστή «για να κλείνουν τα στόματα του κόσμου». Ετοίμαζαν κουλίκια – κλουρίτσες – για τους καλαντιστές και τους έδιναν καρύδια, μύγδαλα, καλαμπόκια, καρπούς της φύσης που οι παιδικοί αγερμοί θα έκαναν το όνειρο της καλής σοδιάς πραγματικότητα. Το χαρακτηριστικό όμως παρασκεύασμα των ημερών στη Θράκη είναι η Πρωτοχρονιάτικη πίτα και όχι το τσουρέκι. Ετοίμαζαν στριφτή τυρόπιτα και έβαζαν σημάδια για την τύχη. Κέρμα - σίδερο - για τη γεροσύνη, άχυρο για τα γελάδια, κάρβουνο για τα βουβάλια, χάντρα για τ’ άλογα, σκουπόχορτο για τα μελίσσια.

ΚΑΘΑΡΑ ΔΕΥΤΕΡΑ
Η Καθαρά Δευτέρα είναι το τέλος των Απόκρεω και η πρώτη μέρα της Σαρακοστής. Ονομάζεται έτσι, γιατί οι χριστιανοί «καθαρίζονται ψυχικά», μια και σταματάνε κάθε κρεάτινο φαγητό και αρχίζουν τη νηστεία που διαρκεί σαράντα μέρες, όσες και οι μέρες νηστείας του Χριστού στην έρημο. Η καθιέρωση της λαγάνας, που θυμίζει τα «άζυμα» της Παλαιάς Διαθήκης, επιτείνει την έννοια της νηστείας εκείνης της ημέρας.
Κάθε τόπος πέρα των κοινών εθίμων, έχει και τα δικά του ξεχωριστά έθιμα. Τα κοινά έθιμα είναι το άζυμο ψωμί δηλαδή η λαγάνα, και τα λογιών νηστίσιμα φαγώσιμα (μαρουλάκια, κρεμμύδια και σκόρδα, ταραμάς, ελιές, φασολάδες λευκές κ.ά.).
Στην περιοχή της Αμαλιάδας οι νοικοκυρές ζύμωναν ψωμί «λιζό», την μπουγάτσα.
Οι Αγραπιδοχωρήτες που εγκαταστάθηκαν στην Ηλεία φτιάχναν και τα αλμυροκούλουρα. Οι κοπέλες, αν με το μακαρόνι της Τυρινής δεν έβλεπαν στον ύπνο τους ποιον θα πάρουν για άνδρα, τότε την Καθαρά Δευτέρα έτρωγαν αλμυροκούλουρα, και δεν έπιναν καθόλου νερό, για να πάει ο μέλλον σύζυγός τους στο όνειρό τους, να τους δώσει νερό να ξεδιψάσουν. Έλεγαν: «Τρώνε την αλμυροκουλούρα, για να δούνε ποιόν θα πάρουνε». Το έθιμο αυτό υπάρχει σε πολλές περιοχές.
Αλλού την παραμονή της Καθαράς Δευτέρας οι γυναίκες έβγαζαν βορβούς. Πρόσεχαν ο πρώτος να είναι ο μεγαλύτερος, που τον τοποθετούσαν με τα φύλλα του το πρωί της Καθαράς Δευτέρας στην πόρτα του σπιτιού. Το βράδυ τον έβγαζαν στη μαλάθα του ψωμιού μέχρι το Πάσχα, για να είναι φτούρια το ψωμί του σπιτιού.

ΠΑΣΧΑ
Η Κυρά Σαρακοστή
Έθιμο που συναντάται όχι μόνο στην Αρκαδία αλλά και σε όλη την Ελλάδα. Η γιαγιά ζωγράφιζε σε χαρτί την Κυρά Σαρακοστή που είχε τα βλέφαρά της χαμηλωμένα, το στόμα της υπομονετικά κλειστό και τα χέρια της άνετα σταυρωμένα σε στάση προσευχής. Τα πόδια της ήταν επτά που αντιστοιχούσαν σε κάθε μια από τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Η γιαγιά κρεμούσε αυτή την ζωγραφιά της κάτω από το εικονοστάσι της. Κάθε Σάββατο ένα, ένα τα εγγόνια διαδοχικά έκοβαν από ένα πόδι, ωσότου έμενε το τελευταίο πόδι της Μεγάλης Εβδομάδας. Εκείνο, αφού το τύλιγε σε μικρό μπαλάκι, το έβαζε μέσα στο Ψωμί της Ανάστασης και όταν ο πατέρας έκοβε και μοίραζε τις φέτες σε όλα τα παρευρισκόμενα μέλη του Πασχαλινού τραπεζιού ο πιο χαρούμενος ήταν εκείνος που έβρισκε στη φέτα του ψωμιού του το τελευταίο πόδι της Κυράς Σαρακοστής.
Το έθιμο της Κυράς Σαρακοστής μερικοί το έχουν κρατήσει μέχρι σήμερα και το χαίρονται πολύ, καθώς εναρμονίζεται με την ατμόσφαιρα των ημερών.
Το Σάββατο του Λαζάρου
Για την Ορθοδοξία, η μέρα που ο αγαπημένος φίλος του Ιησού, ο Λάζαρος αναστήθηκε, προαναγγέλλοντας την μεγάλη Ανάσταση του Kυρίου του, είναι πολύ σημαντική. Την παραμονή του Λαζάρου, φτιάχνουν ειδικά άγλυκα ανθρωπόμορφα ψωμιά (λαζαράκια – λαζόνια), και τα μοιράζουν σε γείτονες και συγγενείς ή στα παιδιά που λένε τα πένθιμα κάλαντα του Λαζάρου. Στα Δωδεκάνησα τα ψωμιά αυτά γίνονται γεμιστά με ένα μίγμα από αλεσμένες σταφίδες και αμύγδαλα.
Το προζύμι της Μεγάλης Πέμπτης
Σε πολλά μέρη της Κρήτης, ιδιαίτερα στις περιοχές Ηρακλείου και Λασιθίου, ετοιμάζουν οι νοικοκυρές το προζύμι της Μεγάλης Πέμπτης, για να ζυμώνουν μ’ αυτό όλο το χρόνο. Βάζουν λοιπόν σ’ ένα ποτηράκι νερό μαζί με λίγο αλεύρι. Και το πρωινό της Μεγάλης Πέμπτης την ώρα που ο παπάς λέει το ευαγγέλιο, ταράζουν το μείγμα και λένε: «Άζυμο νεραλευράκι να γενείς προζυμαράκι».
Κι έτσι φουσκώνει και γίνεται προζύμι. Παίρνουν από αυτό ένα ελάχιστο κομματάκι και «ανεπήζουν» από βραδύς προζύμι που μέχρι το πρωί φουσκώνει και γίνεται το ζυμωτό. Είναι όμως καλό να φυλάξουν ένα κομμάτι ζυμάρι από το ζυμωτό που κάνουν στα σπίτια τη Μεγάλη Πέμπτη. Τον επόμενο χρόνο με το ίδιο ζυμάρι «ανεπήζουν» αποβραδίς το μεγάλο προζύμι και μετά ζυμώνουν. Έτσι συνεχίζεται αλυσιδωτά η καλή επίδραση του ψωμιού – του βασικού αυτού είδους διατροφής τα παλιά χρόνια – στη ζωή των ανθρώπων μας, στην ανάπτυξη και συντήρησή τους.
Σε μερικές περιοχές ζυμώνουν τη Μ. Πέμπτη το προζύμι με αγίασμα όπως π.χ. σε χωριά της επαρχίας Πεδιάδος, παίρνουν νερό από τον «Αϊ Γιώργη το Σφακιώτη» στη θέση Ατσιπαρά ζυμώνουν μ’ αυτό χωρίς προζύμι «ναμιντάρικα και φωνήσιμα ψωμιά ωσάν τσ’ άρτους» κατά τη μαρτυρία.
Κρατήθηκε τέτοιο προζύμι ζυμωμένο με αγίασμα τρία χρόνια συνεχώς, αλατισμένο και φυλαγμένο μέσα σε αλεύρι.
Στη Στενή Πάφου (Κύπρος) (1925)
Τη Μεγάλη Βδομάδα Οι άνδρες θα πάρουν στον αλευρόμυλο – νερόμυλο – το «άλεσμα» (καθαρισμένο σιτάρι, πλυμένο και ξηραμένο στον ήλιο) για να το αλέσουν και να φέρουν πίσω το αλεύρι μέσα στο σακί, με το γαϊδούρι.
Το Μεγάλο Σάββατο οι φούρνοι έχουν την τιμητική τους, αφού εκεί θα ψήσουν τα «σισαμένα» (ψωμιά με σησάμι απέξω) τις «φλαούνες» (μείγμα ζυμωμένου αλεσμένου τυριού με αυγά και σταφίδες μέσα σε φύλλο ζύμης, τριγωνικού σχήματος) και τις «εμπασκιές» (φλαούνες μέσα στις οποίες τοποθετούνται κομμάτια κρέατος).
Αξίζει να σημειωθεί ότι το μείγμα που αναφέραμε πιο πάνω έχει ετοιμαστεί την Παρασκευή για να «μπει» (να φουσκώσει). Σε λίγο όλοι οι φούρνοι θα αρχίσουν να καπνίζουν, ενώ οι νοικοκυρές κοιτάζουν προσεκτικά ούτως ώστε να είναι σίγουρες ότι έχει «πυρώσει» (βρίσκεται στη κατάλληλη θερμοκρασία) για να ψήσει κανονικά τα ψωμιά. Στο «φούρνισμα» (τοποθέτηση του ζυμωμένου ψωμιού στο φούρνο) βοηθούν όλοι, γιατί πρέπει να γίνει γρήγορα για να μην χαθεί η θερμοκρασία του φούρνου.
Η μέρα τελειώνει και όλοι μπαίνουν στα σπίτια τους για λίγη ξεκούραση, αφού η σημερινή μέρα ήταν ειδικά για τις νοικοκυρές, εξαντλητική. Οι άνδρες ρωτούν τις γυναίκες αν έχουν «πετύχει» τα ψωμιά ενώ εκείνες απαντούν συνήθως καταφατικά.
Την Κυριακή του Πάσχα μετά το τραπέζι παίζεται το παιχνίδι «Ο Μυλωνάς». Ένας άντρας κάθεται σταυροπόδι, έχοντας μπροστά του δυο πέτρες, την μια πάνω στην άλλη, τρίβοντάς τες όπως γυρίζουν οι μυλόπετρες στον αλευρόμυλο. Δίπλα του ένα μακρύ και χοντρό καλάμι χρησιμεύει για να διώχνει τις όρνιθες, που έρχονται να του φαν το σιτάρι, που δήθεν αλέθει. Οι νέοι έρχονται κοντά στο αυτί του, αφού ο μυλωνάς είναι δήθεν κουφός και τον ρωτούν δυνατά αν «Έσιη αλέσματα ο μύλος». Αυτός απαντά «Έσιη τζιε Χέλη», (έχει και θέλει). Άλλος ρωτά αν έχουν καιρό να τους αλέσει το σιτάρι, ο δε Μυλωνάς ρωτά: «Τα άλογα σου είναι αρσενικά ή θηλυκά;».
Μερικοί άνδρες προσπαθούν να παίξουν τον ρόλο των ορνίθων που προσπαθούν να φαν το σιτάρι, ερχόμενοι προς το μέρος του «Μυλωνά», αλλά αυτός αρπάζει ξαφνικά το καλάμι και το γυρίζει με δύναμη κτυπώντας όσα πόδια βρει μπροστά του. Άλλοι πηδούν να γλιτώσουν το κτύπημα που είναι πάντα δυνατό, αλλά μερικοί δέχονται το κτύπημα από τον «Μυλωνά».
Το παιχνίδι προκαλεί πολύ γέλιο και σταματά ύστερα από αρκετά «θύματα».

ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ
Ποντιακό έθιμο
Τη νύχτα πριν από την Πρωτομαγιά οι νοικοκυρές παρασκεύαζαν είδος ψωμιού που ονομαζόταν «ευχασμενο κολοκυθ’» . Ως βασικά υλικά χρησιμοποιούσαν αλεύρι και αλάτι που εισαιν ευλογηθεί την Μ. Πεμπτη στην εκκλησία. Νωρις το πρωί της Πρωτομαγιάς, τα μέλη της οικογένειας έτρωγαν από αυτό το ψωμί, πριν ακουστούν κελάηδημα πουλιού και ιδίως κούκου.

Δοξασίες
· Όταν πρόκειται να αρχίσει το ζύμωμα του ψωμιού, πρώτα σταυρώνεται το ζυμάρι.
· Η κομμένη όψη του ψωμιού βλέπει πάντα προς το κέντρο του τραπεζιού.
· Αν πέσει κάτω κομμάτι ψωμιού, το φιλούν και το βάζουν πάλι στο τραπέζι.
· Επειδή η νύχτα θεωρείται η ώρα των κακών πνευμάτων, το τραπεζομάντιλο με τα ψίχουλα του βραδινού φαγητού τινάζεται πάντα την άλλη ημέρα.
· Τα ψίχουλα πετιούνται στον κήπο, για να τα φάνε τα πουλιά.
· Τα ξερά κομμάτια μουλιάζουν στο νερό και τα τρώνε οι κότες.
· Τίποτα δεν πρέπει να πεταχτεί από το ψωμί, γιατί σημαίνει ζωή για το σπίτι.

ΕΘΙΜΑ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ
Την Τετάρτη 15 Φεβρουαρίου ήρθε στην τάξη μας η κυρία Βασιλική Φωτιά, για να μας μιλήσει για τα έθιμα του χωριού που είχαν σχέση με το ψωμί. Μας είπε τα εξής:
Γάμος
Όταν έρχονταν στο σπίτι για να πάρουν τη νύφη, η μάνα έκλεγε και μοιρολογούσε, γιατί θα έφευγε η κόρη της. Υπήρχαν και γυναίκες που μοιρολογούσαν μαζί της. Ο κόσμος μαζευόταν εκεί και έκανε χάζι. Εκεί, ο αδερφός της (ή αν δεν είχε αδερφό κάποιος ξάδερφος) έσπαγε στο κεφάλι της νύφης μια πίτα που έμοιαζε με ψωμί και την μοίραζε στον κόσμο. Μέσα στην πίτα βάζανε αλεύρι, σταφίδες και λάδι και την κάνανε σαν ψωμί.
Κηδεία
Στην κηδεία, στα παλιά χρόνια, δίναμε «λαβάσα» ενώ τώρα δίνουνε μικρά ψωμάκια που τα παίρνουν από τους φούρνους. Τα «λαβάσα» τα φτιάχναμε με αλεύρι, νερό κι αλάτι, χωρίς να βάζουμε τίποτα άλλο, και τα ψήναμε στο φούρνο. Τα βάζαμε σε ένα πανέρι και τα πηγαίναμε στην εκκλησία και τα μοιράζαμε.
Πάσχα
Για το Σάββατο του Λάζάρου φτιάχναμε «κερκέλια» ή αλλιώς «Λαζαρίνες». Ζυμώναμε το ζυμάρι, το πλάθαμε πάνω στο τραπέζι και κάναμε μικρά κουλούρια (όποιος ήθελε έβαζε και σουσάμι) και τα ψήναμε στο φούρνο. Αυτά τα δίναμε στα παιδιά που ερχόντουσαν να ψάλουνε το «Βάγιο – βάγιο» το Σάββατο του Λαζάρου.
«Οι Αρτοπώλες»
Ηλιάδου Χριστίνα, Ιωαννίδου Ελένη,
Μουχτάρης Στέλιος, Χαραλαμπίδης Λευτέρης

Παναγιώτης Τσαγκαράκος

2014-12-13 11:51:05 UTC

Αριάδνη Τζανάκη

2014-12-15 13:02:12 UTC

Παρά την οικονομική κρίση, δυστυχώς, το ψωμί είναι ένα από τα είδη φαγητού που μόλις ξεραθεί, πολλοί το πετούν, γεγονός που θεωρείται μεγάλη σπατάλη. Χαρακτηριστικό είναι ότι στα 3 δισεκατομμύρια καρβέλια που αγοράζονται, περίπου τα 750 εκατομμύρια καταλήγουν στα σκουπίδια. Υπάρχει, όμως, ένας τρόπος να το σταματήσουμε αυτό.

Το ξεραμένο ψωμί, παρόλο που δεν είναι εύγευστο, δεν είναι και άχρηστο, αντίθετα με ότι πιστεύουμε. Ετσι, την επόμενη φορά που θα ξεραθεί μία φρατζόλα σπίτι σας, μην την πετάξετε, αφού μπορείτε να κάνετε πολλά πράγματα με αυτήν:

Ανανεώστε το
Βάζοντας την ξεραμένη φρατζόλα σε μία υγρή χάρτινη σακούλα και όλο μαζί στο φούρνο, θα την κάνει σαν καινούργια.

Χρησιμοποιήστε το σε συνταγές .
Γαλλικά τοστ, bruschetta, πουτίγκα ψωμιού, γαλλική κρεμμυδόσουπα, γέμιση, ρολό, panzanella και ένα σωρό άλλα γεύματα, φτιάχνονται από ξερό ψωμί.

Παγώστε το
Αντί να το αφήσετε να ξεραθεί, διατηρήστε το στο ψυγείο και ρυθμίστε την τοστιέρα στο «ξεπάγωμα», προκειμένου να το έχετε φρέσκο όταν το χρειαστείτε.

Φτιάξτε τρίμματα
Στεγνώστε τις φέτες, αλέστε τις και τοποθετήστε τις στο φούρνο. Σε λίγα μόλις λεπτά, θα έχετε τρίμματα για να αλείψετε τα σνίτσελ σας.

Φτιάξτε κρουτόν
Κόψτε το μπαγιάτικο φέτες ψωμί σε κύβους και ψήστε το στο φούρνο για να δημιουργήσετε κρουτόν που θα διαρκέσουν έως και τέσσερις εβδομάδες .

Πυκνώστε τη σούπα σας
Δώστε πιο πυκνή υφή στη σούπα με μια ξεραμένη φέτα ψωμί .

Κάντε βουτήματα
Καθώς το μπαγιάτικο ψωμί είναι πολύ πιο ανθεκτικό, μπορείτε να το χρησιμοποιήσετε για βουτήματα σε σως ή και τσάι

Κρατήστε τα λαχανικά φρέσκα
Οταν το μπαγιάτικο ψωμί τοποθετείται κοντά σε λαχανικά, απορροφά την υγρασία και τα κρατάει φρέσκα .

Ταίστε τα φυτά σας
Μοιραστείτε τα θρεπτικά συστατικά από το μπαγιάτικο ψωμί σας με τα φυτά, ρίχνοντας τρίμματα στη γλάστρα

Δωροδοκήστε το σκυλί σας
Κόψτε το μπαγιάτικο ψωμί σε μεζέδες σε σχήμα κόκαλου για το κατοικίδιο σας

Κωνσταντίνα Φυτιλή

2014-12-15 13:24:52 UTC

«Για να μη φάει ο γάτος το ψωμί, τρώει ο ποντικός τα ρούχα»

Καμιά φορά με την τσιγκουνιά μας παθαίνουμε μεγαλύτερες ζημιές από το κέρδος που εξοικονομούμε.

* * *

«Εμείς ψωμί δεν είχαμε, λουκούμια εγυρέψαμε»

Όταν δεν έχουμε τα βασικά, δεν πρέπει να ζητούμε τα δευτερεύοντα.

* * *

«Η βιάση ψήνει το ψωμί μα δεν το καλοψήνει»

Οι βιαστικές ενέργειες δεν έχουν καλά αποτελέσματα.

* * *

«Κάλλιο το σημερινό ψωμί παρά την αυριανή πίτα»

Τα σίγουρα έσοδα – έστω κι αν είναι λίγα – είναι προτιμότερα από τα πολλά αλλά μελλοντικά έσοδα, γιατί αυτά είναι αβέβαια.

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΨΩΜΙ:

Στην μυκηναϊκή εποχή, κάθε σπίτι έφτιαχνε μόνο του το ψωμί που κατανάλωνε και για το λόγο αυτό είχε το χειροκίνητο μύλο του, που μετέτρεπε την ζέα σε αλεύρι.

Η Κύπρος ήταν μία από τις αποθήκες του ελληνικού κόσμου. Κατά τα λεγόμενα του Πλίνιου, η ζέα της Κύπρου έδινε ένα περίφημο καστανόξανθο ψωμί.

Οι αρχαίοι Έλληνες συνήθιζαν να βάζουν θαλασσινό αλάτι στο ψωμί για νοστιμιά.
Το άσπρο ψωμί, σύμφωνα με τους ονειροκρίτες της αρχαίας Αιγύπτου, ήταν καλό σημάδι.
Στην αρχαία Αθήνα, και ειδικά στα συμπόσια, προσφέρονταν άφθονες ποσότητες κρέατος και οι καλεσμένοι έτρωγαν με τα χέρια και χρησιμοποιούσαν αντί για πετσέτα, κομμάτια ψωμί, τα οποία πετούσαν έπειτα στα σκυλιά τους, που τους ακολουθούσαν παντού.
Ο Δημόκριτος πέθανε σε βαθιά γεράματα. Στα πρόθυρα του θανάτου κι ενώ δεν είχε ελπίδα να ζήσει ούτε μια μέρα ακόμη, η αδελφή του λυπόταν γιατί ο θάνατος του αδελφού της θα την εμπόδιζε να πάρει μέρος αμέσως στη γιορτή των Θεσμοφορίων, προς τιμή της Δήμητρας. Τότε ο Δημόκριτος ζήτησε να του φέρει ζεστά ψωμιά και τ' ακούμπησε στα ρουθούνια του, για ν' αναπνέει το ζεστό αέρα. Έτσι κρατήθηκε στη ζωή, μέχρι να τελειώσει το τριήμερο της γιορτής. Γι' αυτό είπαν ότι ο σοφός Δημόκριτος φιλοξένησε το θάνατο στο σπίτι του τρεις μέρες και του πρόσφερε ζεστό ψωμί.

Ελευθερία Στρεβενιώτη

2014-12-15 15:28:40 UTC

Γεωργία Τασιοπούλου

2014-12-26 15:21:05 UTC

Της Παναγιάς η πιτούδα.

Όταν γεννιέται ένα παιδί την επόμενη μέρα η γιαγιά του σπιτιού φτιάχνει μια πίτα (ψωμί). Αυτή την πίτα μαζί με ένα κουπάκι ζάχαρη τη βάζει πάνω στο τραπέζι, έπειτα φωνάζει τον παπά να διαβάσει την ευχή στη λεχώνα και στο μωρό.
Μετά η πιο ηλικιωμένη κυρία παίρνει την πίτα και την σπάζει πάνω στο κεφαλή της λεχώνας λέγοντας διάφορες ευχές. Έπειτα την σπάζει σε μικρότερα κομμάτια βουτώντας τα στη ζάχαρη και τα μοιράζει σε όλους τους παρευρισκομένους η οποίοι δίνουν τις ευχές τους στο νεογέννητο και στη λεχώνα. Φεύγοντας από το σπίτι του νεογέννητου όλοι αφήνουν κλωστίτσες από τα ρούχα τους, ώστε σε περίπτωση που το ματιάσουν, η μάνα του μωρού να το καπνίσει καίγοντας τις κλωστίτσες.
Όταν ο παπάς διαβάζει την ευχή για την λεχώνα και το παιδί ευλογεί και μια κούπα νερό και ένα μάτσο βασιλικό. Η λεχώνα για σαράντα μέρες ραντίζει το δωμάτιο, το παιδί της, τον εαυτό της και όποιον μπαίνει βράδυ στο δωμάτιο με το παιδί . Όλα αυτά για να έχει το παιδί υγεία και την ευχή της παναγιάς.

Περπατόπιτα Όταν αρχίζει να περπατά το παιδί η μάνα κάνει περπατόπιτες … Μία ολόκληρη πηγαίνει στην νονά και επίσης από μία ολόκληρη πηγαίνει στις γιαγιάδες του παιδιού. Η νονά είναι υπΟχρεωμένη να πάρει τα πρώ - τα παπούτσια στο παιδί , ενώ η γιαγιά και ο παππούς δίνουν ένα δώρο στο παιδί όπως επίσης του δίνουν και κέρματα ,.με τα οποία του εύχονται “σιδερένια πουδαρούδια.
Τις υπόλοιπες πίτες που κάνει η μητέρα τις κόβει σε κομμάτια και τις μοιράζει σε συγγενείς και φίλους επάνω σε ένα δίσκο. Ο καθένας για να πάρει το κομμάτι του πρέπει να τρέξει , για να τρέχει και το παιδί και όλοι δίνουν του κέρματα και του εύχονται “σιδερένια ποδαρούδια. Στη συνέχεια βάζουν πάνω σε ένα τραπέζι διάφορα αντικείμενα που αντιπροσωπεύουν επαγγέλματα π.χ. χτένα= κομμώτρια, λεφτά= πλούσιος, λαχανικά= κηπουρός κ.α. κάνουν τρεις φορές το σταυρό στην πίτα και η μάνα κρατώντας το χέρι του παιδιού κρατάει το μαχαίρι και σταυρώνει τρεις φορές την πίτα. Μετά την κόβει σε κομματάκια και όλοι περιμένουν να δουν τι θα πάρει το παιδί στα χέρια του .Πιστεύουν ότι το αντικείμενο που θα πάρει από το τραπέζι θα είναι το επάγγελμα του. Αυτό το έθιμο διατηρείται και σήμερα σε πολλές οικογένειες.

Το έθιμο της κουλούρας Όταν οι νύφες φεύγουν από το σπίτι τους για την εκκλησία σπάνε ψηλά στο κεφάλι τους μία κουλούρα σε τέσσερα κομμάτια, αφού την έχουν χαράξει σε σχήμα σταυρού. Τα δύο κομμάτια με το δεξί χέρι τα πετάνε μπροστά και με το αριστερό τα άλλα δύο πίσω. Αυτό το κάνουν για να έχουν καλή τύχη. Το ίδιο κάνουν μετά την εκκλησία στο σπίτι της νύφης. Την κουλούρα την ζυμώνουν φίλες της νύφης των οποίων ζούνε και οι δύο γονείς.

Στα Στεφανινά Θεσσαλονίκης Τα έθιμα του γάμου ξεκινούν από την Τετάρτη με τα «Προζύμια» φτιάχνοντας προζύμι στο σπίτι του γαμπρού για την παρασκευή ψωμιού για το γάμο. Μετά ακολουθεί το αλεύρωμα, κι ο καθένας προσπαθεί να αλείψει με ζυμάρι και αλεύρι τον άλλο. Την άλλη μέρα μαζεύονται τα παλικάρια του χωριού, φίλοι του γαμπρού και της νύφης και πηγαίνουν με τα ζώα στο δάσος, για να φέρουν ξύλα για το ψήσιμο του ψωμιού και των φαγητών του γάμου.

Το ψωμί παρασκευάζεται βασικά από αλεύρι και νερό. Επιπλέον, το αλάτι και οι διογκωτικοί παράγοντες, όπως είναι η μαγιά και η μαγειρική σόδα είναι συνήθη συστατικά, αν και μπορεί να περιέχει και άλλα, όπως γάλα, αυγά, μπαχαρικά, φρούτα (π.χ. σταφίδες), ζάχαρη, ελιές, λαχανικά (π.χ. κρεμμύδι), ξηρούς καρπούς (π.χ.καρύδια) ή σπόρους (π.χ. σπόροι παπαρούνας). Συνήθως, το ψωμί φτιάχνεται από αλεύρι σίτου και νερό αναμειγμένο με μαγιά. Ο παραγόμενος πολτός λέγεται ζύμη ή προζύμι. Η ζύμη αφήνεται να φουσκώσει και τελικά ψήνεται στο φούρνο. Κατά την ζύμωση, μύκητες της μαγιάς προκαλούν διάσπαση του αμύλου σε μικρότερα μόρια, με αποτέλεσμα την παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα και το ψωμί φουσκώνει. Αυτό απαιτεί 1 έως 5 ώρες. Ο ιδεώδης χρόνος για να γίνει άριστο ένα ζυμωτό "χωριάτικο" ψωμί είναι 4 ώρες. Αν αφεθεί λιγότερο είναι άνοστο και δύσπεπτο, ενώ αν αφεθεί περισσότερο φουσκώνει πολύ και ξινίζει. Εξαιτίας της υψηλής περιεκτικότητας σε γλουτένη, το μαλακό σιτάρι είναι το πιο κοινό είδος δημητριακού που χρησιμοποιείται για την παρασκευή του.

Κωνσταντίνος Σκουλαρίκης

2015-01-05 18:25:29 UTC

Τα ψωμιά του γάμου

(έθιμα-παράδοση)
Τα ψωμιά του γάμου ήταν επτάζυγα ή προζυμένια με αλεύρι από σιτάρι. Ζυμώνονταν σε αχρησιμοποίητη σκάφη και έπρεπε να φτάνουν για όλους. Να μοιραστεί η χαρά, να γίνει γλεντά μεγάλο και ανοιχτό, για να κυλήσει κι η ζωή των νιόπαντρων μέσα στη χαρά και την ευτυχία. Διαφορετικά τα σχόλια της μικρής κοινωνίας δεν έλειπαν για το γάμο, όπως μαρτυρά η ρήση: "χωστά τον έκανε ο Κωνσταντής το γάμο για τ' ήταν τα ψωμιά μικρά κ' το χωριό μεγάλο". Τη σημασία του ψωμιού για την ευτυχία των νεόνυμφων μαρτυρά η ευχή των γυναικών που κοσκίνιζαν το αλεύρι: "Τρισεύγενη, στο γάμο σου, στα αρραβωνιάσματα σου, τα χιόνια αλεύρια να γεννούν και τα πουλιά γιοβάλια κι η θάλασσα γλυκό κρασί κι τα καράβια κούπες".

Βασιλεα Χατζηπανηγυρη

2015-01-19 16:10:47 UTC

-Ενα τρόφιμο που αγγίζει -ή τουλάχιστον άγγιζε- όλες σχεδόν τις πλευρές της καθημερινής ζωής ενός λαού, που, ως κύρια τροφή, σχεδόν καθόριζε την επιβίωση των ανθρώπων, πώς θα μπορούσε να μείνει έξω από τη λαϊκή σοφία και τις παροιμίες; Διαβάστε πιο κάτω μερικές μόνον από τις εκατοντάδες παροιμίες ή εκφράσεις που η λαϊκή σοφία έχει καθιερώσει για να περιγράψει καθημερινές καταστάσεις:

Βγάζει από κρύο φούρνο ζεστό ψωμί. (Όταν κάποιος είναι ικανός).
Για να ζυμώσεις το πρωί, αποβραδίς κοσκίνισε. (Όταν κάτι χρειάζεται προετοιμασία).
Φάγαμε μαζί ψωμί κι αλάτι. (Δείχνει δεσμούς δυνατής φιλίας).
Αυτό είναι ψωμοτύρι για μένα. (Εύκολη δουλειά).
Ψωμί μη λείψει σπίτι μας και φούρνος να μη καπνίσει. (Λαϊκή Ευχή).
Μα το ψωμί που τρώω. (Ο καθημερινός άνθρωπος το σέβεται και ορκίζεται σ' αυτό).
Της προκομμένης το ψωμί γρήγορα ανεβαίνει. (Υπόδειξη ικανότητας σε μια εργασία).
Δεν έχει ψωμί να φάει, (αν είναι κάποιος φτωχός).
Για ένα κομμάτι ψωμί (όταν ξεπουλά κανείς την περιουσία του).
Ψωμοζήτης (είναι κάποιος που ζητιανεύει).
Λίγα τα ψωμιά του, λίγα τα καρβέλια του (για κάποιον που βρίσκεται σε κίνδυνο θανάτου).
Φάγανε ψωμί και αλάτι (είναι η φράση που χαρακτηρίζει μία πολύχρονη και σταθερή φιλία).
Εγώ ειμί ο άρτος της ζωής (Από τη Βίβλο).
Αυτή η δουλειά έχει πολύ ψωμί (η δουλειά αυτή είναι σίγουρη ή αποφέρει μεγάλα κέρδη).
Βγάζω το ψωμί μου (κερδίζω τα απαραίτητα).
Δουλεύει για το ψωμί του (δουλεύει για τα απολύτως αναγκαία).
Εμείς ψωμί δεν έχουμε κι η γάτα πίτα σέρνει (Όταν κάποιοι δεν έχουν τα στοιχειώδη και άλλοι έχουν περισσευούμενα).
Η βιάση ψήνει το ψωμί, μα δεν το καλοψήνει (Όταν κάνεις κάτι με βιασύνη, πιθανόν να κάνεις λάθος).
Θα φάει πολλά ψωμιά ακόμη (θα γνωρίσει ή θα βιώσει πολλά).
Λίγα είναι τα ψωμιά του ή έφαγε τα ψωμιά του (δεν θα ζήσει για πολύ ακόμη).
Νηστεύει ο δούλος του Θεού, γιατί ψωμί δεν έχει (λέγεται ωε δικαιολογία σε περιπτώσεις αδυναμίας οικονομικής).
Όταν κοιμάται ο γιόκας μου ψωμί δε μας γυρεύει (αποφυγή δύσκολων καταστάσεων).
Το έδωσε για ένα κομμάτι ψωμί (πούλησε κάτι πολύ φτηνά, με μικρό αντάλλαγμα).
Ψωμί δεν έχουμε, ραπανάκια για την όρεξη (δεν έχουμε τα βασικά και ζητάμε τα μη απαραίτητα).
Ψωμί δεν είχαμε, τυρί μας ήρθε (για απρόσμενη βοήθεια).

Βασιλεια Χατζηπανηγυρη

2015-01-19 16:14:23 UTC

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ Το Ζύμωμα Οι παίκτες πλάθουν, αν υπάρχουν πραγματικά υλικά, ή απλώς κάνουν τις κινήσεις του πλασίματος, ενώ τραγουδούν: Ζυμώνω ωραίο, ωραίο ψωμί, βάζω προζύμι, αλεύρι,νερό πρέπει να δουλεύω, δεν μπορώ, θα το ψήσω στο φούρνο στη στιγμή, θα το φουρνίσω, σαν θα ανεβεί, θα το ξεφουρνίσω, σαν θα ψηθεί. Στο τέλος, κάνουν κύκλο και, προχωρώντας δεξιά-αριστερά, τραγουδούν πάλι τους παραπάνω στίχους. Ψωμάκια Λέγεται το παιχνίδι εκείνο κατά το οποίο πετούμε χαλίκια παράλληλα με την επιφάνεια του νερού, με τη φιλοδοξία να αναπηδήσουν όσες περισσότερες φορές γίνεται, διαγράφοντας τόξα. Λέγεται και αλλιώς: αναπεταρούδια,πίτες,κουταλήθρες,πεταλίδες,παξιμαδάκια.

Βασιλεια Χατζηπανηγυρη

2015-01-19 16:18:06 UTC

ΤΟ ΨΩΜΙ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ

Μουσική: Γιάννης Βασιλόπουλος

Στίχοι: Νίκος Πετρίδης

Τραγούδι: Στέλιος Καζαντζίδης

Το ψωμί της ξενιτιάς είναι πικρό,

το νερό της θολό και το στρώμα σκληρό.

τα λεφτά που αποχτάς, τα βλαστημας

υποφέρεις, πονάς, την πατρίδα ζητάς.

Κλέφτρα ξενιτιά, τα παλικάρια κλέβεις

μάγισσα κακιά, με τα λεφτά μαγεύεις

πάντα μ’ απονιά, χωρίζεις μάνες και παιδιά.

Κάνε, Παναγιά, η ξενιτιά να πάψει

κι άλλη μάνα πια για χωρισμό μην κλάψει

κι όλα τα παιδιά στο σπίτι τους να ‘ρθουν ξανά.

Το ψωμί της ξενιτιάς είναι ξερό

και με δάκρυ πικρό το ‘χω βρέξει κι εγώ.

Πιο καλά στο φτωχικό ψωμί κι ελιά

παρά χίλια καλά στη σκληρή ξενιτιά.

Βασιλεια χατζηπανηγυρη

2015-01-19 16:34:06 UTC

Ψωμί και Θρησκεία

Νικολεττα Χατζη-Τεγα

4gympetroupoli — 2015-02-03 16:44:06 UTC

Η ιστορία του ψωμιού ξεκινάει πριν από 30.000 χρόνια στην Ευρώπη. Το πρώτο ψωμί που φτιάχτηκε πιθανόν να ήταν μια εκδοχή πάστας σιτηρών, φτιαγμένης από καβουρδισμένους και αλεσμένους κόκκους δημητριακών και νερό, και μπορεί να προέκυψε τυχαία κατά το μαγείρεμα ή και σκόπιμα μετά από πειραματισμό με αλεύρι ολικής αλέσεως και νερό. Το πιο πιθανό είναι να ήταν άζυμο.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τα δημητριακά ήταν μια από τις πολλές πηγές τροφίμων, καθώς η δίαιτα των Ευρωπαίων βασιζόταν κυρίως σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης. Τα δημητριακά και το ψωμί έγιναν βασική τροφή στη Νεολιθική εποχή, περίπου 10.000 χρόνια πριν, όταν το σιτάρι και το κριθάρι ήταν ανάμεσα στα πρώτα φυτά που καλλιεργήθηκαν. Η καλλιέργειά τους εξαπλώθηκε από τη Νοτιοδυτική Ασία στην Ευρώπη, τη Βόρειο Αφρική και την Ινδική χερσόνησο και έδωσε τη δυνατότητα στους ανθρώπους να γίνουν αγρότες και όχι κυνηγοί και τροφοσυλλέκτες.

Η εμφάνιση του ψωμιού με προζύμι τοποθετείται κατά πάσα πιθανότητα πάλι σε προϊστορικούς χρόνους, όμως οι πρώτες μαρτυρίες εντοπίζονται στην αρχαία Αίγυπτο. Στην αρχαιότητα, η ιδέα ενός αυτοτελούς φούρνου που θα μπορούσε να προθερμανθεί, έχοντας μια πόρτα για πρόσβαση, φαίνεται να ήταν ελληνική. Στην αρχαία Ελλάδα το ψωμί ήταν κριθαρένιο. Ο Σόλων είχε δηλώσει πως το σταρένιο ψωμί θα μπορούσε να ψηθεί μόνο σε μέρες γιορτής. Τον 5ο αι. π.Χ. μπορούσε κανείς να αγοράσει ψωμί στην Αθήνα από αρτοποιείο, ενώ στη Ρώμη, οι Έλληνες αρτοποιοί έκαναν την εμφάνισή τους τον 2ο αι. π.Χ., όταν η Μικρά Ασία πέρασε στη Ρωμαϊκή κυριαρχία. Η σημασία του ψωμιού στη διατροφή αντανακλάται και από το όνομα του υπόλοιπου γεύματος: ὄψον , δηλαδή συνοδεία ψωμιού, όποια κι αν ήταν αυτή.

Στο Μεσαίωνα, στην Ευρώπη, το ψωμί αποτελούσε όχι μόνο βασική τροφή, αλλά και μέρους του σερβίτσιου. Πιο συγκεκριμένα, ένα κομάτι μπαγιάτικο ψωμί χρησιμοποιούταν σαν απορροφητικό πιάτο, που κατά την ολοκλήρωση του γεύματος μπορούσε να φαγωθεί, να δοθεί στους φτωχούς ή να ταϊστεί στα σκυλιά. Μόλις τον 15ο αι. άρχισε να αντικαθίσται από ξύλινες πιατέλες.

Για πολλές γενιές το άσπρο ψωμί προτιμούνταν από τους πλούσιους, ενώ οι φτωχοί έτρωγαν μαύρο (ολικής αλέσεως) ψωμί. Όμως, στις περισσότερες δυτικές κοινωνίες τα πράγματα αντιστράφηκαν στα τέλη του 20ου αι., με το ψωμί ολικής αλέσεως να προτιμάται, εξαιτίας της υψηλής διατροφικής του αξίας, σε αντίθεση με το άσπρο που συνδέθηκε με άγνοια για τη διατροφή.

Στη σύγχρονη εποχή, η βιομηχανοποίηση του ψησίματος του ψωμιού αποτέλεσε ένα καθοριστικό βήμα για τη δημιουργία του σύγχρονου κόσμου. Ο Otto Frederick Rohwedder θεωρείται ο πατέρας του ψωμιού σε φέτες (1912), ο οποίος κατάφερε το 1928 να εφεύρει μια μηχανή που τεμάχιζε και τύλιγε το ψωμί σε συσκευασία. Μια άλλη σημαντική αλλαγή συνέβη το 1961, με την ανάπτυξη της μεθόδου Chorleywood, που χρησιμοποιούσε την έντονη μηχανική επεξεργασία της ζύμης για να μειώσει δραματικά την περίοδο της ζύμωσης και τον χρόνο που απαιτείται για να παραχθεί μια φραντζόλα, σε βάρος όμως της γεύσης και της θρεπτικής αξίας. Αυτή η διαδικασία χρησιμοποιείται πλέον ευρέως σε μεγάλα εργοστάσια παγκοσμίως.

Σε πλήρη αντίθεση, τα παραδοσιακά αρτοποιεία είναι εξαιρετικά χρονοβόρα, καθώς η ζύμη αναμιγνύεται με την μαγιά και απαιτεί πολλούς κύκλους ζυμώματος και ανάπαυσης, προκειμένου να καταστεί έτοιμη για ψήσιμο και να παράγει την επιθυμητή γεύση και υφή.

Πιο πρόσφατα, και ειδικά σε μικρά αρτοποιεία, χημικά πρόσθετα χρησιμοποιούνται για να επιταχύνουν το χρόνο ανάμιξης και να μειώσουν τον χρόνο ζύμωσης με αποτέλεσμα μια παρτίδα ψωμιού να μπορεί να παρασκευαστεί και να ψηθεί σε λιγότερο από τρεις ώρες.

Παρατηρούμε λοιπόν, ότι στο πέρασμα των αιώνων, το ψωμί πέρασε από διάφορες μορφές και χρήσεις. Η σημασία του, μικρή στην αρχή ουσιαστική αργότερα, έπαιξε το δικό της ρόλο στη διαμόρφωση όχι μόνο των διατροφικών συνηθειών του ανθρώπου, αλλά και της κοινωνικής και πολιτιστικής συνοχής σε όλα τα μέρη του κόσμου.

Μαρία Χατζή -Τέγα

4gympetroupoli — 2015-02-09 15:40:03 UTC

Πάει ένα άλογο στον φούρνο της γειτονιάς για να αγοράσει ψωμί. Ο φούρναρης το βλέπει έκπληκτος και αφού το δίνει το ψωμί και τα ρέστα του λέει. - Με συγχωρείς που σε κοιτάω έτσι αλλά πρώτη φόρα βλέπω άλογο να αγοράζει ψωμί. - Μην ανησυχείς το έχω συνηθίσει πια. Μήπως σου βρίσκεται καμιά τσαντούλα γιατί είμαι με το μηχανάκι..?

Μαρία Χατζή - Τέγα

4gympetroupoli — 2015-02-09 15:43:58 UTC

- Για ποιο λόγο κατηγορούμενε, έσπασες με μια πέτρα το κεφάλι της γυναίκας σου, που σου έδωσε για ελεημοσύνη, ένα κομμάτι ψωμί;
- Δεν ήταν πέτρα, κύριε πρόεδρε ήταν το ψωμί που μου είχε δώσει!

Νικολέττα Χατζή-Τέγα

4gympetroupoli — 2015-02-09 16:20:31 UTC

Κάποιο πρωί ένας τύπος πάει σε έναν φούρνο και ρωτάει.
-Παρακαλώ έχετε 500 κιλά ψωμί;
Όχι λέει ο φούρναρης.
Την άλλη μέρα πάλι το ίδιο.
-Μήπως σήμερα έχετε 500 κιλά ψωμί;
Όχι κύριε λέει ο φούρναρης, γιατί ξέρετε είμαστε μικρός φούρνος και βγάζουμε ψωμί για τις ανάγκες της γειτονιάς. Προβληματίστηκε όμως ο φούρναρης και μη θέλοντας να χάσει αυτόν τον πελάτη, ενεργοποιεί όλη την οικογένεια και κάτι φίλους και ξενυχτώντας όλο το βράδυ έβγαλαν εκτός απο την ημερήσια παραγωγή και 500 κιλά επιπλέον.
Την άλλη μέρα το πρωί εμφανίζεται πάλι ο τύπος και ρωτάει.
-Είμαι σίγουρος ότι σήμερα έχετε 500 κιλά ψωμί.
Βεβαίως κύριε του απαντά ο φούρναρης χαρούμενος.
-Αντε ρε φίλε να δούμε πως θα το πουλήσεις τώρα!!! Του λέει ο τύπος και φεύγει.