* Lưu ý: muốn có lời dẫn hợp lý thì nhất thiết phải xuất phát từ cách hiểu của mình về nhận định.

* Chú ý mối liên quan giữa các vế, tránh tách rời, xem xét các vế hoàn toàn biệt lập.

* Lưu ý: Lần lượt thực hiện như trên với TẤT CẢ các luận điểm.

* Cách tìm ý phản biện:
+ Có thể nhìn trên cách diễn đạt nhận định.
+ Có thể nhìn từ cơ sở lí luận
+ Hoặc có thể nhìn từ thực tiễn đời sống văn học 

- Tại sao cuộc đời của một cá nhân lại phù phiếm, chật hẹp?

Con người là một sinh thể bị giới hạn bởi không gian và thời gian. Nếu như ta cho rằng tâm hồn được đo bằng những trải nghiệm thì tâm hồn ấy luôn bị ràng buộc trong không gian và thời gian cố định.

- Vậy ta sẽ bồi đắp tâm hồn phù phiếm và chật hẹp đó bằng cách nào?

+ Chật hẹp: Văn chương sẽ gây cho ta tình cảm ta chưa có => làm rộng rãi tâm hồn ta.

+ Phù phiếm: Văn chương luyện cho ta tình cảm ta sẵn có => giúp cho tâm hồn thâm trầm hơn, làm cho những tình cảm tự nhiên trở nên tinh tế và sâu xa hơn đến ngàn lần.

=> Câu nhận định đề cập đến: chức năng cải biến, hoán đổi tâm hồn con người. Văn chương làm cho tâm hồn nhân loại trở nên tinh tế, sâu sắc hơn đồng thời phong phú, nhiều hương vị và màu sắc hơn đến không ngờ.

2. Chỉ ra cơ sở lí luận của nhận định

2.1. Văn chương gây cho ta những tình cảm ta chưa có

- Thế giới cuộc sống của con người trong tác phẩm quả thật rất rộng lớn, bao gồm nhiều cảnh ngộ, nhiều cuộc đời, nhiều số phận,… Khi đọc tác phẩm văn học, ta sẽ được biết, được sống nhiều thân phận với những không gian và thời gian tưởng chừng như không thể trong đời sống thực tế hằng ngày. 

- Văn học không chỉ phản ánh hiện thực như nó vốn có, văn học còn phản ánh hiện thực như nó vốn phải là và nên là. Và vì vậy, văn học giúp chúng ta sống trọn vẹn trong những mơ ước, khát vọng vốn chưa tồn tại hay hiện hữu. 

2.2. Văn học luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có

- Ngay cả trong những tác phẩm vĩ đại, người đọc vẫn có thể bắt gặp những cảnh ngộ mà họ vốn đã trông thấy mỗi ngày. Trong cuộc sống bình thường, chúng ta đi qua những trải nghiệm đó, song ta không hề cảm được ý nghĩa, hương vị, giá trị của những trải nghiệm ấy bao giờ. Hay nói cách khác, nó chưa sống trong chúng ta như là những cảm xúc nội tâm sâu kín. Tuy nhiên, khi ta đọc tác phẩm văn học, ta có cơ hội đối diện với những cảm xúc ấy, trải nghiệm ấy thêm một lần nữa nhưng kĩ lưỡng hơn, thấm thía hơn. Cứ như vậy, những tình cảm tự nhiên sẽ được cảm nhận một cách sâu xa và sâu sắc. 

- Chốt  2 ý: Văn học vừa hướng chúng ta đến thế giới bên ngoài với rất nhiều chiều kích mà nhờ đó tâm hồn ta rộng rãi hơn nhưng mặt khác, văn học cũng đi sâu vào thế giới nội tâm bên trong, giúp ta hiểu thêm về chính mình. Tâm hồn ta sẽ thâm trầm, sâu sắc hơn.

3. Chứng minh

- Văn chương gây cho ta những tình cảm ta chưa có, từ đó làm tâm hồn ta rộng rãi hơn:
+ Khi ngâm nga câu thơ Truyện Kiều , ta sẽ được sống cuộc đời “dọc ngang nào biết trên đầu có ai” của Từ Hải, được trải nghiệm kiếp truân chuyên, bất hạnh của nàng Kiều,…

+ Khi ngẫm về tác phẩm Người trong bao của Sê-khốp, ta sẽ một lần được phiêu lưu trong trường thời gian, quay về thời điểm nước Nga trong không khí ngột ngạt, chật chội, sống thử đời sợ hãi và lo âu của anh chàng Bê-li-cốp nhút nhát, khác thường đến mức dị thường.

+ Khi đọc Chữ người tử tù, ta hiểu được cuộc sống tăm tối trong xã hội cũ đồng thời cũng thấm thía mơ ước của con người về một hiện thực nên có khi cái đẹp có thể chiến thắng cái ác, cái đẹp làm sáng lên bóng tốt trong nhà ngục và soi rọi cuộc đời viên quản ngục.

- Văn học luyện cho ta những tình cảm ta sẵn có, từ đó làm tâm hồn ta thâm trầm hơn:
+ Ta thấm thía hơn giá trị cao cả của tình phụ tử khi đọc Lão Hạc,

+ Ta trân trọng hơn tình mẫu tử thiêng liêng vĩnh hằng khi đọc từng trang văn Trong lòng mẹ một cách nghẹn ngào

+ Ta yêu thêm hương vị quê hương mộc mạc, dân dã khi nhớ về Một thức quà của lúa non – Cốm,…

Khi phân tích các dẫn chứng, cần biết xoáy và lướt, cần có cả điểm và diện.

4. Khái quát, nâng cao vấn đề

- So sánh với các loại hình nghệ thuật, hình thái xã hội khác:  Việc làm cho con người trở nên thâm trầm và rộng rãi hơn không phải là đặc quyền riêng của văn học. Tuy nhiên, văn học không chỉ làm ta hiểu mà còn làm ta rung động. Văn học giáo dục bằng con đường tình cảm.

- Mở rộng:

+ Từ góc nhìn của người đọc: văn học nói bằng hình tượng, vì vậy để hiểu về hình tượng văn học một cách toàn vẹn, thấm thía, người đọc phải có trí tưởng tượng phong phú và khả năng chiếm lĩnh hình tượng.

+ Từ góc nhìn của nhà văn: nghĩ về thiên chức của một nhà văn lớn:

•  Khả năng cảm thông sâu sắc với số phận con người

•  Khả năng sống tận đáy những trải nghiệm nhân sinh

+ Từ bản chất đời sống: Văn học phản ánh đời sống nhưng văn học không phải đời sống. Những trải nghiệm trong văn học không thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm thực tế của con người.

- Liên hệ thực tế: Đời sống văn học hiện nay còn thiếu những tác phẩm khiến tâm hồn người đọc trở nên thâm trầm và rộng rãi hơn. 

* Lưu ý:
- Lần lượt thực hiện như trên với TẤT CẢ các luận điểm.
- Hệ thống luận điểm cần đa dạng, bao quát các biểu hiện của vấn đề.

* Cách tìm ý phản biện:
+ Có thể nhìn trên cách diễn đạt nội dung.
+ Có thể nhìn từ cơ sở lí luận
+ Hoặc có thể nhìn từ thực tiễn đời sống văn học 

* Lưu ý:
- Nếu đề cho sẵn phạm vi dẫn chứng thì sử dụng dẫn chứng mà đề cho để phân tích. Ngoài ra, có thể điểm thêm 1-2 dẫn chứng ngoài phạm vi dẫn chứng mà đề cho phép.
- Nếu đề không giới hạn dẫn chứng thì tự do chọn một dẫn chứng tiêu biểu để diện; ngoài ra tự chọn 1 đến 2 dẫn chứng khác để điểm thêm. Hạn chế sử dụng lại dẫn chứng đã được sử dụng trước đó.
- Khi phân tích dẫn chứng cần bám sát mục tiêu làm rõ luận điểm nào, tránh phân tích chung chung, tràn lan. Nếu được tự do lựa chọn dẫn chứng thì cần đa dạng hóa dẫn chứng (theo tiến trình thời gian, không gian, theo thể loại) để chứng tỏ vốn kiến thức phong phú của bản thân.

 * Lưu ý: muốn có lời dẫn hợp lý thì nhất thiết phải xuất phát từ cách hiểu của mình về nhận định.

* Lưu ý:
- Lần lượt thực hiện như trên với TẤT CẢ các luận điểm.
- Chú ý mối liên quan giữa các vế, tránh tách rời, xem xét các vế hoàn toàn biệt lập.

* Cách tìm ý phản biện:
+ Có thể nhìn trên cách diễn đạt nhận định.
+ Có thể nhìn từ cơ sở lí luận
+ Hoặc có thể nhìn từ thực tiễn đời sống văn học 

•  Khả năng cảm thông sâu sắc với số phận con người
•  Khả năng sống tận đáy những trải nghiệm nhân sinh 

+ Tiếng thét khổ đau: đại diện cho những câu hỏi, niềm đau hay bất bình của nhơn dân đối với xã hội và con người qua nhiều giai đoạn, thời kì lịch sử.

+ Lời ca tụng hân hoan: thể hiện niềm vui, sự ca ngợi của nhơn dân về xã hội, chế độ, con người, sự vật... thể hiện hạnh phúc trào dâng với xã hội hay con người, là câu trả lời cho đại chúng về một xã hội tốt đẹp hơn mà ta có thể phải đấu tranh rất nhiều mới đạt được.

ð  Qua câu nhận định, thấy được rằng: Văn học luôn song hành cùng với các hiện thực về xã hội và con người, có thể là đại diện nhơn dân phê phán hoặc ca ngợi đời sống. Song, các tác phẩm cũng cho người đọc những lối thoát, những kinh nghiệm hay câu trả lời cho những vấn đề trong tác phẩm và cả ngoài đời sống thực.

+  Lời ca tụng hân hoan: là sự đồng cảm, nâng niu, trân trọng với những nét đẹp trong tâm hồn và niềm tin khả năng vươn dậy của con người dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào của cuộc đời.

Tác phẩm văn học là tiếng nói, là âm thanh phản ánh hiện thực đời sống của thời đại. Văn học không thể “ tự trị” với xã hội mà luôn gắn liền với những điều kiện xã hội nhất định. Nếu tác phẩm văn học chỉ đáp ứng được “ hình thức” ( miêu tả ) của chính nó thì nó chỉ mãi là chính nó. Là tác phẩm văn học có chữ nhưng chưa thành “hồn”. Trước những bất công và đau khổ mà dồng loại phải chịu đựng, nhà văn cần phải nhìn nhận được thiên chức của bản thân trong việc dùng ngòi bút để nâng đỡ những người bị bách hại. Tác phẩm cần phải được tồn tại và sống cùng với thời đại. Song để làm được điều này, tác phẩm cần có giá trị hiện thực, có sức mạnh tố cáo hoặc ca ngợi xã hội, chế độ.