ประวัติและความเป็นมา

วัดป่าตุ้มดอน สร้างขึ้นตามคติแบบไทใหญ่ เป็นอาคาร (จอง) 3 หลัง ประกอบด้วย อาคารหลังกลางคือ วิหาร (จองพารา และจองตาน) อาคารด้านทิศใต้และทิศหนือ คือกุฏิสงฆ์ และหอฉัน (จองสังฆะ หรือหลุกหวุนเจ้า และจองซอม) อาคารสามหลังมีพื้นที่แล่นเชื่อกันตลอดทั้งสามหลังและใช้ระดับของพื้นอาคารในการจัดลำดับความสำคัญของพื้นที่ บริเวณที่เป็นอาสนสงฆ์ และแท่นสำหรับประดิษฐานพระประธานยกพื้นสูงกว่าพื้นที่อื่น เรียกว่า "ข่าปาน" ในส่วนของหลังคาเป็นสถาปัตยกรรมแบบไทใหญ่แบบสองคอสามชาย เชิงชายประดับด้วยไม้สักฉลุลาย เรียกว่า "ปานซอย" นอกจากนี้ ในวิหารยังเป็นสถานที่ประดิษฐานพระประธานเป็นพระพุทธรูปปูนปั้น จำนวน 3 องค์ ศิลปะผสมผสานระหว่างศิลปะแบบเชียงแสนและแบบมัณฑะเลย์ โดยสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2454 และยังพบพระพุทธรูปสมัยเชียงแสน (พระสิงห์) สกุลช่างเมืองฝาง พระพุทธรูปเงินแบบล้านนา พระพุทธรูปปานปอง (พระดอกไม้) พระพุทธรูปหินหน่ออีกเป็นจำนวนมาก เป็นโบราณวัตถุที่มีคุณค่าทั้งทางด้าน ความเชื่อ ด้านประวัติศาสตร์ และด้านประวัติศาสตร์ศิลปะ

จุดเด่น

ดนตรีพื้นบ้านเป็นส่วนหนึ่งของการทำกิจกรรมตามประเพณีต่าง ๆ ในชุมชนป่าตุ้ม วัดป่าตุ้มดอนมีเครื่องดนตรีโบราณหลายชิ้นเก็บอยู่ ซึ่งบางชิ้นชำรุดไปตามอายุ แต่บางชิ้นยังถูกนำมาเล่นในงานประเพณีต่าง ๆ เช่น งานยี่เป็ง โดยผู้เล่นดนตรีล้วนแล้วแต่เป็นคนในชุมชนป่าตุ้มด้วยกันเอง  เครื่องดนตรีและการเล่นดนตรีนั้นเป็นการละเล่นแบบไทใหญ่ ใช้เล่นประกอบการฟ้องกิงกะหล่า การฟ้อนโต เป็นต้น

ผู้รับผิดชอบ

พระครูวิวัฒน์สุภาคม เจ้าอาวาส ตำบลป่าตุ้ม โทรติดต่อ 08 9951 2384

เมื่อวันที่ ๒๘ มกราคม ๒๕๔๗ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรสภาพพื้นที่บริเวณดอยม่อนล้านเพื่อจัดตั้งสถานีพัฒนาการเกษตรพื้นที่สูงเป็นการหยุดยั้ง การทำลายป่าและพัฒนาคุณภาพชีวิตของ ชาวไทยภูเขาให้มีความรู้ด้านการเกษตร และจัดระเบียบชุมชนของหมู่บ้านให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นดอยม่อนล้านเป็นยอดเขาที่สูงที่สุดของเขตป่าสงวนแห่งชาติแม่งัด อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติศรีลานนาและเป็นแหล่งกำเนิดของลำห้วยสาขาของลำน้ำ แม่สะลวงและลำน้ำห้วยโก๋น ซึ่งมีน้ำไหลตลอดปีสำหรับพื้นที่เตรียมการจัดตั้งโครงการสถานีพัฒนาการเกษตรที่สูง ราษฎรในพื้นที่เป็นชาวเขาเผ่าอาข่า มีฐานะยากจนประกอบอาชีพเกษตรกรรม เช่น ปลูกข้าวไร่ ข้าวโพด งา ขิง กะหล่ำปลี และ เลี้ยงสัตว์ เพื่อบริโภคในครัวเรือน แต่ผลผลิตที่ได้ไม่มาก เนื่องจากราษฎรขาดความรู้ด้านเกษตรกรรมอีกทั้งไม่มีความรู้ เกี่ยวกับการอนุรักษ์ดินและน้ำอย่างถูกวิธี ส่งผลให้มีรายได้ไม่มากประมาณครัวเรือนละ ๓,๕๐๐ บาทต่อปี ซึ่งภายหลังจากฤดูเก็บเกี่ยวแล้ว จึงต้องออกไปรับจ้างในตัวเมืองเพื่อหารายได้เพิ่มนอกจากนี้ราษฎรทั้ง ๓ หมู่บ้าน ยังไม่มีความรู้ในการดูแลสุขภาพอนามัย ทำให้ป่วยเป็นโรคทางเดินหายใจและโรคผิวหนัง มีปัญหาไฟป่าอันเกิดจากการเตรียมพื้นที่และจำกัดวัชพืช เพื่อบุกเบิกพื้นที่ทำกินของราษฎร โดยไม่สามารถควบคุมได้ จึงก่อให้เกิดความเสียหายแก่พื้นที่ป่าธรรมชาติมากขึ้นทุกปี อีกทั้งทำให้ปริมาณน้ำในเขื่อนแม่งัดลดลง ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อราษฎรชาวเชียงใหม่ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง จึงทรงมีพระราชดำริให้กองทัพภาคที่ ๓ และสำนักบริหารจัดการในพื้นที่ป่าอนุรักษ์ ๑๖ ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เข้ามาเร่งดำเนินการฟื้นฟูสภาพป่าและส่งเสริมอาชีพแก่ราษฎรด้วยการปลูกข้าวไร่แบบขั้นบันได เพื่อให้ได้ผลผลิตพอเพียงต่อการบริโภคตลอดปี พร้อมทั้งทรงเน้นให้ใช้พื้นที่ที่มีอยู่อย่างจำกัดให้เกิดประโยชน์ทาง การเกษตร เพื่อเป็นแหล่งรวบรวมอาหารรวมทั้งให้จัดจ้างแรงงานราษฎรในพื้นที่เพื่อให้มีรายได้เสริม นอกจากนี้ยังส่งเสริมให้ความรู้การทำเกษตรอย่างถูกวิธีโดยเน้นไม่ให้ใช้สารเคมี และส่งเสริมการเลี้ยงแกะ ที่ต้านทานโรคและยังชีพได้ดีในพื้นที่สูง เพื่อนำขนแกะมาผลิตเสื้อผ้าเครื่องนุ่งห่มกันหนาว และปลูกจิตสำนึกให้ราษฎรอนุรักษ์และฟื้นฟูสภาพป่าให้กลับมาสมบูรณ์ดังเดิมด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิต ทรงส่งเสริมให้สร้างความเข้าใจในลักษณะปฏิบัติการเชิงจิตวิทยาเบื้องต้นเน้นการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ชาติไทย เพื่อปลูกฝังให้รักและหวงแหนถิ่นฐานบ้านเกิด

จุดเด่น

สร้างโอกาส สร้างงาน สร้างรายได้ ให้ราษฎรชาวไทยภูเขาเผ่าอาข่าได้มีส่วนร่วมในกิจกรรมต่าง ๆ ซึ่งช่วยให้ราษฎรได้ศึกษาเรียนรู้เกี่ยวกับการเกษตร การปศุสัตว์ และการท่องเที่ยว เป็นการยกระดับคุณภาพชีวิตของราษฎร

ผู้รับผิดชอบ

นายอำนาจ ใจมอย ติดต่อ 0616259998

การทำน้ำอ้อยเป็นอาชีพที่ทำกันมานานในอำเภอพร้าวและบ้านป่าตุ้มเป็นหมู่บ้านดั้งเดิมที่มีการทำน้ำอ้อยมาก่อนหมู่บ้านอื่นเนื่องจากเป็นหมู่บ้านที่มีชาวไทยใหญ่อพยพอาศัยอยู่และได้ประกอบอาชีพการทำน้ำอ้อยเพื่อการยังชีพมาตั้งแต่สมัยโบราณ การแปรรูปอ้อยหมายถึงกระบวนการที่เริ่มตั้งแต่การหนีบเอาน้ำหวานจากต้นอ้อยแล้วนำไปเคี่ยวจนไอน้ำระเหยออกมากลายเป็นน้ำตาลเหลวถ้าเทใส่แม่พิมพ์ทำเป็นก้อนเรียกว่าน้ำอ้อยก้อนถ้าเททิ้งไว้ให้เย็นแล้วบดเรียกว่าน้ำอ้อยป่น

จุดเด่น

ผลิตภัณฑ์จากอ้อยบ้านป่าตุ้มเป็นผลิตภัณฑ์จากธรรมชาติที่ยังคงใช้กรรมวิธีดั้งเดิมในการผลิตแสดงถึงการอนุรักษ์และสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นที่หาดูได้ยากในปัจจุบัน

ผู้รับผิดชอบ

นางสายสวาท บุญหลวง ติดต่อ 0884069505

โดยพระธาตุจอมหินนี้มีประวัติความเป็นมาที่น่าอัศจรรย์ จากที่เล่ากันมาตั้งแต่รุ่นปู่ย่าว่า มักเห็นก้อนไฟลูกเท่าผลส้มโอ ลอยขึ้นและลงจากดอยนี้ และบริเวณเจดีย์พระธาตุมีหลุมลึกประมาณ 3 ศอก โดยผู้พบเห็นเชื่อว่าลอยออกจากหลุมพระธาตุนี้ ต่อมาเมื่อประมาณ ปี พ.ศ.2473 คณะศรัทธาบ้านทุ่งหลวงได้นิมนต์ครูบาศรีวิชัยมาดูที่หลุมแห่งนี้ และครูบายืนยันว่าเป็นพระธาตุจริง ครูบาศรีวิชัยเป็นหลักในการบูรณะสร้างพระธาตุเจดีย์ และหลังจากนั้นพระธาตุจอมหินก็มีการบูรณะเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

จุดเด่น

เป็นหนึ่งในสถานที่ที่สงบเหมาะสำหรับปฏิบัติธรรม และท่องเที่ยว และถือเป็นสถานที่สำคัญที่ชาวป่าตุ้มให้การสักการะอีกสถานที่หนึ่งเลย โดยที่ตัวพระธาตุตั้งอยู่บนเนินเขาสูงซึ่งเรียกกันว่า “ดอยธาตุ” ท่ามกลางธรรมชาติของผืนป่าและยังสามารถมองเห็นวิวของเมืองพร้าว

ดอยม่อนล้าน หมู่ 11 ตำบลป่าตุ้ม เชียงใหม่ ซึ่งหลายสิบปีก่อนเคยเป็นพื้นที่ปลูกฝิ่น จนมีการฟื้นฟูผืนป่าและส่งเสริมให้ชาวอาข่าบนดอยม่อนล้านปลูกกาแฟครอบครัวละ 100 ต้น และค่อยๆ ขยายเป็นหลายพันต้น จนชาวบ้านสามารถต่อยอดแปรรูปเมล็ดกาแฟอาราบิก้าชั้นดีที่หอมกรุ่น ได้รับความสนใจจากลูกค้าชาวไทยและต่างชาติ เนื่องจากความสูง 1200-1400 เหนือระดับนำ้ทะเล

จุดเด่น

เป็นผลผลิตกาเเฟที่ปลูกในพื้นที่ บ้านอาบอลาชา หมู่ 11 มีกระบวนการผลิตตั้งเเต่ต้นนำ้ถึงปลายนำ้ มีกระบวนการคั่วที่เป็นเอกลักษณ์

ผู้รับผิดชอบ

เมธิรา​ พิสัยเลิศ ติดต่อ 083-3218313