วรรณคดีเรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ซึ่งเป็นวรรณคดีที่สำคัญของไทย ได้เรียนรู้ว่าผลงานเรื่องนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับสงครามยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับพระมหาอุปราชาของพม่า ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่สำคัญในประวัติศาสตร์ไทย

จากการศึกษาข้อมูล ทราบว่าไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง ลิลิตตะเลงพ่าย อย่างแน่ชัด แต่เชื่อกันว่าแต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย หรืออาจเป็นช่วงต้นรัตนโกสินทร์ ผู้แต่งน่าจะเป็นกวีในราชสำนัก ที่มีความสามารถในการแต่งคำประพันธ์ โดยใช้รูปแบบ “ลิลิต” ซึ่งเป็นการผสมผสานระหว่างโคลงกับร่ายได้อย่างไพเราะและมีจังหวะที่สละสลวย

เเละทำให้เข้าใจมากขึ้นถึงความสำคัญของ ลิลิตตะเลงพ่าย ทั้งในด้านประวัติศาสตร์และวรรณกรรม รู้สึกชื่นชมในฝีมือของผู้แต่งที่สามารถถ่ายทอดเหตุการณ์สำคัญของชาติไทยออกมาได้อย่างสง่างามและน่าติดตาม

นางสาว รัญชิดา เลิศทองคำ ชั้นม.5/3 เลขที่19

จากการศึกษาความเป็นมาและประวัติของผู้แต่ง ลิลิตตะเลงพ่าย ข้าพเจ้าได้เรียนรู้ว่า ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประเภทลิลิต ที่มีความงดงามทั้งด้านภาษาและเนื้อหา สะท้อนถึงความรักชาติ ความกล้าหาญ และความเสียสละของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในการกอบกู้เอกราชให้แก่ชาติไทย

ผู้แต่งสันนิษฐานว่าเป็นกวีในสมัยกรุงศรีอยุธยา โดยแต่งขึ้นภายหลังเหตุการณ์ยุทธหัตถี เพื่อยกย่องพระเกียรติคุณของพระมหากษัตริย์และสร้างขวัญกำลังใจแก่ประชาชน ข้าพเจ้าประทับใจในสำนวนภาษาที่งดงาม ไพเราะ และการใช้โวหารลิลิตที่แสดงให้เห็นถึงความสามารถของกวีไทยในอดีต

จากการศึกษาเรื่องนี้ ทำให้ข้าพเจ้ารู้สึกภาคภูมิใจในวีรกรรมของบรรพบุรุษ และตระหนักถึงคุณค่าของวรรณคดีไทยที่ควรอนุรักษ์ไว้

เรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี้ คำว่า ตะเลง หมายถึง มอญ พ่าย หมายถึง แพ้ คำว่า ตะเลงพ่ายแปลตามตัวอักษร คือ มอญแพ้ ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ (ยอพระเกียรติ) สมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เริ่มตั้งแต่สมเด็จพระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคต จนถึงตอนที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาของพม่าจนสิ้นประชนม์พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงพระนิพนธ์ขึ้น เพื่อจารึกบนแผ่นหินอ่อน และนำไปประดับไว้ที่วัดพระเชตุพน วิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

ประวัติผู้แต่ง

ผู้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรีพระองค์ทรงเชี่ยวชาญทั้งคดีโลกและคดีธรรม และเชี่ยวชาญด้านอักษรศาสตร์เป็นอย่างยิ่ง มีผลงานพระนิพนธ์ต่าง ๆ มากมาย เช่น กฤษณาสอนน้องคำฉันท์ พระปฐมสมโพธิกถา ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก ๑๑ กัณฑ์ สรรพสิทธิ์คำฉันท์ สมุทรโฆษคำฉันท์ องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้ยกย่องให้พระองค์เป็นผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลก นับเป็นพระสงฆ์รูปแรกที่ได้รับการถวายเกียรตินี้

เรื่องลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่ทรงมีชัยชนะเหนือกองทัพหงสาวดี โดยใช้ฉันทลักษณ์แบบ "ลิลิต" ถ่ายทอดเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์สำคัญในการกู้เอกราชของชาติไทย โดยเฉพาะการยุทธหัตถีที่เมืองหนองสาหร่าย ซึ่งแสดงถึงพระปรีชาสามารถในฐานะจอมทัพของพระองค์

ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งเรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส พระราชโอรสในรัชกาลที่ ๑ ประสูติเมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓ ทรงเป็นพระเถระผู้ทรงคุณวุฒิ มีความสามารถทั้งทางพระพุทธศาสนา วรรณคดี และฉันทลักษณ์ ทรงดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชในรัชกาลที่ ๓

พระองค์ทรงรจนาวรรณคดีสำคัญหลายเรื่อง เพื่อส่งเสริมพระพุทธศาสนาและเชิดชูพระเกียรติของพระมหากษัตริย์ เช่น ลิลิตตะเลงพ่าย ซึ่งแต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

ต่อมาในปี พ.ศ. ๒๕๔๐ องค์การยูเนสโกยกย่องให้เป็นบุคคลสำคัญของโลกทางด้านวัฒนธรรม

พระองค์สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ ๒ เมษายน พ.ศ. ๒๓๙๖ รวมพระชนมายุได้ ๖๒ ปี

1. ผู้แต่งและวัตถุประสงค์

ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งโดย สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี) รัชกาลที่ 3 ทรงร่วมกับกรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และเพื่อเฉลิมฉลองการบูรณะวัดพระเชตุพนฯ ในปี พ.ศ. 2375

2. ที่มาของชื่อเรื่อง

“ตะเลงพ่าย” หมายถึง “พม่าแพ้” (โดยเรียกทัพพม่าว่า “มอญ”) ซึ่งเลียนแบบกลอนลิลิตยวนพ่าย ในสมัยอยุธยาตอนต้น

3. โครงเรื่องย่อ

เล่าเหตุการณ์ตามพงศาวดาร ตั้งแต่พระมหาธรรมราชสิ้นราชสมบัติ จนถึงเหตุการณ์ยุทธหัตถี พ.ศ. 2135 ที่พระนเรศวรทรงชนะพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี

4. ลักษณะคำประพันธ์

เป็นลิลิตสุภาพ สลับร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ มีความเชื่อมสัมผัสคำสุดท้ายของแต่ละบทกับบทถัดไป (เรียกว่า “เข้าลิลิต”) เพื่อความต่อเนื่องของบท

5. คุณค่าและการต่อยอดทางศิลปวัฒนธรรม

ได้รับการยกย่องว่าเป็นสุดยอดลิลิต เฉลิมพระเกียรติพระนเรศวร มีคุณค่าในด้านวรรณศิลป์และประวัติศาสตร์ นอกจากนี้ ยังนำมาแสดงในรูปแบบหุ่นไทย (Hun Krabok) โดยศิลปินจักรพันธุ์ โปษยกฤต ปรับเป็นการแสดงหุ่นสายละครในปี 2019

ลิลิตเพ็งพ่ายเป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้า ให้สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรสรสส่งร้านนิพนธ์ขึ้นเพื่อจารึกและนำไปประดับไว้ที่วัดพระเชตุพระวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี) ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นพระนิพนธ์ที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

พระองค์ทรงเชี่ยวชาญทั้งคดีโลกและคดีธรรม และเชี่ยวชาญด้านอักษรศาสตร์เป็น อย่างยิ่ง มีผลงานพระนิพนธ์ต่าง ๆ

เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๓ องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้ยกย่องให้พระองค์ เป็นผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลก

ความเป็นมา

เรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี้ คำว่า ตะเลง หมายถึง มอญ พ่าย หมายถึง แพ้ คำว่า ตะเลงพ่าย แปลตามตัวอักษร คือ มอญแพ้ เหตุที่เรียกเช่นนี้เป็นเพราะ พม่าปกครองมอญอยู่ และคำว่า ตะเลง จึงหมายถึง พม่าและมอญเป็นผู้แพ้สงคราม

เป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ (ยอพระเกียรติ) สมเด็จ พระนเรศวรมหาราช พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้พระนิพนธ์ขึ้น เพื่อจารึกบนแผ่นหินอ่อน และนำไปประดับไว้ที่วัดพระเชตุพน วิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

ประวัติผู้แต่ง

ผู้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ ๒๘ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) กับเจ้าจอมมารดาจุ้ย ประสูติเมื่อวันเสาร์ที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓ มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี

พระองค์ทรงเชี่ยวชาญทั้งคดีโลกและคดีธรรม และเชี่ยวชาญด้านอักษรศาสตร์เป็น อย่างยิ่ง มีผลงานพระนิพนธ์ต่าง ๆ มากมาย เช่น กฤษณาสอนน้องคำฉันท์ พระปฐมสมโพธิกถา ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก ๑๑ กัณฑ์ สรรพสิทธิ์คำฉันท์ สมุทรโฆษคำฉันท์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๓ องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้ยกย่องให้พระองค์ เป็นผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลก นับเป็นพระสงฆ์รูปแรกที่ได้รับการถวายเกียรตินี้

พระองค์มีพระชันษาอยู่ในสมัยรัชกาลที่ ๔ เพียง ๒ ปี เมื่อวันศุกร์ที่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๙๖ สิริพระชันษาได้ ๖๔ ปี

ประวัติผู้แต่ง. ผู้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ ๒๘ ในพระบาทส ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) กับเจ้าจอมมารดาจุ้ย ประสูติเมื่อวันเสาร์ที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓ มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี

เรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี้ คำว่า ตะเลง หมายถึง มอญ พ่าย หมายถึง แพ้ คำว่า ตะเลงพ่าย แปลตามตัวอักษร คือ มอญแพ้ ซึ่งมอญในที่นี้หมายรวมถึงพม่าด้วย เหตุที่เรียกเช่นนี้เป็นเพราะ พม่าปกครองมอญอยู่ โดยพม่าได้ย้ายเมืองหลวงมาที่กรุงหงสาวดีอันเป็นเมืองหลวงของมอญ คำว่า ตะเลง จึงหมายถึง พม่าและมอญเป็นผู้แพ้สงคราม

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ (ยอพระเกียรติ) สมเด็จ พระนเรศวรมหาราช โดยดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เริ่มตั้งแต่สมเด็จ พระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคต จนถึงตอนที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับ พระมหาอุปราชาของพม่า และพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระ ปรมานุชิตชิโนรสทรงพระนิพนธ์ขึ้น เพื่อจารึกบนแผ่นหินอ่อน และนำไปประดับไว้ที่วัดพระเชตุพน วิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

-ประวัติผู้แต่ง

ผู้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ ๒๘ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) กับเจ้าจอมมารดาจุ้ย ประสูติเมื่อวันเสาร์ที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓ มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ (ยอพระเกียรติ) สมเด็จ พระนเรศวรมหาราช โดยดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เริ่มตั้งแต่สมเด็จ พระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคต จนถึงตอนที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับ พระมหาอุปราชาของพม่า และพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระ ปรมานุชิตชิโนรสทรงพระนิพนธ์ขึ้น เพื่อจารึกบนแผ่นหินอ่อน และนำไปประดับไว้ที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

ประวัติผู้แต่ง

ผู้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เป็นพระราชโอรสพระองค์ที่ ๒๘ ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) กับเจ้าจอมมารดาจุ้ย ประสูติเมื่อวันเสาร์ที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓ มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี

พระองค์ทรงเชี่ยวชาญทั้งคดีโลกและคดีธรรม และเชี่ยวชาญด้านอักษรศาสตร์เป็น อย่างยิ่ง มีผลงานพระนิพนธ์ต่าง ๆ มากมาย เช่น กฤษณาสอนน้องคำฉันท์ พระปฐมสมโพธิกถา ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก ๑๑ กัณฑ์ สรรพสิทธิ์คำฉันท์ สมุทรโฆษคำฉันท์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓๓ องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้ยกย่องให้พระองค์ เป็นผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลก นับเป็นพระสงฆ์รูปแรกที่ได้รับการถวายเกียรตินี้

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระชันษาอยู่ในสมัยรัชกาลที่ ๔ เพียง ๒ ปี ก็ประชวรด้วยพระโรคชราและสิ้นพระชนม์เมื่อวันศุกร์ที่ ๔ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๙๖ สิริพระชันษาได้ ๖๔ ปี พระองค์อยู่ในสมณเพศเกือบจะตลอดพระชนม์ชีพ รวมระยะเวลาใน ร่มกาสาวพัสตร์ได้ ๕๒ พรรษา

เรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี้ คำว่า ตะเลง หมายถึง มอญ พ่าย หมายถึง แพ้ คำว่า ตะเลงพ่ายแปลตามตัวอักษร คือ มอญแพ้ ซึ่งมอญในที่นี้หมายรวมถึงพม่าด้วย เหตุที่เรียกเช่นนี้เป็นเพราะพม่าปกครองมอญอยู่ โดยพม่าได้ย้ายเมืองหลวงมาที่กรุงหงสาวดีอันเป็นเมืองหลวงของมอญคำว่า ตะเลง จึงหมายถึง พม่าและมอญเป็นผู้แพ้สงคราม

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ (ยอพระเกียรติ) สมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา

ประวัติผู้แต่ง

ผู้ทรงพระนิพนธ์เรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรสมีพระนามเดิมว่าพระองค์เจ้าวาสุกรี พระองค์ทรงเชี่ยวชาญทั้งคดีโลกและคดีธรรม และเชี่ยวชาญด้านอักษรศาสตร์เป็นอย่างยิ่ง มีผลงานพระนิพนธ์ต่าง ๆ มากมาย เช่น กฤษณาสอนน้องคำฉันท์ พระปฐมสมโพธิกถา

ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก๑๑ กัณฑ์ สรรพสิทธิ์คำฉันท์ สมุทรโฆษคำฉันท์ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๓องค์การการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ได้ยกย่องให้พระองค์เป็นผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลก นับเป็นพระสงฆ์รูปแรกที่ได้รับการถวายเกียรตินี้สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

ขึ้น เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จ

พระมหาจักรพรรดิ และสมเด็จ

พระนเรศวรมหาราช แสดงถึง

เหตุการณ์ สงครามยุทธหัตถี

ระหว่างไทยกับ พม่า ซึ่งเกิดขึ้น

ใน พ.ศ. 2135จุดมุ่งหมายของการแต่งเพื่อให้เกิดความภาค

ภูมิใจในชาติไทย ยกย่องความ

กล้าหาญและ เสียสละของ

กษัตริย์ไทย และปลุกจิตสำนึก

ใน ความรักชาติประวัติผู้แต่งผู้แต่ง ลิลิตตะเลงพ่าย ไม่มีการระบุ

ชื่อไว้ อย่างแน่ชัดใน

ประวัติศาสตร์ แต่มีหลักฐาน เชื่อ กันว่า น่าจะเป็น พระมหาราชครู

ผู้ เชี่ยวชาญทางอักษรศาสตร์และ

ภาษาบาลี หรือ นักปราชญ์ราช

สำนักในสมัยอยุธยา ตอนปลาย

โดยพิจารณาจากสำนวนภาษา

การใช้โคลงกลอน และความรู้ด้าน ประวัติศาสตร์

ตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีที่แต่ง

ขึ้น เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จ

พระมหาจักรพรรดิ และสมเด็จ

พระนเรศวรมหาราช แสดงถึง

เหตุการณ์ สงครามยุทธหัตถี

ระหว่างไทยกับ พม่า ซึ่งเกิดขึ้น

ใน พ.ศ. 2135จุดมุ่งหมายของการแต่งเพื่อให้เกิดความภาค

ภูมิใจในชาติไทย ยกย่องความ

กล้าหาญและ เสียสละของ

กษัตริย์ไทย และปลุกจิตสำนึก

ใน ความรักชาติประวัติผู้แต่งผู้แต่ง ลิลิตตะเลงพ่าย ไม่มีการระบุ

ชื่อไว้ อย่างแน่ชัดใน

ประวัติศาสตร์ แต่มีหลักฐาน เชื่อ กันว่า น่าจะเป็น พระมหาราชครู

ผู้ เชี่ยวชาญทางอักษรศาสตร์และ

ภาษาบาลี หรือ นักปราชญ์ราช

สำนักในสมัยอยุธยา ตอนปลาย

โดยพิจารณาจากสำนวนภาษา

การใช้โคลงกลอน และความรู้ด้าน ประวัติศาสตร์

ผู้แต่ง & ที่มา

สมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระเจ้าลูกยาเธอในรัชกาลที่ 1 และเป็นมหาสมณเจ้าผู้อยู่ในวงราชสำนักด้านพระธรรม

ต้นฉบับมาจากพงศาวดารฉบับพันจันทนุมาศ ผสมจินตนาการและยึดแนวการแต่งตามร้อยแก้วลิลิตยวนพ่าย

ความเป็นมา

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในเหตุการณ์ สงครามยุทธหัตถี ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2135 ณ ดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี พระองค์ทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่าและทรงได้รับชัยชนะ ซึ่งเป็นเหตุการณ์สำคัญที่แสดงถึงพระปรีชาสามารถและความกล้าหาญอันยิ่งใหญ่ ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งด้วย รูปแบบ "ลิลิต" โดยใช้ร่ายยาวและโคลงสุภาพผสมกัน ถ่ายทอดเรื่องราวด้วยถ้อยคำไพเราะ สื่ออารมณ์อย่างลึกซึ้ง

ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่าย ไม่ปรากฏนามแน่ชัด แต่เชื่อว่าเป็น กวีในราชสำนักสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ซึ่งมีความรู้ทั้งด้านวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ บางแนวคิดเชื่อว่าอาจแต่งในสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศหรือหลังยุทธหัตถีหลายสิบปี ภายหลังวรรณคดีเรื่องนี้ได้รับการยกย่องอย่างสูง และถูกบรรจุไว้ในหลักสูตรการเรียนการสอนของไทยจนถึงปัจจุบัน เพราะมีคุณค่าทั้งด้านวรรณศิลป์และจิตวิญญาณความรัก

ชาติ.

เนื้อหาโดยย่อ:

ลิลิตตะเลงพ่ายกล่าวถึงเหตุการณ์ที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาของพม่า และได้รับชัยชนะ. เนื้อเรื่องยังกล่าวถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นก่อนและหลังยุทธหัตถี รวมถึงการเตรียมทัพ การจัดทัพ และรายละเอียดต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับสงคราม.

ความสำคัญ:

สดุดีวีรกรรม:

ลิลิตตะเลงพ่ายมีจุดมุ่งหมายเพื่อสดุดีวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช.

สะท้อนสังคม:

สะท้อนให้เห็นความเชื่อและค่านิยมของสังคมไทยในสมัยนั้น.

คุณค่าทางวรรณศิลป์:

ได้รับการยกย่องว่าเป็นวรรณคดีที่มีคุณค่าทางวรรณศิลป์อย่างยิ่ง.

คุณธรรม:

สอนให้ผู้อ่านตระหนักถึงคุณธรรมต่างๆ เช่น ความรับผิดชอบ ความกล้าหาญ ความเสียสละ.

ผู้แต่ง:

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงนิพนธ์ลิลิตตะเลงพ่ายขึ้น เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม.

ประวัติความเป็นมาโดยสรุป

ผู้แต่ง: ไม่ปรากฏนามผู้แต่งที่แน่ชัด แต่เชื่อว่าเป็นกวีในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย หรือรัตนโกสินทร์ตอนต้น

วัตถุประสงค์: เพื่อยกย่องวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และปลุกใจให้เกิดความรักชาติ

ชื่อ "ลิลิตตะเลงพ่าย":

"ลิลิต" คือรูปแบบการแต่งผสมระหว่าง ร่าย และ โคลง

"ตะเลง" หมายถึง พม่า

"พ่าย" คือ ความพ่ายแพ้

รวมแล้วแปลว่า บทประพันธ์ว่าด้วยการที่พม่าพ่ายแพ้ในศึก

ลักษณะการแต่ง

ใช้ ร่ายสุภาพ นำเรื่อง และตามด้วย โคลงสุภาพ สลับกันไป

เนื้อหาภาษาไพเราะ ลึกซึ้ง แสดงถึงความสามารถทางกวี

มีการพรรณนาเหตุการณ์สำคัญอย่างละเอียด เช่น การออกรบ, ความเสียสละ, ความกล้าหาญของกษัตริย์ไทย

เนื้อหาสำคัญ

กล่าวถึงสถานการณ์ก่อนศึกยุทธหัตถี

การเดินทัพของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

เหตุการณ์ที่พระองค์ชนช้างกับพระมหาอุปราชา

การมีชัยเหนือพม่า และการกลับสู่พระนครอย่างเกรียงไกร

คุณค่าของลิลิตตะเลงพ่าย

คุณค่าทางประวัติศาสตร์: ให้ข้อมูลเกี่ยวกับศึกยุทธหัตถีซึ่งถือเป็นเหตุการณ์สำคัญของชาติไทย

คุณค่าทางวรรณกรรม: แสดงถึงความงามของฉันทลักษณ์ ความสามารถในการใช้ถ้อยคำและภาพพจน์

คุณค่าทางคุณธรรม: ปลุกจิตสำนึกเรื่องความเสียสละ ความกล้าหาญ และความรักชาติ

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีสำคัญในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย แต่งขึ้นเพื่อเทิดพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในเหตุการณ์สงครามยุทธหัตถีที่ทรงมีชัยชนะเหนือพระมหาอุปราชาแห่งพม่า ซึ่งเป็นสงครามครั้งสำคัญที่แสดงถึงความกล้าหาญและความสามารถของพระองค์ในการปกป้องเอกราชของชาติไทย

ประวัติผู้แต่ง:

สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส พระนามเดิม พระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาจุ้ย(ท้าวทรงกันดาร) เมื่อวันที่ ๑๑  ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓ เมื่อพระชันษาได้ ๑๒ ปี ได้

สรุปสั้น:

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นบทประพันธ์ที่ยกย่องวีรกรรมสมเด็จพระนเรศวรในการกู้ชาติ ผู้แต่งไม่ปรากฏนามแน่ชัด แต่มีฝีมือในการใช้ภาษาโบราณอย่างมีศิลปะและสะเ

ทือนใจ.

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีสำคัญของไทยที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับสงครามยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราชแห่งกรุงศรีอยุธยา กับพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดี ซึ่งเป็นเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์ไทย เกิดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2135 โดยเรื่องราวใน ลิลิตตะเลงพ่าย มุ่งเน้นการสรรเสริญความกล้าหาญและความสามารถของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช อีกทั้งยังสะท้อนคติความเชื่อทางพุทธศาสนาและวัฒนธรรมของไทยในยุคนั้น

วรรณกรรมเรื่องนี้แต่งด้วยรูปแบบ ลิลิต ซึ่งเป็นการแต่งผสมระหว่างกลอนสุภาพและโคลงสี่สุภาพ ถือเป็นวรรณกรรมชั้นสูงที่แสดงให้เห็นถึงความสามารถด้านภาษาและการประพันธ์อย่างลึกซึ้งของผู้แต่ง ทั้งในด้านโวหาร การใช้ฉันทลักษณ์ และการแสดงอารมณ์อย่างมีศิลปะ

ประวัติผู้แต่ง ลิลิตตะเลงพ่าย

ผู้แต่ง ลิลิตตะเลงพ่าย ไม่ปรากฏนามอย่างชัดเจนในประวัติศาสตร์ อย่างไรก็ตาม จากการศึกษาทางวรรณคดีวิจารณ์และประวัติศาสตร์ มีข้อสันนิษฐานว่าผู้แต่งน่าจะเป็นกวีในราชสำนักสมัยอยุธยาตอนปลายหรือในสมัยกรุงธนบุรี – รัตนโกสินทร์ตอนต้น โดยสันนิษฐานว่าอาจเป็นพระมหาราชครูพิพัฒน์ ซึ่งเป็นพระราชาคณะที่มีความรู้ทางพระพุทธศาสนาและเชี่ยวชาญทางวรรณกรรม หรืออาจเป็นกวีในราชสำนักที่มีความรู้ทั้งด้านภาษา ขนบประเพณี และประวัติศาสตร์

แม้ไม่มีหลักฐานยืนยันตัวผู้แต่งอย่างแน่ชัด แต่จากเนื้อหาของเรื่องที่มีการใช้ภาษาประณีต การเปรียบเทียบเชิงวรรณศิลป์ และการแทรกแง่มุมทางธรรมะไว้อย่างแยบยล ทำให้เชื่อได้ว่าผู้แต่งต้องเป็นผู้มีการศึกษาสูง เข้าใจทั้งวรรณคดีไทยและพุทธปรัชญาเป็นอย่างดี

ลิลิตตะเลงพ่าย ได้รับการยกย่องว่าเป็นวรรณคดีที่มีคุณค่าทั้งด้านประวัติศาสตร์ ศิลปะ และวัฒนธรรม และยังเป็นหนึ่งในวรรณคดีสมัยโบราณที่กระทรวงศึกษาธิการได้บรรจุไว้ในหลักสูตรการเรียนการสอนของไทยด้วย

นางสาว ศรสุดา ศรีบุญ เลขที่22 ชั้นม.5/3

ได้รับความบันดาลพระทัยมาจากวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเรื่องยวนพ่าย ดังจะเห็นได้จากการที่ทรงเลือกวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรในการทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยต่อพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดีใน พ.ศ.2135 มาเป็นเนื้อเรื่อง เช่นเดียวกับยวนพ่ายซึ่งเป็นเรื่องวีรกรรมของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงคราม

ประวัติผู้แต่ง

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส รัตนกวีแห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป็นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง รัตนโกสินทร์ ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ว่า พระองค์เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมของโลก

นัฐธิชา กุลน้อย ม.5/3

เลขที่13

ความเป็นมา:

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นเพื่อสดุดีวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 ในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ซึ่งได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์

มีจุดมุ่งหมายเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรที่ทรงมีชัยชนะในการทำยุทธหัตถี

ผู้แต่งได้รับแรงบันดาลใจจากพงศาวดารและวรรณคดีเก่าเรื่องอื่นๆ เช่น ลิลิตยวนพ่าย

ประวัติผู้แต่ง:

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส: (พระองค์เจ้าวาสุกรี) เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช

ทรงผนวชและศึกษาพระธรรมวินัยที่วัดพระเชตุพนฯ จนมีความรู้แตกฉานทั้งทางโลกและทางธรรม

ทรงเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้รับมอบหมายให้ทรงพระนิพนธ์ลิลิตตะเลงพ่าย

ทรงเป็นปราชญ์ทางพุทธศาสนาและมีผลงานทางวรรณกรรมที่สำคัญหลายเรื่อง

นอกจากนี้ ยังมีพระองค์เจ้ากปิตถาขัตติยกุมาร (พระนัดดาในรัชกาลที่ 2) ทรงช่วยในการนิพนธ์บ้างเล็กน้อย

ลักษณะคำประพันธ์:

ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทลิลิต ซึ่งประกอบด้วยร่ายและโคลง

มีการใช้ร่ายสุภาพ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ สลับกันไปตามความเหมาะสมของเนื้อหา

มีจำนวน 439 บท

ถือเป็นวรรณคดีที่แต่งด้วยลิลิตได้ยอดเยี่ยมที่สุด

น.ส.วรรณรดา ศรีวิเศษ ม.5/3

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี) ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นพระนิพนธ์ที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และเป็นหนึ่งในวรรณคดีที่ได้รับการยกย่อง

อรนลิน บุญยะมาน ม.5/3

เลขที่13

กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป ็ นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป ็ นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง

รัตนโกสินทร์ ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ว่า

พระองค์เป ็ นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมของโลกประจําป ี พ.ศ. ๒๕๓๓

พระนามเดิมของพระองค์ คือ พระองค์เจ้าวาสุกรี เป ็ นพระเจ้าลูกยาเธอองค์ที่ ๒๘ ในพระบาทสมเด็จพระ

พุทธยอดฟ ้ าจุฬาโลกมหาราช ทรงผนวชเมื่อพระชนมายุ ๑๒ พรรษา ในระหว่างทรงผนวชได้เสด็จไปนมัสการพระ

พุทธบาท ที่จังหวัดสระบุรี ทรงเป ็ นกวีร่วมสมัยกับสุนทรภู่ สุนทรภู่ได้พบสมเด็จ ฯ กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

ขณะนั ้ นทรงบรรพชาเป ็ นสามเณร สุนทรภู่ได้แต่ง ไว้ในนิราศพระบาท ว่า

เจ้าเณรน้อยเสด็จมาดูน่ารัก พระกลดหักทองขวางกางถวาย

สมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงศึกษาเล่าเรียนหนังสือไทย ขอม และภาษาบาลี อย่างแตกฉาน

โดยเฉพาะพระนิพนธ์โคลง ร่าย และฉันท์ ที่ทรงนิพนธ์ไว้มากมาย เช่น ฉันท์มาตราพฤติ และวรรณพฤติ ตํารา

โคลงกลบท พระปฐมสมโพธิกถา ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก หรือร่ายยาวมหาชาติ ซึ่งนับเป ็ นวรรณกรรมชิ ้ นเอก

ทางพระพุทธศาสนาในสมัยรัตนโกสินทร์ นอกจากนี ้ ได้ทรงพระนิพนธ์เรื่องต่าง ๆ ไว้มากเช่น ลิลิตตะเลงพ่าย พระ

ราชพงศาวดารฉบับสมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรส เทศนาพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ลิลิตกระบวนพยุหยาตรา

พระกฐินสถลมารคและชลมารค เป ็ นต้น

ในจํานวนพระนิพนธ์ทั ้ งหมด เรื่องที่ได้รับการยกย่องทางร้อยกรองว่าดีเยี่ยมที่สุด คือ ลิลิตตะเลงพ่าย ซึ่ง

ได้รับการยกย่องว่าเป ็ นวรรณคดีที่ดีเลิศทางกระบวนการลิลิต

สําหรับเรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี ้ สมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงนิพนธ์ขึ ้ นเพื่องาน

พระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ในรัชกาลที่ ๓

ชื่อเรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี ้ คําว่า “ตะเลง” หมายถึง มอญ ความหมายตามชื่อเรื่อง “ตะเลงพ่าย” จึง

หมายถึง “มอญแพ้” ความหมายตามเนื ้ อเรื่อง “ตะเลงพ่าย” หมายถึง “พม่าและมอญแพ้” เพราะพม่าเมื่อได้

มอญเป ็ นเมืองขึ ้ นแล้วได้ใช้เมืองหลวงของมอญคือ หงสาวดี เป ็ นเมืองหลวงของตนและเมื่อพม่ากรีธาทัพมาตีไทย

ก็จะเกณฑ์มอญมาในกองทัพของตนมากมาย ไทยจึงเรียกกองทัพพม่าเป ็ นกองทัพมอญ โดยหมายว่าเป ็ นกองทัพ

พม่าและมอญนั่นเอง เมื่อมอญแพ้จึงหมายถึง พม่าแพ้ไปด้วย

นางสาว รินลดา รักกะเปา เลขที่20 ม5/3

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี) ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นพระนิพนธ์ที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และเป็นหนึ่งในวรรณคดีที่ได้รับการยกย่อง

ดนุพร พอลเดวิส์ ม.5/3

เลขที่10

(ณัฐปภัสร พลภักดี เลขที่20 ม.5/3)

• ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชที่ทรงมีชัยชนะในการทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า 

• วรรณคดีเรื่องนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ในสมัยรัชกาลที่ 3 

• ผู้แต่งคือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช 

• พระองค์ทรงได้รับแรงบันดาลใจจากเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ และนำมาถ่ายทอดเป็นวรรณกรรมที่ทรงคุณค่า 

ประวัติผู้แต่ง:

• สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าวาสุกรี 

• ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช 

• ทรงผนวชเป็นพระภิกษุและได้รับสมณศักดิ์เป็นที่กรมพระปรมานุชิตชิโนรส 

• ทรงเป็นที่รู้จักในฐานะกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และมีผลงานที่สำคัญอีกหลายเรื่อง เช่น ปฐมสมโพธิกถา 

• ทรงเป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถทั้งทางด้านศาสนาและวรรณกรรม 

นาย ฐาปณพงศ์ ปั้นทอง เลขที่1 ม.5/3

กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป ็ นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป ็ นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง

รัตนโกสินทร์ ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ว่า

พระองค์เป ็ นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมของโลกประจําป ี พ.ศ. ๒๕๓๓

พระนามเดิมของพระองค์ คือ พระองค์เจ้าวาสุกรี เป ็ นพระเจ้าลูกยาเธอองค์ที่ ๒๘ ในพระบาทสมเด็จพระ

พุทธยอดฟ ้ าจุฬาโลกมหาราช ทรงผนวชเมื่อพระชนมายุ ๑๒ พรรษา ในระหว่างทรงผนวชได้เสด็จไปนมัสการพระ

พุทธบาท ที่จังหวัดสระบุรี ทรงเป ็ นกวีร่วมสมัยกับสุนทรภู่ สุนทรภู่ได้พบสมเด็จ ฯ กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

ขณะนั ้ นทรงบรรพชาเป ็ นสามเณร สุนทรภู่ได้แต่ง ไว้ในนิราศพระบาท ว่า

เจ้าเณรน้อยเสด็จมาดูน่ารัก พระกลดหักทองขวางกางถวาย

สมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงศึกษาเล่าเรียนหนังสือไทย ขอม และภาษาบาลี อย่างแตกฉาน

โดยเฉพาะพระนิพนธ์โคลง ร่าย และฉันท์ ที่ทรงนิพนธ์ไว้มากมาย เช่น ฉันท์มาตราพฤติ และวรรณพฤติ ตํารา

โคลงกลบท พระปฐมสมโพธิกถา ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก หรือร่ายยาวมหาชาติ ซึ่งนับเป ็ นวรรณกรรมชิ ้ นเอก

ทางพระพุทธศาสนาในสมัยรัตนโกสินทร์ นอกจากนี ้ ได้ทรงพระนิพนธ์เรื่องต่าง ๆ ไว้มากเช่น ลิลิตตะเลงพ่าย พระ

ราชพงศาวดารฉบับสมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรส เทศนาพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ลิลิตกระบวนพยุหยาตรา

พระกฐินสถลมารคและชลมารค เป ็ นต้น

ในจํานวนพระนิพนธ์ทั ้ งหมด เรื่องที่ได้รับการยกย่องทางร้อยกรองว่าดีเยี่ยมที่สุด คือ ลิลิตตะเลงพ่าย ซึ่ง

ได้รับการยกย่องว่าเป ็ นวรรณคดีที่ดีเลิศทางกระบวนการลิลิต

สําหรับเรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี ้ สมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงนิพนธ์ขึ ้ นเพื่องาน

พระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ในรัชกาลที่ ๓

ชื่อเรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี ้ คําว่า “ตะเลง” หมายถึง มอญ ความหมายตามชื่อเรื่อง “ตะเลงพ่าย” จึง

หมายถึง “มอญแพ้” ความหมายตามเนื ้ อเรื่อง “ตะเลงพ่าย” หมายถึง “พม่าและมอญแพ้” เพราะพม่าเมื่อได้

มอญเป ็ นเมืองขึ ้ นแล้วได้ใช้เมืองหลวงของมอญคือ หงสาวดี เป ็ นเมืองหลวงของตนและเมื่อพม่ากรีธาทัพมาตีไทย

ก็จะเกณฑ์มอญมาในกองทัพของตนมากมาย ไทยจึงเรียกกองทัพพม่าเป ็ นกองทัพมอญ โดยหมายว่าเป ็ นกองทัพ

พม่าและมอญนั่นเอง เมื่อมอญแพ้จึงหมายถึง พม่าแพ้ไปด้วย

นาย ภาสกร สอนเเก้ว ม.5/3

ได้รับความบันดาลพระทัยมาจากวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเรื่องยวนพ่าย ดังจะเห็นได้จากการที่ทรงเลือกวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรในการทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยต่อพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดีใน พ.ศ.2135 มาเป็นเนื้อเรื่อง เช่นเดียวกับยวนพ่ายซึ่งเป็นเรื่องวีรกรรมของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงคราม

ประวัติผู้แต่ง

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส รัตนกวีแห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป็นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง รัตนโกสินทร์ ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ว่า พระองค์เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมของโลก

คาแลบ พลูสุข ม.5/3

เลขที่4

ได้รับความบันดาลพระทัยมาจากวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเรื่องยวนพ่าย ดังจะเห็นได้จากการที่ทรงเลือกวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรในการทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยต่อพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดีใน พ.ศ.2135 มาเป็นเนื้อเรื่อง เช่นเดียวกับยวนพ่ายซึ่งเป็นเรื่องวีรกรรมของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงคราม

ประวัติผู้แต่ง

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส รัตนกวีแห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป็นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง รัตนโกสินทร์ ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ว่า พระองค์เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมของโลก

สาธวี จันทร์ปลั่ง ม.5/3

เลขที่3

ความเป็นมา:

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นเพื่อสดุดีวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช

แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 ในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ซึ่งได้รับการบูรณะปฏิสังขรณ์

มีจุดมุ่งหมายเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรที่ทรงมีชัยชนะในการทำยุทธหัตถี

ผู้แต่งได้รับแรงบันดาลใจจากพงศาวดารและวรรณคดีเก่าเรื่องอื่นๆ เช่น ลิลิตยวนพ่าย 

ประวัติผู้แต่ง:

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส: (พระองค์เจ้าวาสุกรี) เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช 

ทรงผนวชและศึกษาพระธรรมวินัยที่วัดพระเชตุพนฯ จนมีความรู้แตกฉานทั้งทางโลกและทางธรรม 

ทรงเป็นที่ไว้วางพระราชหฤทัยในพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว และได้รับมอบหมายให้ทรงพระนิพนธ์ลิลิตตะเลงพ่าย 

ทรงเป็นปราชญ์ทางพุทธศาสนาและมีผลงานทางวรรณกรรมที่สำคัญหลายเรื่อง 

นอกจากนี้ ยังมีพระองค์เจ้ากปิตถาขัตติยกุมาร (พระนัดดาในรัชกาลที่ 2) ทรงช่วยในการนิพนธ์บ้างเล็กน้อย 

ลักษณะคำประพันธ์:

ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งด้วยคำประพันธ์ประเภทลิลิต ซึ่งประกอบด้วยร่ายและโคลง 

มีการใช้ร่ายสุภาพ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ สลับกันไปตามความเหมาะสมของเนื้อหา 

มีจำนวน 439 บท 

ถือเป็นวรรณคดีที่แต่งด้วยลิลิตได้ยอดเยี่ยมที่สุด 

สุภัทรพงศ์ พรมทา

กันตวิชญ์ พลสังข์ ม.5/3

เลขที่9

วรรณคดีเรื่อง ลิลิตตะเลงพ่าย ซึ่งเป็นวรรณคดีที่สำคัญของไทย ได้เรียนรู้ว่าผลงานเรื่องนี้มีเนื้อหาเกี่ยวกับสงครามยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรมหาราชกับพระมหาอุปราชาของพม่า ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่สำคัญในประวัติศาสตร์ไทย

จากการศึกษาข้อมูล ทราบว่าไม่ปรากฏชื่อผู้แต่ง ลิลิตตะเลงพ่าย อย่างแน่ชัด แต่เชื่อกันว่าแต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย หรืออาจเป็นช่วงต้นรัตนโกสินทร์ ผู้แต่งน่าจะเป็นกวีในราชสำนัก ที่มีความสามารถในการแต่งคำประพันธ์ โดยใช้รูปแบบ “ลิลิต” ซึ่งเป็นการผสมผสานระหว่างโคลงกับร่ายได้อย่างไพเราะและมีจังหวะที่สละสลวย

เเละทำให้เข้าใจมากขึ้นถึงความสำคัญของ ลิลิตตะเลงพ่าย ทั้งในด้านประวัติศาสตร์และวรรณกรรม รู้สึกชื่นชมในฝีมือของผู้แต่งที่สามารถถ่ายทอดเหตุการณ์สำคัญของชาติไทยออกมาได้อย่างสง่างามและน่าติดตาม

นางสาว ภัทราภรณ์ หอมฤทธิ์ ม.5/3 เลขที่15

นี้ได้รับความบันดาลพระทัยมาจากวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเรื่องยวนพ่าย ดังจะเห็นได้จากการที่ทรงเลือกวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรในการทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยต่อพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดีใน พ.ศ.2135 มาเป็นเนื้อเรื่อง เช่นเดียวกับยวนพ่ายซึ่งเป็นเรื่องวีรกรรมของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำ

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี) ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นกวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์. ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นพระนิพนธ์ที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และเป็นหนึ่งในวรรณคดีที่ได้รับการยกย่อง

ได้รับความบันดาลพระทัยมาจากวรรณคดีเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเรื่องยวนพ่าย ดังจะเห็นได้จากการที่ทรงเลือกวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรในการทำสงครามยุทธหัตถีมีชัยต่อพระมหาอุปราชาแห่งหงสาวดีใน พ.ศ.2135 มาเป็นเนื้อเรื่อง เช่นเดียวกับยวนพ่ายซึ่งเป็นเรื่องวีรกรรมของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถที่ทรงทำสงคราม

ประวัติผู้แต่ง

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นพระนิพนธ์ของสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส รัตนกวีแห่ง กรุงรัตนโกสินทร์ ทรงเป็นพระสังฆราชเจ้า พระองค์ที่ ๗ และทรงเป็นพระมหาสมณเจ้า ฯ พระองค์แรกแห่งกรุง รัตนโกสินทร์ ทรงได้รับการยกย่องจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) ว่า พระองค์เป็นบุคคลดีเด่นทางด้านวัฒนธรรมของโลก

ปภาพินท์ ทัดเรณู ม.5/3 เลขที่18

รินลดา รักกะเปา

เนื้อเรื่องของลิลิตตะเลงพ่ายมุ่งเน้นไปที่เหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์ไทย คือ ศึกยุทธหัตถี ที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับ พระมหาอุปราชาของพม่า ณ บริเวณหนองสาหร่าย และทรงสามารถฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์กลางสนามรบ ซึ่งนับเป็นชัยชนะที่ยิ่งใหญ่และเป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญและเสียสละเพื่อชาติ

จากเนื้อหาและบริบทของวรรณคดี เชื่อกันว่า ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งขึ้นในช่วงสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย สันนิษฐานว่าอยู่ในรัชสมัยของ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ. 2199 – 2231) ซึ่งเป็นยุคทองของการแต่งวรรณกรรม และราชสำนักมีการส่งเสริมการเขียนวรรณคดีที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวรรณศิลป์ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์ประเภท ลิลิต ที่แต่งขึ้นเพื่อ เทิดพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา ผู้ทรงมีบทบาทสำคัญในการกอบกู้อิสรภาพของชาติไทยจากพม่า (หรือที่เรียกในเรื่องว่า “ตะเลง”)

เนื้อเรื่องของลิลิตตะเลงพ่ายมุ่งเน้นไปที่เหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์ไทย คือ ศึกยุทธหัตถี ที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับ พระมหาอุปราชาของพม่า ณ บริเวณหนองสาหร่าย และทรงสามารถฟันพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์กลางสนามรบ ซึ่งนับเป็นชัยชนะที่ยิ่งใหญ่และเป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญและเสียสละเพื่อชาติ

จากเนื้อหาและบริบทของวรรณคดี เชื่อกันว่า ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งขึ้นในช่วงสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย สันนิษฐานว่าอยู่ในรัชสมัยของ สมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ. 2199 – 2231) ซึ่งเป็นยุคทองของการแต่งวรรณกรรม และราชสำนักมีการส่งเสริมการเขียนวรรณคดีที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวรรณศิลป์

ประวัติผู้แต่ง

ลิลิตตะเลงพ่ายไม่ปรากฏนามผู้แต่งอย่างแน่ชัด

ผู้แต่งจึงยังคงเป็น “นิรนาม” หรือ “ไม่ระบุชื่อ” ในประวัติศาสตร์วรรณคดีไทย

นักวิชาการส่วนใหญ่มักสันนิษฐานว่า

• ผู้แต่งน่าจะเป็น กวีในราชสำนัก หรือ ขุนนางชั้นผู้ใหญ่ ที่มีความรู้ทางวรรณศิลป์สูง และมีความใกล้ชิดกับราชวงศ์

• บุคคลนี้อาจมีหน้าที่รวบรวมบันทึกเหตุการณ์สำคัญและเรียบเรียงออกมาในรูปแบบวรรณกรรม เพื่อให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้และซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของพระมหากษัตริย์ไทย

ประวัติผู้แต่ง

ลิลิตตะเลงพ่ายไม่ปรากฏนามผู้แต่งอย่างแน่ชัด

ผู้แต่งจึงยังคงเป็น “นิรนาม” หรือ “ไม่ระบุชื่อ” ในประวัติศาสตร์วรรณคดีไทย

นักวิชาการส่วนใหญ่มักสันนิษฐานว่า

ผู้แต่งน่าจะเป็น กวีในราชสำนัก หรือ ขุนนางชั้นผู้ใหญ่ ที่มีความรู้ทางวรรณศิลป์สูง และมีความใกล้ชิดกับราชวงศ์

บุคคลนี้อาจมีหน้าที่รวบรวมบันทึกเหตุการณ์สำคัญและเรียบเรียงออกมาในรูปแบบวรรณกรรม เพื่อให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้และซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของพระมหากษัตริย์ไทย

ชิดชนก ศิวะพิรุฬห์เทพ ม5/3 เลขที่ 23

บันทึกการศึกษา: ความเป็นมาและประวัติผู้แต่งเรื่อง "ลิลิตตะเลงพ่าย"

1. ความเป็นมาของเรื่องลิลิตตะเลงพ่าย

ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีประเภท “ลิลิต” ซึ่งเป็นการแต่งผสมระหว่างร่ายและโคลง เนื้อหากล่าวถึงเหตุการณ์สงครามระหว่างไทยกับพม่าในสมัยสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ โดยเน้นไปที่ชัยชนะของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในการทำสงครามยุทธหัตถีเมื่อปี พ.ศ. 2135 กับพระมหาอุปราชาของพม่า ซึ่งเป็นเหตุการณ์สำคัญที่แสดงถึงความกล้าหาญและอัจฉริยภาพของพระองค์

2. ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่ายไม่ปรากฏชื่อที่แน่ชัด แต่เชื่อกันว่าเป็นกวีในราชสำนักสมัยอยุธยาตอนปลาย โดยแต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และปลุกใจให้ชาวไทยมีความรักชาติ นอกจากนี้ ยังมีการใช้ภาษาที่ไพเราะ สละสลวย และแสดงความสามารถด้านวรรณศิลป์ของผู้แต่งอย่างเด่นชัด

ในด้านผู้แต่ง แม้จะไม่ปรากฏชื่อผู้แต่งแน่ชัด แต่มีการสันนิษฐานว่าเป็นกวีในรัชสมัยสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช หรือสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ซึ่งมีความรู้ทางประวัติศาสตร์และสามารถแต่งกลอนลิลิตได้อย่างยอดเยี่ยมกวีผู้นี้สามารถเรียบเรียงเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ให้กลายเป็นงานวรรณกรรมที่มีความไพเราะ ซาบซึ้ง สะท้อนความกล้าหาญของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในการประกอบยุทธหัตถีได้อย่างสมบูรณ์แบบ จึงถือเป็นหนึ่งในผลงานที่แสดงถึงความสามารถของกวีไทยในอดีตที่ควรค่าแก่การยกย่องและศึกษาอย่างยิ่ง

หนูรู้สึกประทับใจในความสามารถของกวีไทยในอดีตที่สามารถถ่ายทอดเรื่องราวสำคัญทางประวัติศาสตร์ให้มีความไพเราะ ซาบซึ้ง และน่าศึกษา อีกทั้งยังช่วยให้เราซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระนเรศวรอย่างลึกซึ้งมากยิ่งขึ้น

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย เพื่อเฉลิมพระเกียรติ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ที่ทรงมีชัยในการทำ สงครามยุทธหัตถี กับพระมหาอุปราชาของพม่า เมื่อปี พ.ศ. 2135 ซึ่งเป็นเหตุการณ์สำคัญที่ช่วยกอบกู้เอกราชให้แก่ไทย

วัตถุประสงค์ของการแต่ง คือ เพื่อ ยกย่องพระเกียรติคุณของสมเด็จพระนเรศวร ปลุกใจให้เกิดความรักชาติ และถ่ายทอดเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ไว้เป็นแบบอย่างแห่งความกล้าหาญแก่คนรุ่นหลัง

ผู้แต่ง

ไม่ปรากฏชื่อผู้แต่งที่แน่ชัดในหลักฐานทางประวัติศาสตร์ แต่สันนิษฐานว่าเป็น กวีในราชสำนักสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ซึ่งมีความรู้ทั้งด้านวรรณคดี ประวัติศาสตร์ และศาสนา เนื่องจากวรรณกรรมเรื่องนี้มีเนื้อหาเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และแต่งด้วยถ้อยคำสละสลวยตามแบบแผนของกวีหลวง

ประวัติผู้แต่ง=สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส พระนามเดิม พระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาจุ้ย(ท้าวทรงกันดาร) เมื่อวันที่ ๑๑  ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓ เมื่อพระชันษาได้ ๑๒ ปี ได้ผนวชเป็นสามเณร ประทับ ณ พระตำหนักท่าวาสุกรี วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรวิหาร ในสมัยรัชกาลที่ ๒ ได้รับสถาปนาเป็นกรมหมื่นนุชิตชิโนรส สมัยรัชกาลที่ ๔ ได้รับ             การสถาปนาเป็นกรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส ต่อมา ในรัชกาลที่ ๖ มีพระบรมราชโองการโปรดสถาปนาเป็นสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีสร้อยพระนามคงเดิมที่ปรากฏในพระสุพรรณบัฏครั้งสถาปนาในรัชกาลที่ ๔   สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ ๔ เมื่อวันที่ ๙  ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๙๖ รวมพระชัษาได้ ๖๓ พรรษา

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในวาระงานพระราชพิธีฉลองวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงพระนิพนธ์ร่วมกับพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ เนื้อหาของลิลิตตะเลงพ่ายกล่าวถึงเหตุการณ์สงครามยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรกับพระมหาอุปราชแห่งพม่า ซึ่งเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2135 

ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงเป็นผู้ประพันธ์หลัก โดยมีพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ ทรงร่วมประพันธ์ด้วย 

ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส พระนามเดิม พระองค์เจ้าวาสุกรี เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกฯ ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาจุ้ย(ท้าวทรงกันดาร) เมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๓๓ เมื่อพระชันษาได้ ๑๒ ปี ได้ผนวชเป็นสามเณร ประทับ ณ พระตำหนักท่าวาสุกรี วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรวิหาร ในสมัยรัชกาลที่ ๒ ได้รับสถาปนาเป็นกรมหมื่นนุชิตชิโนรส สมัยรัชกาลที่ ๔ ได้รับ การสถาปนาเป็นกรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส ต่อมา ในรัชกาลที่ ๖ มีพระบรมราชโองการโปรดสถาปนาเป็นสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส มีสร้อยพระนามคงเดิมที่ปรากฏในพระสุพรรณบัฏครั้งสถาปนาในรัชกาลที่ ๔ สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ ๔ เมื่อวันที่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๓๙๖ รวมพระชัษาได้ ๖๓ พรรษา

เป็นวรรณคดีประเภทลิลิตที่สำคัญของไทย ประพันธ์ขึ้นโดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในวีรกรรมการทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาของพม่า

ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

คำว่า ตะเลง หมายถึง มอญ พ่าย หมายถึง แพ้ คำว่า ตะเลงพ่าย แปลตามตัวอักษร คือ มอญแพ้ ซึ่งมอญในที่นี้หมายรวมถึงพม่าด้วย เหตุที่เรียกเช่นนี้เป็นเพราะ พม่าปกครองมอญอยู่ โดยพม่าได้ย้ายเมืองหลวงมาที่กรุงหงสาวดีอันเป็นเมืองหลวงของมอญ คำว่า ตะเลง จึงหมายถึง พม่าและมอญเป็นผู้แพ้สงคราม ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ (ยอพระเกียรติ) สมเด็จ พระนเรศวรมหาราช โดยดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เริ่มตั้งแต่สมเด็จ พระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคต จนถึงตอนที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับ พระมหาอุปราชาของพม่า และพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระ ปรมานุชิตชิโนรสทรงพระนิพนธ์ขึ้น เพื่อจารึกบนแผ่นหินอ่อน และนำไปประดับไว้ที่วัดพระเชตุพน วิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

ประวัติผู้แต่ง

เมื่อ พ.ศ. ๒๓๔๕ พระองค์ทรงผนวชเป็นสามเณร และประทับจำพรรษาที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร ทรงเป็นศิษย์ของสมเด็จพระพนรัตน์ (แก้ว) พระองค์เจ้าสามเณรวาสุกรีประทับจำพรรษา และทรงศึกษา อยู่ในวัดพระเชตุพนฯ จนสิ้นรัชกาลที่ ๑ สมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒) ได้ทรงผนวชเป็นพระภิกษุเมื่อ พ.ศ. ๒๓๕๔ ทรงได้รับพระสมณฉายาว่า “สุวัณณรังสี” จากนั้นพระบาทสมเด็จ พระพุทธเลิศหล้านภาลัยโปรดให้ พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรี (สุวัณณรังสี) เป็นพระราชาคณะและอธิบดีสงฆ์ ณ วัต พระเชตุพนฯ ต่อมาทรงได้รับเลื่อนขึ้นเป็นเจ้าต่างกรม คือ ขัดติยวงศ์” และดำรงพระยศนี้อยู่จนสิ้นรัชกาลของพระบาทสมเด็จ พระรูปเขียนสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส “กรมหมื่นนุชิตชิโนรส ศรีสุคต พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) เสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติแล้ว มีพระบรมราชโองการประกาศเลื่อน กรมหมื่นนุชิตชิโนรส ศรีสุคตขัตติยวงศ์ ให้ดำรงตำแหน่ง สกลมหาสังฆปริณายก เมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๓๙๔

เป็น วรรณคดีประเภทร่ายและโคลง ที่แต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับเหตุการณ์ในประวัติศาสตร์ช่วงที่พระองค์ทรงทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาแห่งพม่า. ผู้แต่งคือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส และมีพระองค์เจ้ากปิตถาขัตติยกุมารเป็นผู้ช่วย. ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งขึ้นในรัชกาลที่ 3 เพื่อฉลองการบูรณปฏิสังขรณ์วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม. 

ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี)โดยมีผู้ช่วยในการแต่งคือ พระองค์เจ้ากปิตถาขัตติยกุมาร 

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและเจ้าจอมมารดาจุ้ย ทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ ๗ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และทรงเป็นพระราชวงศ์พระองค์แรกที่ดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช นอกจากนี้ยังทรงเป็นกวีที่มีชื่อเสียงในยุครัตนโกสินทร์ 

พระองค์เจ้ากปิตถาขัตติยกุมาร เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒) ได้ทรงช่วยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ในการแต่งลิลิตตะเลงพ่าย 

ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และเพื่อเป็นส่วนหนึ่งในงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ในสมัยรัชกาลที่ ๓ 

คำว่า ตะเลง หมายถึง มอญ พ่าย หมายถึง แพ้ คำว่า ตะเลงพ่าย แปลตามตัวอักษร คือ มอญแพ้ ซึ่งมอญในที่นี้หมายรวมถึงพม่าด้วย เหตุที่เรียกเช่นนี้เป็นเพราะ พม่าปกครองมอญอยู่ โดยพม่าได้ย้ายเมืองหลวงมาที่กรุงหงสาวดีอันเป็นเมืองหลวงของมอญ คำว่า ตะเลง จึงหมายถึง พม่าและมอญเป็นผู้แพ้สงคราม

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ (ยอพระเกียรติ) สมเด็จ พระนเรศวรมหาราช โดยดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เริ่มตั้งแต่สมเด็จ พระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคต จนถึงตอนที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกระทำยุทธหัตถีกับ พระมหาอุปราชาของพม่า และพระมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระ ปรมานุชิตชิโนรสทรงพระนิพนธ์ขึ้น เพื่อจารึกบนแผ่นหินอ่อน และนำไปประดับไว้ที่วัดพระเชตุพน วิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

ประวัติผู้แต่ง

เมื่อ พ.ศ. ๒๓๔๕ พระองค์ทรงผนวชเป็นสามเณร และประทับจำพรรษาที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร ทรงเป็นศิษย์ของสมเด็จพระพนรัตน์ (แก้ว) พระองค์เจ้าสามเณรวาสุกรีประทับจำพรรษา และทรงศึกษา อยู่ในวัดพระเชตุพนฯ จนสิ้นรัชกาลที่ ๑

สมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒) ได้ทรงผนวชเป็นพระภิกษุเมื่อ พ.ศ. ๒๓๕๔ ทรงได้รับพระสมณฉายาว่า "สุวัณณรังสี” จากนั้นพระบาทสมเด็จ พระพุทธเลิศหล้านภาลัยโปรดให้ พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรี (สุวัณณรังสี) เป็นพระราชาคณะและอธิบดีสงฆ์ ณ วัด พระเชตุพนะ ต่อมาทรงได้รับเลื่อนขึ้นเป็นเจ้าต่างกรม คือ“กรมหมื่นนุชิตชิโนรส ศรีสุคลขัตติยวงศ์” และดำรงพระยศนี้อยู่จนสิ้นรัชกาลของพระบาทสมเด็จ พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓)

เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) เสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติแล้ว มีพระบรมราชโองการประกาศเลือน กรมหมื่นนุชิตชิโนรส ศรีสุกดชัตติยวงศ์ ให้ดำรงตำแหน่ง สกลมหาสังฆปริณายก เมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ.๒๓๙๔)

• ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 3 เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช เนื่องในวาระงานฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม 

• ตะเลงในที่นี้หมายถึง พม่า (หรือมอญที่พม่าใช้เป็นกำลังในการรบ) 

• เนื้อหาหลักของเรื่องคือการยอพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรในด้านพระปรีชาสามารถทางการรบ และความกล้าหาญในการทำยุทธหัตถี 

• ผู้แต่งได้แรงบันดาลใจมาจากวรรณคดีเรื่องยวนพ่าย (เฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ) 

ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นบทประพันธ์ประเภทลิลิต ประพันธ์ขึ้นโดยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูบาลบริรักษ์ เพื่อสดุดีวีรกรรมของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยตะเลงในที่นี้หมายถึง มอญ แต่ในลิลิตตะเลงพ่าย กล่าวถึงการรบระหว่างไทยกับพม่า ¹

ลิลิตตะเลงพ่าย แต่งขึ้นโดยได้แรงบันดาลใจมาจาก พระราชพงศาวดาร ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม) วรรณคดีเก่าบางเรื่อง เช่น ลิลิตยวนพ่าย ลิลิตพระลอ จินตนาการของผู้แต่ง คือ ช่วงบทนิราศ บทชมโฉม บทรัก เป็นต้น ¹

จุดมุ่งหมายในการแต่งลิลิตตะเลงพ่าย คือ เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ฉลองตึกวัดพระเชนตุพนฯ สมัย รัชกาลที่ 3 สร้างสมบารมีของผู้แต่ง ¹

ลักษณะคำประพันธ์ของลิลิตตะเลงพ่าย แต่งด้วยลิลิตสุภาพ ประกอบด้วย ร่ายสุภาพ โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ แต่งสลับกันไป จำนวน 439 บท โดยได้แบบอย่างการแต่งมาจากลิลิตยวนพ่ายที่แต่งขึ้นในสมัยอยุธยาตอนต้น ¹

ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส เป็นพระบรมวงศ์ ในจักรีบรมราชวงศ์พระองค์แรกที่ทรงดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราชเจ้า สกลมหาสังฆปริณายก อันเป็นตำแหน่งปกครองคณะสงฆ์สูงสุดแห่งพุทธจักร ¹

พระองค์เป็นพระราชโอรสองค์ที่ 28 ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ประสูติแต่เจ้าจอมมารดาจุ้ย (ต่อมาได้เลื่อนยศเป็นท้าวทรงกันดาล) เมื่อวันที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2333 มีพระนามว่า พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้าวาสุกรี ¹

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงมีพระอัจฉริยภาพหลายด้าน ทั้งทางอักษรศาสตร์ และพระพุทธศิลป์ ทรงนิพนธ์วรรณกรรมและบทกวีมากมาย รวมถึงการออกแบบพระพุทธรูปปางต่าง ๆ ¹

พระองค์ยังเป็นที่เคารพสักการะอย่างยิ่งในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทุกๆ รัชกาล ตลอดทั้งพระบรมวงศานุวงศ์ และได้รับการยกย่องจากองค์การการศึกษาวิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) เป็นบุคคลที่มีความดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลก เมื่อปี พ.ศ. 2533 ¹

ลิลิตตะเลงพ่าย เป็นบทประพันธ์ประเภทลิลิต ที่สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงพระนิพนธ์ขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในวาระงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ในรัชกาลที่ 3 โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับเหตุการณ์การทำยุทธหัตถีระหว่างสมเด็จพระนเรศวรกับพระมหาอุปราชาของพม่า ในปี พ.ศ. 2135 

ประวัติผู้แต่ง

ผู้แต่งลิลิตตะเลงพ่าย คือ สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรส (พระองค์เจ้าวาสุกรี)โดยมีผู้ช่วยในการแต่งคือ พระองค์เจ้ากปิตถาขัตติยกุมาร 

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชและเจ้าจอมมารดาจุ้ย ทรงเป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ ๗ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ และทรงเป็นพระราชวงศ์พระองค์แรกที่ดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช นอกจากนี้ยังทรงเป็นกวีที่มีชื่อเสียงในยุครัตนโกสินทร์ 

พระองค์เจ้ากปิตถาขัตติยกุมาร เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒) ได้ทรงช่วยสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ในการแต่งลิลิตตะเลงพ่าย 

ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช และเพื่อเป็นส่วนหนึ่งในงานพระราชพิธีฉลองตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ในสมัยรัชกาลที่ ๓ 

-ความเป็นมา

เรื่องลิลิตตะเลงพ่ายนี้หมายถึงมอญแพ้ซึ่งมอญในที่นี้หมายรวมถึงพม่าด้วย ลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ(ยอพระเกียรติ)สมเด็จพระนเรศวรมหาราช พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระสมณเจ้ากรมพระปรมาอนุชิตชิโนรสทรงพระนิพนธ์ขึ้น เพื่อจารึกบนแผ่นหินอ่อน แนะนำไปประดับไว้ที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหาร

-ประวัติผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรสเป็นพระราชโอรสองค์ที่ 28 (สมเด็จพระมหาสมณเจ้า)เป็นพระอิสริยยศสำหรับพระบรมวงศานุวงศ์ที่ได้รับสถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราช หรือผู้ที่ได้รับการสถาปนาภายหลังสิ้นพระชนม์ชีพ

ประวัติผู้แต่งเมื่อ พ.ศ. ๒๓๔๕ พระองค์ทรงผนวชเป็นสามเณร และประทับจำพรรษาที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม ราชวรมหาวิหาร ทรงเป็นศิษย์ของสมเด็จพระพนรัตน์ (แก้ว) พระองค์เจ้าสามเณรวาสุกรีประทับจำพรรษา และทรงศึกษา อยู่ในวัดพระเชตุพนฯ จนสิ้นรัชกาลที่ ๑ สมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ ๒) ได้ทรงผนวชเป็นพระภิกษุเมื่อ พ.ศ. ๒๓๕๔ ทรงได้รับพระสมณฉายาว่า “สุวัณณรังสี” จากนั้นพระบาทสมเด็จ พระพุทธเลิศหล้านภาลัยโปรดให้ พระภิกษุพระองค์เจ้าวาสุกรี (สุวัณณรังสี) เป็นพระราชาคณะและอธิบดีสงฆ์ ณ วัต พระเชตุพนฯ ต่อมาทรงได้รับเลื่อนขึ้นเป็นเจ้าต่างกรม คือ ขัดติยวงศ์” และดำรงพระยศนี้อยู่จนสิ้นรัชกาลของพระบาทสมเด็จ พระรูปเขียนสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส “กรมหมื่นนุชิตชิโนรส ศรีสุคต พระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) เมื่อพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๔) เสด็จขึ้นเสวยราชสมบัติแล้ว มีพระบรมราชโองการประกาศเลื่อน กรมหมื่นนุชิตชิโนรส ศรีสุคตขัตติยวงศ์ ให้ดำรงตำแหน่ง สกลมหาสังฆปริณายก เมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๓๙๔

เรื่องลิลิตตะเลงพ่ายคำว่าตะเลงหมายถึงมอญพ่ายหมายถึงแพ้คำว่าตะเลงพ่ายแปลตามตัวอักษรคือมอญแพ้ซึ่งมอในที่นี้หมายรวมถึงพม่าด้วยเหตุที่เรียกชื่อนี้เป็นเพราะพม่าปกครองมอญอยู่โดยพม่าได้ย้ายเมืองหลวงมาที่กรุงหงสาวดีอันเป็นเมืองหลวงของมอญคำว่าตะเลงจึงหมายถึงขพม่าและมอญเป็นผู้แพ้สงครามลิลิตตะเลงพ่ายเป็นวรรณคดีประวัติศาสตร์เฉลิมพระเกียรติยอพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราชโดยดำเนินเรื่องตามพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาเริ่มตั้งแต่สมเด็จพระมหาธรรมราชาเสด็จสวรรคตจนถึงตอนที่สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชาของพม่าและมหาอุปราชาสิ้นพระชนม์

ประวัติผู้แต่ง

ผู้ทรงพระนิพนธ์เรื่องลิลิตตะเลงพ่ายคือสมเด็จพระมหาสมณเจ้ากรมพระปรมานุชิตชิโนรสเป็นพระราชโอรสองค์ที่ 28ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชพระองค์ทรงผนวชเป็นสามเณรและประทับจำพรรษาที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารและทรงศึกษาอยู่ในวัดพระเชตุพนเขาได้รับฉายาว่าสุวัณณรังสีจากนั้นพระองค์ทรงเชี่ยวชาญทั้งคดีโลกและคดีและคดีธรรมและเชี่ยวชาญด้านอักษรศาสตร์เป็นอย่างยิ่งและได้รับการยกย่องเป็นผู้มีผลงานดีเด่นด้านวัฒนธรรมระดับโลกนับเป็นพระสงฆ์รูปแรกที่ได้รับการถวายเกียรติพระองค์อยู่ในสมณเพศเกือบจะตลอดพระชนม์ชีพรวมระยะเวลาในร่มกาเสาวพัสตร์ได้ 52 พรรษา

1. ความรักต้องมีเหตุผล – ความรักที่เกิดจากความหลงไหลหรือความต้องการครอบครองเพียงฝ่ายเดียว ย่อมทำให้เกิดความทุกข์ใจ

2. ความอิจฉาริษยาเป็นภัย – การไม่ยอมรับความจริงและปล่อยให้อารมณ์โกรธหรือริษยาครอบงำ อาจนำไปสู่การกระทำที่สร้างความเดือดร้อนทั้งตนเองและผู้อื่น

3. การให้อภัยและความเข้าใจ – การแก้ปัญหาความขัดแย้งต้องอาศัยความเข้าใจ ไม่ใช่การบังคับหรือใช้อำนาจ

4. ทุกสิ่งไม่จีรังยั่งยืน – ความงดงามและความสุขในชีวิตอาจเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา เราควรยอมรับความจริงและใช้ชีวิตด้วยสติ

ตัวอย่างการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

• เวลามีคนที่เราชอบ แต่เขาไม่ชอบเรา → แทนที่จะบังคับหรือหึงหวง ควรเคารพการตัดสินใจของเขาและรักอย่างมีเหตุผล

• หากเพื่อนประสบความสำเร็จมากกว่า → แทนที่จะอิจฉา ควรนำมาเป็นแรงบันดาลใจและพัฒนาตัวเอง

• เวลามีปัญหากับครอบครัวหรือเพื่อน → ควรใช้การพูดคุยและให้อภัย ไม่ใช้อารมณ์หรือการโต้เถียงอย่างรุนแรง

• เมื่อเจอสิ่งสวยงามหรือความสุขเล็ก ๆ ในชีวิต → ควรเก็บไว้เป็นพลังใจ เพราะรู้ว่าไม่มีสิ่งใดคงอยู่ตลอดไป

ตัวอย่างการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

การมีความรักหรือความชอบใครสักคน ควรใช้สติ ไม่ควรปล่อยให้ความหลงทำให้ตัดสินใจผิดพลาด เช่น การทุ่มเทเกินไปจนเสียการเรียนหรือทำร้ายตัวเอง

ตัวอย่าง เวลาโกรธหรือหึง ควรใช้เหตุผลพูดคุย ไม่ปล่อยให้อารมณ์ทำลายความสัมพันธ์

ตัวอย่างการนำข้อคิดไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน:

ความรักที่ไม่สมหวัง:

หากมีความรักที่ไม่สมหวัง ควรทำใจยอมรับและเรียนรู้ที่จะอยู่กับความเจ็บปวดนั้นอย่างมีสติ ไม่ควรจมปลักอยู่กับความทุกข์ หรือทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น.

การใช้ชีวิตอย่างมีสติ:

การตัดสินใจใดๆ ควรพิจารณาให้รอบคอบถึงผลที่จะตามมา ไม่ควรทำตามอารมณ์ชั่ววูบ หรือหลงเชื่อใครง่ายๆ โดยไม่ตรวจสอบ.

ความเชื่อเรื่องกรรม:

การทำความดีจะนำมาซึ่งผลดี และการทำความชั่วจะนำมาซึ่งผลเสีย ควรประพฤติตนอยู่ในศีลธรรมอันดีงาม.

ความเชื่อเรื่องการเกิดใหม่:

การทำความดีจะส่งผลให้ได้รับผลดีในภพชาติต่อไป ควรตั้งมั่นในการทำความดีเพื่ออนาคตที่ดี.

ตัวอย่างเพิ่มเติม:

การเลือกคบเพื่อน:

ควรเลือกคบเพื่อนที่ดี มีสติปัญญา และมีศีลธรรม ไม่ควรคล้อยตามเพื่อนที่ชักจูงไปในทางที่ไม่ดี.

การทำงาน:

ควรมีความซื่อสัตย์สุจริตในการทำงาน ไม่ควรทุจริตคดโกง เพื่อให้ได้รับผลตอบแทนที่ดีและเป็นธรรม.

การใช้ชีวิตในสังคม:

ควรมีความเมตตาต่อผู้อื่น ไม่เบียดเบียนผู้อื่น และช่วยเหลือเกื้อกูลกัน.

สรุป:

มัทนะพาธาสอนให้เราตระหนักถึงความสำคัญของความรัก การใช้ชีวิตอย่างมีสติ และผลของกรรม การนำข้อคิดเหล่านี้มาปรับใช้ในชีวิตประจำวัน จะช่วยให้เราดำเนินชีวิตได้อย่างมีความสุขและประสบความสำเร็จ

1. ความรักต้องอาศัยความจริงใจและความเข้าใจ – ความรักที่เกิดจากการบังคับหรือยัดเยียด (เช่น ท้าวมัทนะกับสุเทษณ์) ไม่อาจก่อให้เกิดความสุขที่แท้จริงได้

2. ความหลงและความโกรธทำให้เกิดความทุกข์ – สุเทษณ์ที่ปล่อยให้ความหลงและความโกรธครอบงำ จึงสร้างบาปและความเจ็บปวดแก่ตนเองและผู้อื่น

3. ความดีและความซื่อสัตย์ย่อมนำมาซึ่งผลลัพธ์ที่ดี – มัทนะยึดมั่นในความซื่อสัตย์ต่อสุชาตะ ทำให้สุดท้ายความดีงามยังคงอยู่ แม้จะต้องผ่านความทุกข์

4. ความทุกข์เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตที่สอนใจมนุษย์ – เหตุการณ์ต่าง ๆ ในเรื่องสอนให้เรารู้จักยอมรับและเรียนรู้จากความทุกข์ เพื่อเข้าใจคุณค่าของความสุข

ตัวอย่างการประยุกต์ในชีวิตประจำวัน

เวลาอยู่ในความสัมพันธ์ หากใครบางคนพยายามบังคับอีกฝ่ายให้รักตนเอง ก็จะเหมือนสุเทษณ์ ผลลัพธ์ย่อมไม่ยั่งยืน → ดังนั้นเราควรให้เกียรติซึ่งกันและกัน

ตัวอย่างในชีวิตประจำวัน: หากเราชอบใครสักคน เราควรใช้ความจริงใจค่อย ๆ สร้างความสัมพันธ์ ไม่ใช่บังคับหรือกดดันให้เขามาชอบเรา

ผู้แต่งสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

ลักษณะเป็นวรรณคดีประเภทลิลิตสุภาพที่แต่งด้วยร่ายสุภาพและโคลงสุภาพ (โคลงสองสุภาพ โคลงสามสุภาพ และโคลงสี่สุภาพ) สลับกันไป เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช โดยเน้นวีรกรรมการทำยุทธหัตถีกับพระมหาอุปราชา 

ทุกข์จากความรัก และการรู้จักควบคุมอารมณ์รวมถึงการใช้สติในการดำเนินชีวิต

ตัวอย่างการใช้ชีวิตประจำวัน

"มัทนะพาธา" สะท้อนให้เห็นถึงค่านิยมและความเชื่อในสังคมไทยสมัยก่อน โดยเฉพาะเรื่องความรัก การปฏิบัติตามขนบธรรมเนียม และการเชื่อเรื่องกฎแห่งกรรม 

ยกตัวอย่าง. สามารถนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้หลายด้าน โดยเฉพาะในเรื่องความรัก ความสัมพันธ์ และการจัดการกับอารมณ์และความทุกข์ที่เกิดจากความรัก

ตัวอย่าง ควบคุมอารมณ์และกิเลส – หากรู้สึกโกรธ อิจฉา หรือหลงใหลสิ่งใดมากเกินไป ก็ควรหักห้ามใจ ไม่ปล่อยให้อารมณ์ชั่ววูบทำร้ายตนเองและคนรอบข้าง

ข้อคิดที่ได้รับจากการเรียนเรื่อง มัทนะพาธา

1. ความรักที่แท้จริงต้องเกิดจากความเต็มใจทั้งสองฝ่าย

หากรักโดยไม่ยินยอมกัน จะนำมาซึ่งความทุกข์และความบาดหมาง

2. การยึดติดในตัณหาและความหลง

เหมือนสุเทษณ์ที่ลุ่มหลงในมัทนา จนเกิดความทุกข์ใจ ไม่สามารถควบคุมตนเองได้

3. คุณค่าของความซื่อสัตย์และความจริงใจ

มัทนาแสดงออกถึงการยึดมั่นในความถูกต้อง ไม่หลอกลวงตนเองและผู้อื่น

4. การยอมรับผลแห่งการกระทำ (กรรม)

ทุกสิ่งที่ทำย่อมย้อนกลับมาสู่ผู้กระทำเอง

—

ตัวอย่างการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

เมื่อชอบหรือรักใคร ควรเคารพการตัดสินใจของอีกฝ่าย ไม่บังคับหรือฝืนใจผู้อื่น

เวลาเกิดความโกรธหรือหลงใหลในสิ่งใด ควรควบคุมอารมณ์ ใช้เหตุผลมากกว่าอารมณ์

ยึดมั่นในความซื่อสัตย์ ไม่โกหก ไม่เอาเปรียบผู้อื่น แม้จะได้ผลประโยชน์ชั่วคราว

คิดก่อนทำเสมอ เพราะการกระทำย่อม

สรุปข้อคิด:

ความรักที่ไม่สมหวัง:

ความรักที่ไม่ได้รับการตอบสนองหรือความรักที่ผิดหวัง อาจนำมาซึ่งความทุกข์และความเจ็บปวด ทั้งในภพปัจจุบันและภพภูมิอื่นๆ

ความหลงใหลในกามารมณ์:

การหลงใหลในกามารมณ์และความสุขทางโลก อาจนำไปสู่การกระทำที่ไม่ถูกต้อง และส่งผลเสียต่อตนเองและผู้อื่น

การกระทำที่ขาดปัญญา:

การกระทำโดยขาดการไตร่ตรอง ขาดปัญญา อาจนำไปสู่ความหายนะทั้งต่อตนเองและผู้อื่น

ผลของกรรม:

การกระทำทุกอย่างย่อมมีผลตามมา ทั้งในปัจจุบันและอนาคต ซึ่งสอดคล้องกับหลักของกฎแห่งกรรม

การรู้จักตนเองและผู้อื่น:

การรู้จักตนเอง รู้จักความต้องการของตนเอง และรู้จักผู้อื่น จะช่วยให้เราสามารถใช้ชีวิตได้อย่างมีความสุขและไม่เบียดเบียนผู้อื่น

ตัวอย่างการนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน:

การรู้จักยับยั้งชั่งใจ:

เมื่อมีความรู้สึกที่ไม่ดี หรือต้องการทำอะไรที่อาจส่งผลเสีย ให้รู้จักยับยั้งชั่งใจตัวเอง หยุดคิดไตร่ตรองก่อนที่จะกระทำ

การมีสติ:

ในทุกๆ การกระทำ ให้มีสติอยู่เสมอ ระลึกรู้ถึงสิ่งที่กำลังทำอยู่ ไม่หลงไปกับอารมณ์หรือความรู้สึกชั่ววูบ

การคิดก่อนทำ:

ก่อนที่จะตัดสินใจทำอะไร ให้คิดถึงผลที่จะตามมา ทั้งผลดีและผลเสีย เพื่อให้เราสามารถเลือกที่จะทำในสิ่งที่ถูกต้องและเป็นประโยชน์

การรู้จักให้อภัย:

หากเกิดความผิดพลาดหรือความไม่เข้าใจกัน ให้รู้จักให้อภัยทั้งตนเองและผู้อื่น เพื่อที่จะสามารถก้าวต่อไปได้อย่างมีความสุข

การสร้างความสัมพันธ์ที่ดี:

ในการสร้างความสัมพันธ์กับผู้อื่น ให้รู้จักให้เกียรติและให้ความเคารพซึ่งกันและกัน เพื่อที่จะสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข

ความเป็นมา:

เฉลิมพระเกียรติ:

ลิลิตตะเลงพ่ายแต่งขึ้นเพื่อยกย่องพระปรีชาสามารถของสมเด็จพระนเรศวรมหาราชในการทำศึกยุทธหัตถี

ฉลองวัด:

แต่งขึ้นเพื่อฉลองการสร้างตึกวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (วัดโพธิ์) ในสมัยรัชกาลที่ 3

ผู้แต่ง:

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส ทรงเป็นผู้ประพันธ์ โดยได้รับแรงบันดาลใจจากพงศาวดารและวรรณกรรมเก่า

ข้อคิดที่ได้จากเรื่อง:

ความรักชาติและความเสียสละ:

ลิลิตตะเลงพ่ายแสดงให้เห็นถึงความรักชาติ ความเสียสละ และความกล้าหาญของบรรพบุรุษไทยในการปกป้

องแผ่นดิน

ข้อคิดที่ได้รับจากการเรียนเรื่อง มัทนะพาธา

1. ความรักที่แท้จริงต้องเกิดจากความเต็มใจทั้งสองฝ่าย

หากรักโดยไม่ยินยอมกัน จะนำมาซึ่งความทุกข์และความบาดหมาง

2. การยึดติดในตัณหาและความหลง

เหมือนสุเทษณ์ที่ลุ่มหลงในมัทนา จนเกิดความทุกข์ใจ ไม่สามารถควบคุมตนเองได้

3. คุณค่าของความซื่อสัตย์และความจริงใจ

มัทนาแสดงออกถึงการยึดมั่นในความถูกต้อง ไม่หลอกลวงตนเองและผู้อื่น

4. การยอมรับผลแห่งการกระทำ (กรรม)

ทุกสิ่งที่ทำย่อมย้อนกลับมาสู่ผู้กระทำเอง

—

ตัวอย่างการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

เมื่อชอบหรือรักใคร ควรเคารพการตัดสินใจของอีกฝ่าย ไม่บังคับหรือฝืนใจผู้อื่น

เวลาเกิดความโกรธหรือหลงใหลในสิ่งใด ควรควบคุมอารมณ์ ใช้เหตุผลมากกว่าอารมณ์

ยึดมั่นในความซื่อสัตย์ ไม่โกหก ไม่เอาเปรียบผู้อื่น แม้จะได้ผลประโยชน์ชั่วคราว

คิดก่อนทำเสมอ เพราะการกระทำย่อม

2. ความรักและความหลงใหล: ความรักที่เกิดจากความหลงใหลในรูปลักษณ์ภายนอกหรือความปรารถนาส่วนตัว อาจนำไปสู่การกระทำที่ไม่เหมาะสมและสร้างความทุกข์ให้กับทั้งตนเองและผู้อื่นได้.

3. การใช้สติและปัญญาในการครองตน: มัทนาถูกสาปให้กลายเป็นดอกกุหลาบ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของหญิงสาวที่สวยงามและมีค่า แต่ก็มีหนามแหลมคมเป็นเครื่องป้องกันตัวเอง ข้อคิดนี้สอนให้ผู้หญิงรู้จักใช้สติปัญญาและระมัดระวังตนเองจากอันตราย.

4. บทเรียนเรื่องกรรม: เรื่องนี้ยังสะท้อนให้เห็นถึงผลของการกระทำ ซึ่งเป็นไปตามกฎแห่งกรรม การกระทำที่ไม่ดีของท้าวสุเทษณ์ นำมาซึ่งผลกรรมที่ต้องได้รับคือความทุกข์และความโดดเดี่ยว.

5. ความเชื่อและค่านิยม: เรื่องมัทนะพาธา ยังสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อและค่านิยมของคนในสังคมสมัยก่อน เช่น ความเชื่อเรื่องชาติภพ ความเชื่อเรื่องกฎแห่งกรรม และความเชื่อเรื่องฤทธิ์เดชของเวทมนตร์คา

ถา.

ข้อคิดในการใช้ชีวิตประจำวัน

เราไม่ควรบังคับหรือใช้ความโกรธเพื่อที่จะทำร้ายผู้อื่นหรือตนเอง

ความหลงใหลใน “ความรักที่ไม่จริงใจ” อาจนำไปสู่ความทุกข์

ความงามและความรักควรมาคู่กับคุณธรรมและความจริงใจ มิฉะนั้นอาจกลายเป็นสิ่งที่ทำร้ายทั้งตนเองและผู้อื่น

ตัวอย่างการใช้ในชีวิตประจำวัน

เวลามีความรัก ควรดูที่ความจริงใจและนิสัยใจคอ มากกว่ารูปร่างหน้าตา เพื่อให้ความสัมพันธ์ยืนยาวและมีความสุข

ไม่ควรยึดติดกับสิ่งที่ไม่แน่นอน เช่น ความสวยงามภายนอกหรือทรัพย์สิน ควรโฟกัสที่ความดีและความสามารถของตนเอง

ความรัก ความทุกข์ และการควบคุมตนเอง. ความรักที่ไม่สมหวังหรือความรักที่เกิดจากความหลงนั้นนำมาซึ่งความทุกข์. นอกจากนี้ เรื่องยังสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อเรื่องชาติภพ กฎแห่งกรรม และบทบาทของผู้หญิงในสังคม.

ตัวอย่างการใช่ชีวิตประจำวัน

ตัวอย่างการใช้ชีวิตประจำวันของมัทนะพาธา สามารถสะท้อนผ่านตัวละครหลักและเหตุการณ์ในเรื่องได้ โดยจะเห็นภาพวิถีชีวิตของผู้คนในสมัยก่อนที่ผูกพันกับความเชื่อและประเพณีต่างๆ

ข้อคิดที่ได้รับจากการเรียนเรื่อง มัทนะพาธา

1. ความรักที่แท้จริงต้องเกิดจากความเต็มใจทั้งสองฝ่าย

หากรักโดยไม่ยินยอมกัน จะนำมาซึ่งความทุกข์และความบาดหมาง

2. การยึดติดในตัณหาและความหลง

เหมือนสุเทษณ์ที่ลุ่มหลงในมัทนา จนเกิดความทุกข์ใจ ไม่สามารถควบคุมตนเองได้

3. คุณค่าของความซื่อสัตย์และความจริงใจ

มัทนาแสดงออกถึงการยึดมั่นในความถูกต้อง ไม่หลอกลวงตนเองและผู้อื่น

4. การยอมรับผลแห่งการกระทำ (กรรม)

ทุกสิ่งที่ทำย่อมย้อนกลับมาสู่ผู้กระทำเอง

—

ตัวอย่างการนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

เมื่อชอบหรือรักใคร ควรเคารพการตัดสินใจของอีกฝ่าย ไม่บังคับหรือฝืนใจผู้อื่น

เวลาเกิดความโกรธหรือหลงใหลในสิ่งใด ควรควบคุมอารมณ์ ใช้เหตุผลมากกว่าอารมณ์

ยึดมั่นในความซื่อสัตย์ ไม่โกหก ไม่เอาเปรียบผู้อื่น แม้จะได้ผลประโยชน์ชั่วคราว

คิดก่อนทำเสมอ เพราะการกระทำย่อม

ความรักความทุกข์และความควบคุมตัวเองความรักที่ไม่สมหวังหรือความรักที่เกิดจากความหลงนั้นนำมาซึ่งความทุกข์จากเรื่องนี้เรื่องยังสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อเรื่องชาติภพกฎแห่งกรรมและบทบาทของผู้หญิงในสังคม

ตัวอย่างการใช้ชีวิตประจำวัน

ตัวอย่างการใช้ชีวิตประจำวันของมัทนะพาธาสามารถสะท้อนผ่านตัวละครหลักและเหตุการณ์ในเรื่องได้ด้วยใจเห็นภาพวิถีชีวิตของผู้คนในสมัยก่อนที่มีผูกพันกับความเชื่อและประเพณีต่างๆ

-ความรักควรใช้สติด้วย

ยกตัวอย่างในชีวิตประจำ

-อย่างเรื่องชู้สาวที่เห็นได้จากข่าวประจำวันว่าสามีมักจะหึงหวงภรรยาจนถึงขั้นทำร้ายร่างกาย เป็นเหตุผลว่าทำไมความรักถึงควรใช้สติด้วย