Zij hangt de volgende principes aan:

1.       Alle menselijke handelingen worden bepaald door de goddelijke macht, met inbegrip van de handelingen m.b.t. geloof en deugd of ongeloof en ondeugd. 

2.       Zij beweerden dat het legitiem is om de eigenschappen van handelen en scheppen aan God Zelf toe te schrijven, omdat alleen deze twee aan God kunnen worden toegekend. 

3.       De transcendent van God betekent volgens hen dat Hij nooit zichtbaar zal zijn voor de mensheid. Zij ontkenden de eeuwigheid van het Paradijs en de Hel, omdat zij vasthielden aan het oordeel dat alleen God eeuwig is. 

Diegenen die in de vrije wil geloofden werden Qadariyyah genoemd, hun tegenstanders stonden bekend als Djabriyyah. Later hebben de Qadariyyah zich geleidelijk aan Moetazila genoemd, sommige van de aanhangers van Djabriyyah werden Asjariyah. 

Deze groep bestaat uit mensen die iedere vorm van wijsheid, doelmatigheid of verstandelijk redeneren in de aanbidding van Allah ontkennen. Zulke mensen beperken de eredienst slechts tot het volgen van Gods besluiten, tot alleen maar gehoorzamen aan de geboden. 

Deze aanbidding is dor en zwaarmoedig, verstoken van beminnelijkheid en spirituele gelukzaligheid. Het mag dan ook geen wonder heten dat zij naar hun aanbidding verwijzen als zijnde taklief (opdracht). Velen van hen ontkennen zelfs de mogelijkheid van liefde voor Allah vanuit het hart van de dienaar; voor hen kan een dienaar wel van de beloningen en de zegeningen van Allah houden, maar niet van Allah Zelf. Op die manier verwerpen zij de wezenlijke kern, de betekenis van het Goddelijke, die ligt in Zijn Wezen als de Ultieme Geliefde. Aanbidding is inderdaad ultieme liefde met buitengewone menselijkheid, verheerlijking en betrokkenheid. 

Er ontstond een strijd om het leiderschap van de islamitische beweging met Ali aan de ene en Moeawiya aan de andere kant. Dit gevecht markeert waarschijnlijk een van de meest pijnlijke momenten in de geschiedenis van de Islam. 

De groep Kharidjieten had volgende beginselen besloten: 

a.       De verklaring van koefr (ongeloof) voor Ali, Moeawiya en al diegenen die hen steunden;

b.      Takfier (beschuldiging van ongeloof) t.a.v. diegenen die het met hen oneens waren, over welke theologische kwestie dan ook;

c.       Het recht om een ieder van de bovenstaande te doden;

d.      Handelingen (amal) als bidden en vasten vormen onderdelen van iman (geloof), dus wie dan ook deze religieuze handelingen verlaat zal een ongelovige (kafier) worden. 

Een verschilpunt tussen de sjiieten en de Kharidjieten is dat de sjiieten geloven dat het leiderschap (de imamat) het alleenrecht was van het huis, de afstammelingen van Ali, terwijl de Kharidjieten erin geloofden dat iedere vrome en geschikte moslim een leider van de islamitische gemeenschap kon zijn. Een verschilpunt met de soennieten geloofden dat het gebrek aan vroomheid van de Imam op zich geen opstand rechtvaardigde, terwijl de Kharidjieten erop aandrongen dat het recht om in opstand te komen tegen iedere leider die afweek van het voorbeeld van de Profeet Mohammed en de eerste twee kaliefen, Aboe Bakr en Omar. 

De enige overlevende groep verwerpt de Kharidjitische benaming en verwijst naar zichzelf als ahl al-adl wa al istiqamah (de mensen van gerechtigheid en oprechtheid). Een van de vroege Kharidjitische groepen was de Haroeriyya, deze groep was opvallend door haar regels, bijvoorbeeld de toelaatbaarheid van vrouwelijke Imams en het feit dat Haroeri kalief Ali vermoord heeft. 

De Kharidjitische ideologie was een populaire geloofsleer voor diegenen die tegen het officiële soennitische kalifaat in opstand kwamen.

Zij beweren dat de Schepper – Die verheven is boven hetgeen zij zeggen – ‘ruimtelijk uitgebreid’ is, om precies te zijn in opwaartse richting. Zij zeggen dat Allah op de troon zit in de ‘uluw-richting (naar boven) en dat beweging en afdaling letterlijk voor Hem mogelijk zijn. 

Zij maken gebruik van het woord jism (corporeel, fysiek lichaam) m.b.t. God. De stichter van deze school werd vanwege ketterij uit Sijistan verdreven. De Karramiyyah beschouwen het Woord van God (Kalamoellah) als hadith (tijdelijk of geschapen), maar vinden het desalniettemin toelaatbaar dat een tijdelijke zaak afhankelijk is van goddelijke essentie. 

 

De Moerdjia hangen het geloof van irdja aan, de mening dat zonden, goot of klein, het geloof niet aantasten en dat iman (geloof) daardoor niet toeneemt of afneemt. Deze groep beweert dat daden geen deel uitmaken van het geloof, mensen in hun levenshouding t.a.v. geloof niet veranderen en hun geloof op zich niet vermeerdert of vermindert. 

De Moerdjia worden in enkele groepen onderverdeeld. 

1.       Degenen die zeggen dat iman (geloof) alleen maar uit kennis (marifah) bestaat, zelfs als dit niet vergezeld gaat van de getoetste bevestiging (tasdiq). Dit is de positie van de Jahmiyyah.

2.       Degenen die zeggen dat iman (geloof) slechts een mondelinge bevestiging is, zelfs als de persoon niet echt met zijn hart gelooft. Dit is de positie van de Karramiyyah. Zij claimen, dat het voor mensen die de shahadah eenmaal in hun leven uitgesproken hebben niet meer uitmaakt wat zich in hun harten bevindt. 

3.       Degenen die beweren dat iman  het geloof (itikad) in het hart en de bevestiginde verklaring met de tong daarvan is en dat daden daar niet onder vallen. Temidden van deze groeperingen vormen zij, in termen van irja de meest flexibele. 

Principes van de Moetazila: 

a.       De Moetazilieten, die ten koste van alles datgene wilden vermijden wat de eenheid van God (tawhied) in opspraak zou kunnen brengen, ontkenden de doctrine dat de Koran niet was geschapen en eeuwigdurend was.

b.      Op de vraag betreffende de aard van de verhouding tussen geloof (iman) en handelingen (amal) verkondigden de Moetazilieten het standpunt dat werken een essentieel onderdeel van geloof vormen, maar dat een persoon schuldig is aan een ware zonde noch een moslim was – tenzij hij berouw toonde – noch een niet-moslim maar een soort ‘middenterrein’ bezette. 

c.       De mensen waren vrij om te kiezen en te handelen en creëerden op die manier hun eigen handelingen (khalq al-afâl)

d.      Goddelijke voorbeschikking van menselijke handelingen was volgens hen onverenigbaar met Goddelijke Gerechtigheid en menselijke verantwoordelijkheid (adalah).

e.      De Moetazilieten beweerden dat menselijke verstand in staat was, onafhankelijk van openbaring, om te ontdekken wat goed en kwaad was, hoewel openbaring de verbindingen van het verstand bevestigt en bekrachtigt.