Ramy czasowe: koniec XVII w. do schyłku XVIII w.

Filozofia:

Racjonalizm - Kartezjusz - ogólna nazwa różnych stanowisk określających znaczenie rozumu lub ewentualnie racjonalności

Empiryzm - F. Bacon - to prąd filozoficzny, który w doświadczeniu widział źródło poznania. Stanowiło ono także kryterium prawdy. Szczytowym osiągnięciem empiryzmu jest tzw. Wielka Linia Empiryzmu Brytyjskiej, czyli John Locke, George Berkeley, David Hume. W ich rozumowaniu dokonał się postęp w świadomości wiedzy opartej na doświadczeniu.

Naturalizm - E. Zola - Postawa zaktadajaca, że cywilizacja powoduje zepsucie natury ludzkiej, a jej odnowienie warunkowane jest powrotem do przyrody oraz zawierzeniem instynktom (gdyz one prowadza do dobra).

Charakterystyka:

W tej epoce ludzki rozum uznano za najwyższą wartość orzekającą o prawdzie,czyli „naturalne światło oświecające drogi ludzkiego poznania”.Nazwa oświecenie jest więc odwołaniem do wartości rozumu i wiedzy.

Sytuacja polityczna:

dominacja Francji w Europie. Władza absolutna Ludwików, przepych dworu, bogactwo arystokracji -> bardzo trudna sytuacja finansowa kraju, bunt mieszczaństwa francuskiego przeciw narastającej biedzie -> Rewolucja Francuska– Polska - poczucie, że trzeba ratować kraj przed upadkiem, gorączkowe reformy

Utwory:

Francois-Marie Arouet (Voltaire), "Kandyd"

Powiastka filozoficzna Woltera ukazał się w 1759 roku we Francji. Pisarz skrytykował w niej powszechny optymizm panujący w wielu ówczesnych filozofiach. Imię głównego bohatera oznacza poczciwość, uczciwość. Jest on wraz ze swoim nauczycielem Panglosem wyznawcami życia, pojętego jako pasmo nieprzerwanych przyjemności i szczęścia.

Ignacy Krasicki, "Bajki"

Drobne utwory, będące dla Krasickiego tym, czym fraszki dla Jana Kochanowskiego ukazały się za jego życie w tomie zatytułowanym "Bajki i przypowieści", przeważają w nim te o charakterze epigramatycznym, natomiast bajki narracyjne pomieszczone zostały w pośmiertnym zbiorku noszącym tytuł "Bajki nowe".

Franciszek Zabłocki, "Fircyk w zalotach"

Premiera jego najbardziej znanej komedii, "Fircyka w zalotach" przypadła na szesnastego czerwca roku 1781. uczestniczył w niej prawdopodobnie król Stanisław August Poniatowski i jego dwór. Potężny sukces tego dziełka, mianował Zabłockiego na prawdziwego pisarza komedii, których w późniejszych latach stworzył ponad pięćdziesiąt.

Utwór to niezwykle lekka i wesoła komedia salonowa, skrząca się dowcipem i żywymi rozmowami. Dobrze jest w niej zarysowane obyczajowe tło stanisławowskiej Polski.

Stanisław Staszic, "Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego"

się Utwór ten stał się jednym z ważnych katalizatorów zmasowanego ruchu reformatorskiego w Polsce, który doprowadził do zawiązania Sejmu Wielkiego. Staszic występuje w nim przeciwko wolnej elekcji, w jej zniesieniu widzi bowiem wzmocnienie słabej władzy królewskiej.

Popularne motywy literatury oswiecenia:

Arkadia

Obraz krainy szczesliwosci, bez zadnych trosk i zmartwien, z dala od cywilizacji.

Przedstawiano wyidealizowana wies.

Sentymentalna mitosc

Przedstawiano mitosé ludzi, namietnosé, czutosc.

Rozum

Rozum jako najlepsze ¿ródto wiedzy.

Gtoszono potrzebe umystowego wyzwolenia ludzi. Dokonano postepu cywilizacyjnego. Literatura edukowata czytelników.

Utopia

Wykorzystywano motyw podrózy do utopii, gozie cztowiek moze dojrzec lub dokonaé przemiany. Utopia to kraina szczesliwosci, utozsamiajace marzenia filozofów o idealnym swiecie.

Ojczyzna

Twórcy zaangazowali sie w dziatalnosé obozu reformatorskiego, który miat na celu uratowaé Rzeczpospolita przed upadkiem. Promowano nowe idee, postawy patriotyczne i reformy.

Malarstwo:

Malarstwo:

Klasycystyczne malarstwo to sceny zaczerpnięte z mitologii, o prostej kompozycji i nieskomplikowanych scenach zbiorowych. Do przedstawicieli francuskiego malarstwa zaliczamy: N. Poussina, C. Lorraina, J. L. Davida, J. A. D. Ingresa. W Polsce włoski malarz Marcello Bacciarelli ozdobił wnętrza Zamku Królewskiego i Pałacu w Łazienkach malowidłami o treści alegoryczno-mitologicznej i historycznej, stworzył także wiele portretów. Bernardo Bellotto, zwany Canalletto, także Włoch, pozostawił cykl widoków Warszawy, na których z niezwykłą dokładnością ukazał szczegóły architektoniczne miasta.

Za panowania Ludwika XV w sztuce zaczyna dominować styl rokoko. Jest to styl dekoracyjny, ozdobny, subtelny. Nazwa rokoko pochodzi od ornamenty roślinnego w kształcie muszli, tzw. rocaille. Rokoko w architekturze to głównie niewielkie budowle, ogrodowe altanki, lekkie i dekoracyjne wykończenia wnętrz.

Przykłady stylu rokoko to w Niemczech – pałac Sanssouci w Poczdamie, w Polsce – pałac Potockich w Radzyniu Podlaskim. Rokokowe malarstwo to głównie sceny rodzajowe, erotyczne i dekoracyjne obrazy. W takim stylu tworzyli m.in. Antoine Wateau oraz Francois Boucher, a w Polsce Jan Norblin i Marcello Bacciarelli.

Pytania Jawne: