Uzaktan Eğitim kavramını tanımlamak için kavramın merkezinde bulunan “eğitim”

in tanımlanması gerekmektedir. Eğitim ilk insanlardan itibaren var olan bir olgudur.

Eğitim ile insanlar öncelikli olarak yeme-içme gibi temel hayatta kalma becerilerini öğ-

renmektedirler. Bu nedenle eğitim için temelde bir ‘öğrenme’ faaliyeti olduğunu söy-

lemek yanlış olmayacaktır.

Uzaktan eğitimin yaklaşık 300 yıllık bir geçmişi olduğu kabul edilmektedir. En eski

uzaktan eğitim örneği olarak 1728 yılında Amerika Boston’da gazeteye ilan vererek

mektup ile steno(hızlı yazı yazma) dersleri vereceğini söyleyen Caleb Phillipps göste-

rilmektedir. Daha sonraki süreçte 1833 yılında İsveç’te bir gazete ilanı ile kompozisyon

yazma dersi verileceği ilan edilmiştir. 1840 yılında ise Isaac Pitman’ın İngiltere’de mek-

tup ile steno dersleri verdiği bilinmektedir. 1843 yılında “Fonografik Mektup Topluluğu”

KAYTEK | KAMU YÖNETİMİ VE TEKNOLOJİ DERGİSİ 151Doç. Dr. Hasan Alpay KARASOY / Emin CEBE / Pelin BABAOĞLU

kurulmuştur. Böylece mektup ile uzaktan eğitim sistemli bir yapıya bürünmüştür. 1856

yılında Berlin’de mektup ile eğitim veren bir uzaktan eğitim kurumu kurulmuştur.1920’li

yıllara kadar yazışmalar yoluyla devam eden uzaktan eğitim radyonun icadı ile farklı bir

noktaya evirilmiştir. 1921 yılına Latter Day Saints Üniversitesi radyo teknolojisini kul-

lanarak eğitsel yayınlar yapmaya başlamıştır. Teknolojinin gelişmesiyle televizyonların

ortaya çıkması uzaktan eğitime farklı bir boyut kazandırmıştır. 1934 yılında Lowa Sta-

te Üniversitesi televizyon üzerinden öğretici yayınlar yapmaya başlamıştır. İkinci dünya

savaşının ardından ise radyo ve televizyon teknolojisi tüm dünyada yaygınlık kazanmış

ve böylece uzaktan eğitim faaliyetleri kitlesel bir nitelik kazanmaya başlamıştır. Uzak-

tan eğitimin niteliklerinin ortaya çıkması ile birlikte bu alana olan ilgi artmıştır. Tüm

dünyada bu alana yönelik araştırmalar yapılmaya başlanmıştır. 1969 yılında İngiltere’de

“İngiliz Açık Üniversitesi” kurulmuş, böylece uzaktan eğitimin yükseköğrenimde de kul-

lanılabileceği anlaşılmıştır. Bunun sonucu olarak tüm dünyada uzaktan eğitim veren

yüksekokullar kurulmaya başlanmıştır. 1979 yılında “Çin TV Üniversitesi Sistemi”, 1982

yılında Türkiye’de Anadolu Üniversitesi, 1985 yılında “İndira Gandhi Ulusal Açık Üniver-

sitesi” kurulan dikkat çekici uzaktan eğitim kuruluşlarıdır. 1970-80’li yıllarda Teleko-

minasyon teknolojilerinin devreye girmeye başlamasıyla uzaktan eğitim yeni bir boyut

kazanmıştır. 1990’lı yıllarda internetinde kullanılmaya başlaması ile o zamana kadar

evde bireysel çaba ile yürütülen uzaktan eğitim faaliyetleri birçok bireyin farklı yerler-

den bağlanabildiği bir tele-konferans sistemine dönüşmüştür (Düzenli, 2019: 9-11; En-

fiyeci, 2019: 11; Aksoy, 2019: 9; ataş, 2017: 13-14; Demir, 2014: 204-205

Türkiye’de uzaktan eğitim konusu ilk kez 1924 yılında gündeme gelmiştir. Dewey ta-

rafından sunulan raporda ülkenin her yerindeki öğretmenlerin uzaktan eğitim yolu ile

koordine edilmesi ve eğitilmesini önermesi ile konu gündeme gelmiştir. 1939 yılında

ise toplanan Milli Eğitim Şurasında konu tekrar gündeme gelmiştir. Türkiye’de uzaktan

eğitim alanında özel sektör bazlı ilk faaliyet ise bir dil kurumu olan FONO tarafından

gerçekleştirilmiştir. Kuruluş, Milli Eğitim Bakanlığından aldığı özel izin ile 1953 yılında

bir açıköğretim kurumu oluşturmuştur. Bu kurum yıllarca uzaktan dil eğitimi vermiş-

tir. 1956 yılına gelindiğinde ise Ankara Üniversitesi Banka ve Ticaret Hukuku Enstitü-

sü uzaktan eğitime yönelik girişimlerde bulunmuştur. 1974 tarihinde YAYKUR (Yaygın

Yükseköğretim Kurumu) vasıtası ile televizyon yayını yoluyla lise mezunu bireylere ön

lisans mezunu olma imkanı tanınmıştır. 1976-1977 yıllarında Eskişehir İktisadi ve Tica-

ri İlimler Akademisinin gerçekleştirdiği uzaktan eğitim faaliyetleri alanın gelişmesine

katkıda bulunmuştur. Uzaktan Eğitim faaliyetlerinin sistemli bir bütün haline gelmesi

Açıköğretim Fakültelerinin kurulması ile olmuştur. 20 Temmuz 1982 yılında çıkarılan

41 sayılı KHK ile Anadolu Üniversitesi’ne açıköğretim faaliyetleri yapabilme yetkisi ta-

nınmıştır. Bu doğrultuda Türkiye’de modern anlamda uzaktan eğitim faaliyetleri Anado-

lu Üniversitesi ile başlamıştır. Daha sonra ODTÜ tarafından uzaktan eğitimle sertifika

programları açılmaya başlamıştır. 1991 yılında ise Fırat Üniversitesi kendi TV yayın is-

tasyonunu kurarak TV üzerinden uzaktan eğitim faaliyetlerine başlamıştır. 1992 yılında

Açıköğretim Lisesi, 1997 yılında ise Açık İlköğretim Okulu kurulmuştur. Üniversitelere

uzaktan eğitim faaliyetleri yetkisi veren yasa 14 Aralık 1999 tarihinde çıkarılan 23906

sayılı “Üniversitelerarası iletişim ve Bilgi Teknolojilerine Dayalı Uzaktan Yükseköğretim

Yönetmeliği”dir. Bu yönetmelik ile “Enformatik Milli Komitesi” kurulmuştur. Bu komite

üniversitelere bağımsız kredi açma imkanı vermiştir. Bu süreçle birlikte Ahmet Yesevi

Üniversitesi ile Anadolu Üniversitesi iş birliği ile uzaktan eğitim faaliyetlerinin kapsa-

KAYTEK | KAMU YÖNETIMI VE TEKNOLOJI DERGISI154Türkiye’de Uzaktan Eğitim Politikaları

mını arttırmıştır. 2000’li yıllardan sonra ise uzaktan eğitim faaliyetlerinde ciddi bir ar-

tış yaşanmıştır. 2005 yılında ise YÖK tarafında Uzaktan Eğitim Komisyonu kurulmuştur.

2009 yılında İstanbul Üniversitesi uzaktan eğitim hizmeti sunmaya başlamıştır. Aynı yıl

Atatürk Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi (ATAUZEM) ku-

rulmuştur. Ayrıca 2011 yılında Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi de açılmıştır.

Türkiye’de uzaktan eğitim faaliyetleri genel olarak üniversitelerin kendi bünyelerinde

çıkardığı yönetmelikler ile düzenlenmektedir (Etlioğlu, 2019: 53-57; Aksoy, 2018: 11-14;

Ataş, 2017: 87-90; Bozkurt, 2017: 87-90; Kaya, 2020: 38-42)