Proszę przesłać wykonane zadanie według założeń zdefiniowanych w poprzedniej lekcji. Przesyłamy zaległości oznaczone w dzienniku elektronicznym znakiem minus. 

Notatka:
- co to jest zwarcie?
- co to jest bezpiecznik i jaką ma rolę?
- jak dbać o bezpieczeństwo przy pracy z prądem?
- skutki porażenia prądem
- objawy i pierwsza pomoc przy porażeniu prądem
- zasilanie awaryjne 
- skutki przerwania dostaw energii
- zad. 1-4 str. 111 

 

Rozbieżności między pisownią wyrazów a ich wymową wydają się nam domeną języków obcych, szczególnie francuskiego, angielskiego, niemieckiego. Być może w wypadku tamtych języków są szczególnie widoczne, jednak nie brak ich również w polszczyźnie. Tyle że my nawet nie dostrzegamy, iż zjawisko to jest powszechne i ma związek z kilkoma głównymi procesami fonetycznymi związanymi ze zmianą dźwięczności danej głoski..

Procesy związane ze zmianą dźwięczności głosek dzielimy zasadniczo na dwa typy: udźwięcznienia, gdy głoska oznaczana literą właściwą dla głoski bezdźwięcznej zyskuje dźwięczność, oraz ubezdźwięcznienia, gdy głoska oznaczana literą właściwą dla głoski dźwięcznej traci dźwięczność.

Aby poprawnie ustalić, z jakim procesem fonetycznym mamy do czynienia w danym wyrazie, należy porównać wymowę danego słowa z jego pisownią. Jeżeli zauważymy, że słyszymy w wyrazie inną głoskę, niżby to wynikało z jego pisowni, znaczy to, że nastąpił tu jakiś proces fonetyczny. Widać to doskonale w tabelkach zawierających przykłady omawianych zjawisk.

Jeżeli na końcu wyrazu zapisujemy literę oznaczającą głoskę dźwięczną mającą swój odpowiednik bezdźwięczny, wymawiamy w tym miejscu głoskę bezdźwięczną.

Oto kilka przykładów. Na czerwono zaznaczono kończące wyrazy głoski dźwięczna, które tracą dźwięczność.

 | piszemy | wymawiamy
| sąsiad | sąsiat
| spowiedź | spowieć
| wpływ | wpłyf

Upodobnienie jest to proces fonetyczny polegający na tym, że jedna głoska upodabnia się do drugiej pod względem jakiejś cechy — najczęściej dźwięczności (chociaż nie tylko).

Upodobnienia dzielimy na wsteczne (antycypacja), gdy narząd mowy przygotowuje się do wymowy kolejnej spółgłoski, przez co zmienia się jakość głoski aktualnie wypowiadanej, oraz postępowe (perseweracja), gdy narząd mowy pozostaje w pozycji charakterystycznej dla głoski poprzedzającej (nie zdąża ustawić się do właściwej wymowy).

Podział upodobnień pod względem dźwięczności pokazuje poniższy schemat.

Ubezdźwięcznienie postępowe zachodzi wtedy, gdy głoska traci swoją dźwięczność pod wpływem poprzedzającej ją głoski bezdźwięcznej.

Taka sytuacja zachodzi w wyrazie ćwiczyć, który wymawiamy: ćficzyć. Dzieje się tak dlatego, że dźwięczna głoska w traci swą dźwięczność pod wpływem występującej przed nią głoski ć.
Więcej przykładów? Proszę bardzo! Na czerwono zaznaczono głoski, które utraciły dźwięczność pod wpływem poprzedzających je głosek bezdźwięcznych, a na fioletowo głoski, pod wpływem których zjawisko to nastąpiło. 

 | piszemy | wymawiamy
| tworzywo | tforzywo
| wyprzedzać | wypszedzać
| chwila | chfila

Ubezdźwięcznienie wsteczne zachodzi wtedy, gdy głoska traci swoją dźwięczność pod wpływem występującej po niej głoski bezdźwięcznej.

Taka sytuacja zachodzi w wyrazie powstanie, który wymawiamy: pofstanie. Dzieje się tak dlatego, że dźwięczna głoska w traci swą dźwięczność pod wpływem występującej po niej głoski s.

W poniższych przykładach na czerwono zaznaczono głoski, które utraciły dźwięczność pod wpływem występujących po nich głosek bezdźwięcznych, a na fioletowo głoski, pod wpływem których zjawisko to nastąpiło.

 | piszemy | wymawiamy
| powstanie | pofstanie
| podstawa | potstawa
| kładka | kłatka

Udźwięcznienie jest to typ upodobnienia, który zachodzi wtedy, gdy głoska bezdźwięczna zyskuje dźwięczność pod wpływem sąsiadującej z nią głoski dźwięcznej.
 Wszystkie udźwięcznienia mają charakter wsteczny.

Taka sytuacja zachodzi w wyrazie liczba, który wymawiamy: lidżba. Dzieje się tak dlatego, że bezdźwięczna głoska cz zyskuje dźwięczność pod wpływem występującej po niej głoski b.

W poniższych przykładach na czerwono zaznaczono głoski, które zyskały dźwięczność pod wpływem występujących po nich głosek dźwięcznych, a na fioletowo głoski, pod wpływem których zjawisko to nastąpiło.

 | piszemy | wymawiamy
| prośba | proźba
| liczba | lidżba