• Балалардың сапалы мектепке дейінгі білім алуын қамтамасыз ету

• Тең қолжетімділік (қала/ауыл, жеке/мемлекеттік ұйымдар)

• Баланың жан-жақты дамуы (интеллектуалдық, әлеуметтік, эмоционалдық, физикалық)

Негізгі бағыттары:

• Бала тұлғасына бағытталған тәсіл

• Оқу мен тәрбиеде ойын арқылы дамыту

• Құндылықтарға негізделген тәрбие (отансүйгіштік, адамгершілік)

Мазмұны:

• Баланың жас ерекшелігіне сай даму дағдылары

• Танымдық, тілдік, шығармашылық, қимыл-қозғалыс дамуы

• Қауіпсіз және жайлы білім беру ортасы

Педагогтарға қойылатын талаптар:

• Педагогтің кәсіби құзыреттілігін арттыру

• Үздіксіз біліктілікті жетілдіру

• Заманауи әдіс-тәсілдерді қолдану

Ата-анамен жұмыс:

• Отбасы мен балабақша серіктестігі

• Ата-аналарды тәрбиелеу процесіне тарту

Күтілетін нәтиже:

• Мектепке дайын, өзін еркін сезінетін бала

• Білім беру сапасының артуы

• Баланың әлеуетін толық ашу

      4. Мектепке дейінгі ұйымдар мен мектепалды сыныптары тәрбиелеу-білім беру қызметін:

      1) осы стандартқа;

       2) Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 30 қазандағы № 595 бұйрығымен бекітілген Тиісті үлгідегі және түрдегі білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларына 1-қосымшаға (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 17657 болып тіркелген) (бұдан әрі – Үлгілік қағидалар);

       3) Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы 20 желтоқсандағы № 557 бұйрығымен бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу жоспарларына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 8275 болып тіркелген) (бұдан әрі – Үлгілік оқу жоспарлары);

      4) Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрінің 2022 жылғы 31 тамыздағы № 385 бұйрығымен бекітілген "Тиісті типтердегі және түрлердегі мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, қосымша білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту туралы" Тиісті типтердегі және түрлердегі мектепке дейінгі, орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, қосымша білім беру ұйымдары қызметінің үлгілік қағидаларына 1-қосымшасына (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 29329 болып тіркелген) (бұдан әрі – Үлгілік қағидалар);

      5) мектепке дейінгі ұйымдар үшін әзірленген білім беру бағдарламаларына сәйкес жүзеге асырады.

      әр баланың қызығушылықтарын, ерекшеліктері мен қажеттіліктерін ескере отырып, жалпы адами және ұлттық құндылықтар негізінде оларды толыққанды дамыту мен әлеуетін ашу жүзеге асырылады;

      балалардың құқықтарын, өмірін қорғау, денсаулығын нығайту қамтамасыз етіледі;

      салауатты өмір салтының негіздері, қауіпсіз өмір сүру дағдылары, қимыл-қозғалыс, бейімделу, коммуникативтік, әлеуметтік-эмоционалды, когнитивтік дағдылар, өзіне, отбасына, құрдастарына, қоршаған ортаға адамгершілік қарым-қатынасы, тәрбиеленушілердің қарым-қатынас мәдениеті, ұлттық бірегейлік пен азаматтық негіздері, патриотизм қалыптасады;

       тәрбиеленушілердің физикалық, зияткерлік, танымдық-сөйлеу, көркем-эстетикалық, шығармашылық қабілеттері дамиды;

       Отанға, ана тіліне сүйіспеншілік тәрбиеленеді;

      баланың мектепте оқуға физикалық, психологиялық, эмоционалдық, әлеуметтік дайындығы үшін тең бастапқы мүмкіндіктер беріледі.

      6. Тәрбиеленушілердің құзыреттіліктерін, физикалық және жеке қасиеттерін дамыту олардың жас ерекшеліктеріне сәйкес біліктері мен дағдыларын қалыптастыру арқылы жүзеге асырылады.

      7. Физикалық қасиеттерді дамыту.

      Физикалық дамыту физикалық дені сау баланы тәрбиелеуді, өз денсаулығына саналы түрде қарауды, салауатты өмір салты негіздерін, қауіпсіз өмір сүру дағдыларын қалыптастыруды қарастырады.

       Дене шынықтыру ата-аналардың балаларға ерте жастан күтім жасауы мен оларды дамыту дағдыларына ие болуына жәрдемдесу, тәрбиеленушілердің негізгі қимыл түрлерін меңгеруі арқылы мәдени-гигиеналық дағдылар, қимыл-қозғалыс тәжірибесін қалыптастыру, дене сапаларын және қимыл белсенділігіне қажеттілікті дамыту, әртүрлі ойындарды, оның ішінде ұлттық, қимылды ойындарды, командамен жарыс сипатындағы ойындарды өткізу, спорттық жаттығуларды орындау, спорттық ойындардың элементтерімен таныстыру, шығармашылық қабілеттер мен командамен бірге әрекет ету дағдыларын дамыту бойынша міндеттерді қамтиды.        13. Тәрбиелеу-білім процесін жоспарлау кезінде вариативтілік және балалар іс-әрекетін ұйымдастырудың әртүрлі формаларын, әдістері мен тәсілдерін қолдану ескеріледі.

      Тәрбиелеу-білім беру процесін ұйымдастыру және өткізу кезінде тәрбиеленушілердің қызығушылықтары, қажеттіліктері, жас және жеке ерекшеліктері ескеріледі.

      14. Ерекше және мүмкіндігі шектеулі балаларды тәрбиелеу және оқыту кезінде баланың білім алу қажеттіліктеріне сәйкес үлгілік оқу, арнайы, жеке/бейімделген білім беру бағдарламалары қолданылады.

      15. Үлгілік оқу бағдарламасының мазмұнында:

      1) тәрбиелеу-білім беру процесінің міндеттерін іске асыру;

      2) ұйымдастырылған іс-әрекеттің мазмұны;

      3) білім беру іс-әрекетін тиімді кіріктіру;

      4) сабақтастық принциптерін, тәрбие мен оқытудың үздіксіздігін қамтамасыз ету;

      5) ұйымдастырылған іс-әрекеттің күтілетін нәтижелері қарастырылады.

      16. Білім беру бағдарламалары (вариативтік, жеке, бейімделген, қосымша) Үлгілік оқу бағдарламасының негізінде әзірленеді және оларда:

      1) Үлгілік оқу бағдарламасының мазмұнында айқындалған міндеттерге қол жеткізу;

       2) мектепке дейінгі ұйым таңдаған бағытқа және баланың білім алу қажеттіліктеріне сәйкес келетін мазмұн;

      3) тәрбие мен оқыту мазмұнының сабақтастығы және үздіксіздік қағидаттарын қамтамасыз ету;

      4) ұйымдастырылған іс-әрекет бойынша күтілетін нәтиже;

      5) білім беру іс-әрекетін тиімді кіріктіру;

      6) тәрбиелеу мен оқытудың сынақтан өткізілген және бейімделген инновациялық әдістемелері мен технологияларын қолдану қарастырылады.

       17. Тәрбиелеу-білім беру процесінде мектепке дейінгі ұйымдағы іс-шаралардан тұратын күн тәртібіне (балаларды қабылдау, таңертеңгі жаттығу, тамақтану, серуендеу, күндізгі ұйқы, шынықтыру шаралары, балалардың үйге қайтуы) сәйкес балалар іс-әрекетінің түрлері (ұйымдастырылған, ойын, танымдық, коммуникативтік, шығармашылық, эксперименталдық, еңбек, заттық, қимылдық, бейнелеу) қарастырылады.

      18. Тәрбиеленушілердің эмоционалдық жайлылығын, жан-жақты және толыққанды дамуын, балалардың белсенділік түрлерін және бірге әрекет етуге қатысушыларды таңдау мүмкіндігін, ойын аймақтарының қанықтылығын, қолжетімділігін, вариативтілігін және қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін дамытушы орта құрылады.

      19. Ерекше балалардың біліктері мен дағдыларының дамуын бағалау көрсеткіштері білім беру траекториясын дамытуға және түзету жұмыстарын жоспарлауға негіз болып табылады.

      20. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мазмұнын игеру деңгейі Үлгілік оқу бағдарламасына қосымшада ұсынылған баланың туғаннан бастап 1-сыныпқа қабылданғанға дейінгі біліктері мен дағдыларының тізбесіне сәйкес мүмкін жетістіктерін айқындайтын нысаналы нәтижелерге бағдарланады.

      21. Мектепке дейінгі ұйымның және мектепалды сыныбының түлегі:

      физикалық дамыған;

      ізденімпаз;

      бастамашыл;

      табанды;

      бейімделуге қабілетті, көпшіл;

      өзіне сенімді;

      командада жұмыс істей біледі;

      эмоционалды жауапты;

      өзі, отбасы, қоғам (жақын қоғам), мемлекет (ел), әлем және табиғат туралы алғашқы түсініктерге ие.

      Тәрбиелеу-білім беру процесін ұйымдастыру және өткізу кезінде тәрбиеленушілердің қызығушылықтары, қажеттіліктері, жас және жеке ерекшеліктері ескеріледі.

      14. Ерекше және мүмкіндігі шектеулі балаларды тәрбиелеу және оқыту кезінде баланың білім алу қажеттіліктеріне сәйкес үлгілік оқу, арнайы, жеке/бейімделген білім беру бағдарламалары қолданылады.

      15. Үлгілік оқу бағдарламасының мазмұнында:

      1) тәрбиелеу-білім беру процесінің міндеттерін іске асыру;

      2) ұйымдастырылған іс-әрекеттің мазмұны;

      3) білім беру іс-әрекетін тиімді кіріктіру;

      4) сабақтастық принциптерін, тәрбие мен оқытудың үздіксіздігін қамтамасыз ету;

      5) ұйымдастырылған іс-әрекеттің күтілетін нәтижелері қарастырылады.

      16. Білім беру бағдарламалары (вариативтік, жеке, бейімделген, қосымша) Үлгілік оқу бағдарламасының негізінде әзірленеді және оларда:

      1) Үлгілік оқу бағдарламасының мазмұнында айқындалған міндеттерге қол жеткізу;

       2) мектепке дейінгі ұйым таңдаған бағытқа және баланың білім алу қажеттіліктеріне сәйкес келетін мазмұн;

      3) тәрбие мен оқыту мазмұнының сабақтастығы және үздіксіздік қағидаттарын қамтамасыз ету;

      4) ұйымдастырылған іс-әрекет бойынша күтілетін нәтиже;

      5) білім беру іс-әрекетін тиімді кіріктіру;

      6) тәрбиелеу мен оқытудың сынақтан өткізілген және бейімделген инновациялық әдістемелері мен технологияларын қолдану қарастырылады.

       17. Тәрбиелеу-білім беру процесінде мектепке дейінгі ұйымдағы іс-шаралардан тұратын күн тәртібіне (балаларды қабылдау, таңертеңгі жаттығу, тамақтану, серуендеу, күндізгі ұйқы, шынықтыру шаралары, балалардың үйге қайтуы) сәйкес балалар іс-әрекетінің түрлері (ұйымдастырылған, ойын, танымдық, коммуникативтік, шығармашылық, эксперименталдық, еңбек, заттық, қимылдық, бейнелеу) қарастырылады.

      18. Тәрбиеленушілердің эмоционалдық жайлылығын, жан-жақты және толыққанды дамуын, балалардың белсенділік түрлерін және бірге әрекет етуге қатысушыларды таңдау мүмкіндігін, ойын аймақтарының қанықтылығын, қолжетімділігін, вариативтілігін және қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін дамытушы орта құрылады.

      19. Ерекше балалардың біліктері мен дағдыларының дамуын бағалау көрсеткіштері білім беру траекториясын дамытуға және түзету жұмыстарын жоспарлауға негіз болып табылады.

      20. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мазмұнын игеру деңгейі Үлгілік оқу бағдарламасына қосымшада ұсынылған баланың туғаннан бастап 1-сыныпқа қабылданғанға дейінгі біліктері мен дағдыларының тізбесіне сәйкес мүмкін жетістіктерін айқындайтын нысаналы нәтижелерге бағдарланады.

      21. Мектепке дейінгі ұйымның және мектепалды сыныбының түлегі:

      физикалық дамыған;

      ізденімпаз;

      бастамашыл;

      табанды;

      бейімделуге қабілетті, көпшіл;

      өзіне сенімді;

      командада жұмыс істей біледі;

      эмоционалды жауапты;

      өзі, отбасы, қоғам (жақын қоғам), мемлекет (ел), әлем және табиғат туралы алғашқы түсініктерге ие.

      22. Тәрбиеленушілердің оқу жүктемесінің ең жоғары көлемі бөбек жасындағы (1-2 жастағы) және мектепке дейінгі жастағы (3-5 жастағы) балаларға арналған Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу жоспарларында айқындалады.

      23. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың вариативтік оқу жоспарларын әзірлеу кезінде тәрбиеленушілердің жас, психологиялық-физиологиялық мүмкіндіктері мен ерекшеліктері ескеріле отырып, оқу жүктемесінің ең жоғары көлемі сақталады.

 4-тарау. Тәрбие мен оқыту мерзіміне қойылатын талаптар

      24. Жас кезеңдері мынадай:

      1) бөбек жасы – 0 (жаңа туған балалар ) – 2 жастағы балалар;

      2) мектепке дейінгі жас – 3-5 жастағы балалар.

       25. Жас топтары балалардың күнтізбелік жылдағы толық жасын ескере отырып, оқу жылының басында жасақталады:

      ерте жас тобы – 1 жастағы балалар;

      кіші топ – 2 жастағы балалар;

      ортаңғы топ – 3 жастағы балалар;

      ересек топ – 4 жастағы балалар;

      мектепалды топ, мектептегі (лицейдегі, гимназиядағы) мектепалды сынып – 5 жастағы балалар.

      26. Үлгілік оқу бағдарламасының мазмұнын меңгеру мерзімі – 5 жыл, бір жас тобында – 1 жыл.

– баланың жас ерекшелігіне сай даму бағыттарын анықтайды

– оқу қызметі ойын арқылы ұйымдастырылуын талап етеді

– 5 негізгі даму саласын қамтиды (денсаулық, коммуникация, таным, шығармашылық, әлеуметтік орта)

– баланың дайындық деңгейін реттейді

Бұл стандарт – тәрбиешінің негізгі жұмыс құжаты. Ашық сабақ, жоспар, мониторинг, қорытынды бағалау – бәрі осыған сүйенеді.

      1) модель – мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқытуды дамыту мен жетілдіру бағытын айқындайтын тәсілдер мен қағидаттар жиынтығы;

      2) баланы толыққанды дамыту – қимыл белсенділігіне жағдай жасау, пайдалы және құнарлы тамақтандыру, достық қарым-қатынас орнату және дамытушы ортаны ұйымдастыру арқылы қамтамасыз етілетін баланың физикалық, психологиялық, әлеуметтік, эмоционалдық денсаулығы мен қауіпсіздігі;

      3) баланың қажеттіліктері – ойынға, қимыл-қозғалысқа, таңдауға, өз өмірін бақылауға, пайдалы іс-әрекетке, жақын жылы қарым-қатынас жасауға, араласуға, жаңа нәрсе жасауға, зерттеуге, эксперименттерге, танымдық белсенділікке қажеттілік;

      4) дамытушы орта – заттар мен ойыншықтарға еркін қолжетімділікті және немен айналысатынын өз бетінше таңдауын, күні бойы өз идеяларын іске асыру мүмкіндігін қамтамасыз ететін, балалардың бастамасын қолдау үшін жоспарланған әртүрлі материалдары бар орта;

      5) қарым-қатынасты қолдау – ересектердің балаларға деген мейірімді қарым-қатынасы, баланың дербестігін ынталандыруы, әр баланың жеке басын құрметтеуі, балаға қиын сәттерде қолдау көрсетуі;

      6) инклюзивті білім беру кеңістігі – әр баланың жеке қажеттіліктері ескеріліп ұйымдастырылған орта, онда барлық балалар эмоционалдық, зияткерлік және академиялық қолдауды сезінеді, әлеуметтенуге қатысады және жеке басына, тәрбиелеу мен оқытудағы қалауына қарамастан қатысады;

🔎 Қысқаша:

• 68 бап — заңның негізгі құрылымы (әр бап нақты нормаларды қамтиды);

• 12 тарау — тақырыптық бөлімдерге бөлінуі (жалпы ережеден бастап жауапкершілік пен аяқтаушы нормаларға дейін).

• 
  

      2) баланы толыққанды дамыту – қимыл белсенділігіне жағдай жасау, пайдалы және құнарлы тамақтандыру, достық қарым-қатынас орнату және дамытушы ортаны ұйымдастыру арқылы қамтамасыз етілетін баланың физикалық, психологиялық, әлеуметтік, эмоционалдық денсаулығы мен қауіпсіздігі;

      3) баланың қажеттіліктері – ойынға, қимыл-қозғалысқа, таңдауға, өз өмірін бақылауға, пайдалы іс-әрекетке, жақын жылы қарым-қатынас жасауға, араласуға, жаңа нәрсе жасауға, зерттеуге, эксперименттерге, танымдық белсенділікке қажеттілік;

      4) дамытушы орта – заттар мен ойыншықтарға еркін қолжетімділікті және немен айналысатынын өз бетінше таңдауын, күні бойы өз идеяларын іске асыру мүмкіндігін қамтамасыз ететін, балалардың бастамасын қолдау үшін жоспарланған әртүрлі материалдары бар орта;

ҚР 2007 жылғы 27 шілдедегі №319-III «Білім туралы» Заңында

мектепке дейінгі білім беру тікелей жеке баппен және бірнеше жалпы баптарда қарастырылған.

Мектепке дейінгі білім беруге қатысты негізгі бап

30-бап. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту

(негізгі, тікелей қатысты бап)

Бұл бапта мыналар көрсетіледі:

• мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мақсаты

• балаларды зияткерлік, дене, адамгершілік, эстетикалық дамыту

• мектепке дейінгі ұйымдардың (балабақша, шағын орталық т.б.) қызметі

• балаларды мектепке даярлау

• мектепке дейінгі білімнің қолжетімділігі

👉 Яғни, балабақша жұмысының заңдық негізі осы бапта бекітілген.

Мектепке дейінгі білім беру ҚР «Білім туралы» Заңының 30-бабында тікелей, ал 1, 8, 9-баптарында жанама түрде қарастырылған.

30-баптың негізгі мазмұны:

1. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту
   – баланың дене, зияткерлік, адамгершілік, эстетикалық дамуын қамтамасыз етеді және мектепте оқуға дайындайды.

2. Қайда жүзеге асырылады:

   • отбасында

   • балабақшаларда

   • мектепке дейінгі ұйымдарда

   • шағын орталықтарда

3. Жас ерекшелігі:
   – мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту балаларға 1 жастан бастап көрсетіледі.

4. Мектеп алдындағы даярлық:
   – 5 жастан бастап міндетті
   – мемлекеттік ұйымдарда тегін жүргізіледі.

5. Мақсаты:

   • баланың жеке қабілеттерін дамыту

   • оқу, еңбек, қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру

   • мектепке психологиялық және әлеуметтік тұрғыдан дайындау

Қысқаша қорытынды:

30-бап – баланың мектепке дейінгі кезеңдегі дамуы мен міндетті мектеп алды даярлығын заңды түрде бекітетін бап

1. Баланың жан-жақты дамуы

   • дене (физикалық)

   • зияткерлік (ақыл-ой)

   • эмоционалдық және адамгершілік

   • эстетикалық (сұлулыққа, өнерге)

2. Әлеуметтік бейімделу

   • топпен қарым-қатынас

   • ортада өз орнын табу

   • тәртіпке үйрену

3. Мектепке психологиялық және оқу тұрғысынан дайындық

   • оқу дағдыларына бастапқы дайындық

   • назар, ойлау, есте сақтау қабілеттерін дамыту

4. Құзыреттіліктерді қалыптастыру

   • негізгі дағдылар (сөйлеу, санау, өзін-өзі күту)

   • шығармашылық және ойын арқылы білім алу

Қысқаша түйін:

Мектепке дейінгі білімнің мақсаты — баланы мектепке толық дайын, жан-жақты дамыған тұлға етіп тәрбиелеу.

Осы Заңда мынадай негізгі ұғымдар пайдаланылады:

1) педагогикалық әдеп жөніндегі кеңес - педагогикалық әдеп қағидаларының бұзылуын қарап, нәтижелері бойынша тиісті ұсынымдар енгізу, сондай-ақ бұзушылықтардың алдын алуға және профилактикасына бағытталған шараларды іске асыру үшін білім беру ұйымында құрылатын алқалы орган;

2) педагогтің кәсіби стандарты - педагогтің біліктілік деңгейі мен құзыреттілігіне, еңбек мазмұнына, сапасына және жағдайларына қойылатын талаптарды айқындайтын стандарт;

3) педагог - тиісті бейіндер бойынша педагогикалық және (немесе) кәсіптік білімі бар, білім алушылар мен тәрбиеленушілерді оқыту және (немесе) тәрбиелеу, оның ішінде қосымша білім беруді ұйымдастыру және (немесе) білім беру қызметін ұйымдастыру және (немесе) әдістемелік қамтамасыз ету бойынша кәсіби қызметті жүзеге асыратын, сондай-ақ кәсіптік стандартта көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін адам;

4) тәлімгерлік - педагог лауазымына жұмысқа алғаш қабылданған адамға кәсіби бейімделуге практикалық көмек көрсету бойынша орта білім беру ұйымдарында тәлімгердің ақы төленетін қызметі;

5) тәлімгер - тәлімгерлікті жүзеге асыратын педагог;

6) педагогикалық әдеп - педагогтердің осы Заңда және педагогикалық әдеп қағидаларында белгіленген мінез-құлық қағидалары.

7-бап. Педагоггің кәсіби қызметтегі құқықтары

1. Педагог өзінің кәсіби қызметінде:

1) білім берудің тиісті деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті стандартының талаптарын сақтау жағдайында педагогикалық қызметті ұйымдастырудың тәсілдері мен нысандарын еркін таңдауға;

2) лауазымды және басқа да адамдардың оның құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуына әкеп соғатын кәсіби қызметіне араласуынан қорғауға;

3) өзінің кәсіби ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғауға;

4) кәсіби қызметті жүзеге асыру үшін ұйымдастырушылық және материалдық-техникалық қамтамасыз етуге және қажетті жағдайлар жасауға;

5) ғылыми, зерттеу, шығармашылық, эксперименттік қызметті жүзеге асыруға, педагогикалық практикаға жаңа әдістемелер мен технологияларды енгізуге;

6) шығармашылық бастамаға, оқыту мен тәрбиелеудің авторлық бағдарламаларын әзірлеуге және қолдануға, оқыту мен тәрбиелеудің жаңа, неғұрлым жетілдірілген әдістерін дамытуға және таратуға;

7) оқу құралдарын, материалдарды және білім беру бағдарламасына сәйкес оқыту мен тәрбиелеудің өзге де құралдарын таңдауға;

8) білім беру бағдарламаларын, оқу жоспарларын, әдістемелік материалдарды және білім беру қызметінің өзге де құрауыштарын, сондай-ақ оқулықтарды, оқу-әдістемелік кешендерді және оқу құралдарын әзірлеуге қатысуға;

9) жұмыс орны бойынша сайлануға және сайланбалы лауазымды атқаруға;

10) білім беру сапасын жетілдіруге бағытталған, сондай-ақ білім беру ұйымдарының қызметіне қатысты мәселелерді талқылауға қатысуға;

11) білім беру ұйымының алқалы басқару органдарының, әдістемелік бірлестіктері мен кеңестерінің, өзін-өзі басқару органдарының жұмысына қатысуға;

12) бес жылда кемінде бір рет біліктілігін арттыруға;

13) үздіксіз кәсіби дамуға және біліктілікті арттыру нысандарын таңдауға;

14) жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдарының педагогтерін қоспағанда, мерзімінен бұрын біліктілік санатын алуға;

15) ұйымдардағы кітапхананы және ақпараттық ресурстарды тегін пайдалануға, сондай-ақ ақпараттық-телекоммуникациялық желілер мен деректер базасына, оқу және әдістемелік материалдарға, кәсіби қызметті сапалы жүзеге асыруға қажетті білім беру қызметін қамтамасыз етудің материалдық-техникалық құралдарына қол жеткізуге;

16) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген нысандарда және тәртіппен қоғамдық кәсіптік ұйымдарға бірігуге;

17) Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жеке педагогтік қызметке;

18) кәсіби қызметтегі жетістіктері үшін көтермеленуге;

19) "Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы" Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес әскери қызметке шақыруды кейінге қалдыруға;

20) педагогикалық әдеп нормалары бұзылған жағдайда Педагогикалық әдеп қағидаларына сәйкес әділ және объективті қызметтік тергеп-тексеруге;

21) Қазақстан Республикасының заңнамасында айқындалған тәртіппен және шарттарда кәсіби дағдыларды қолдау және арттыру үшін Қазақстан Республикасы Президентінің "Болашақ" халықаралық стипендиясы бойынша тағылымдамадан өтуге;

22) өзіне қатысты қабылданатын білім беру ұйымы басшысының актілеріне, әрекеттері мен шешімдеріне жоғары тұрған лауазымды адамдарға немесе сотқа шағымдануға;

23) білім алушылар, тәрбиеленушілер және олардың ата-аналары немесе өзге де заңды өкілдері тарапынан ар-намысы мен қадір-қасиетіне құрмет көрсетілуіне;

24) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген өзге де құқықтары бар.

Бағдарламаның мақсаты:

• Қоғамда адалдық қағидаттарын қалыптастыру

• Жастарды әділ, жауапты, отансүйгіш азамат ретінде тәрбиелеу

• Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті дамыту

• Құқықтық сананы арттыру

Бағдарламаның міндеттері:

1. Білім беру ұйымдарында адалдық құндылықтарын насихаттау

2. Жастар арасында тәрбие сағаттары, кездесулер, семинарлар ұйымдастыру

3. Қоғамдық жауапкершілікті арттыруға бағытталған жобалар өткізу

4. Заңға құрмет пен әділдік принциптерін түсіндіру

5. Ашықтық пен есептілік мәдениетін қалыптастыру

«Адал азамат» бағдарламасының әдіснамалық негіздері – оның мазмұны мен іске асырылуын айқындайтын ғылыми-педагогикалық, құқықтық және құндылықтық қағидалар жиынтығы.

1. Құндылықтық (аксиологиялық) негізі

• Адалдық, әділдік, жауапкершілік, ар-намыс, отансүйгіштік сияқты ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарға сүйену

• «Адал еңбек – адал табыс» қағидатын насихаттау

• Рухани-адамгершілік тәрбиені басым бағыт ретінде қарастыру

2. Құқықтық-нормативтік негізі

• Қазақстан Республикасының Конституциясы

• Қазақстан Республикасының «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заңы

• Мемлекеттік тәрбие және білім беру стандарттары

• Жастар саясатына қатысты мемлекеттік бағдарламалар

3. Ғылыми-педагогикалық негізі

• Тұлғаға бағытталған оқыту тұжырымдамасы

• Құзыреттілікке негізделген тәсіл

• Жүйелілік және сабақтастық қағидаты

• Тәрбиенің біртұтастығы (отбасы–мектеп–қоғам байланысы)

4. Психологиялық негізі

• Жас ерекшелік психологиясын ескеру

• Құндылықтық бағдарды қалыптастыру механизмдері

• Ішкі мотивация мен саналы таңдау қағидаты

5. Әлеуметтік-әрекеттік негізі

• Қоғамдық белсенділікке тарту

• Волонтерлік, жобалық және әлеуметтік бастамалар арқылы тәжірибелік іске асыру

• Ашықтық және серіктестік қағидаты